Luật Đất đai sửa đổi: Đề xuất nhiều chính sách về bồi thường, tái định cư khi thu hồi đất

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện dự án Luật Đất đai (sửa đổi) để trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 10/2026. 

Dự thảo luật thiết kế theo nguyên tắc mới của Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. 

Luật "chỉ quy định những vấn đề khung, những vấn đề có tính nguyên tắc", còn những vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động thì giao Chính phủ, Bộ, ngành, địa phương quy định để bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.

Theo định hướng của Chính phủ, dự thảo luật sửa đổi tập trung vào 7 nhóm chính sách lớn: Đổi mới quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; hoàn thiện chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đổi mới cơ chế tài chính và giá đất; hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ và chế độ sử dụng đất; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, phân cấp phân quyền; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giải quyết tranh chấp và khiếu nại.

Những sửa đổi, bổ sung chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Chương 6 của dự thảo luật. So với Luật Đất đai năm 2024, dự thảo luật không quy định chi tiết mà chỉ quy định các nội dung mang tính nguyên tắc. 

Theo dự thảo luật, Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm sinh kế cho người có đất thu hồi thông qua các biện pháp hỗ trợ để tạo điều kiện có việc làm, thu nhập, ổn định đời sống, sản xuất.

Để bảo đảm quyền, lợi ích của người có đất thu hồi, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và phù hợp với tình hình thực tiễn, tránh trường hợp lợi dụng chính sách thu hồi đất để trục lợi, dự thảo Luật đã bổ sung quy định: khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, nếu người sử dụng đất có nhu cầu Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất thu hồi thì cơ quan, người có thẩm quyền thu hồi đất xem xét, quyết định thu hồi đất và thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, quản lý diện tích đất này theo quy định của Chính phủ. 

Dự thảo luật cũng bổ sung quy định về việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với người sử dụng đất là người đã nhận chuyển quyền sử dụng đất trong thời gian thực hiện thông báo thu hồi đất theo hướng trong thời gian có hiệu lực của thông báo thu hồi đất mà người có đất thu hồi thực hiện chuyển quyền sử dụng đất thì bên nhận chuyển quyền sử dụng đất được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng không vượt quá tổng mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư áp dụng đối với bên chuyển quyền sử dụng đất.

Đồng thời dự thảo luật cũng bổ sung quy định ưu tiên cho người có đất ở bị thu hồi được giao đất hoặc mua nhà trên diện tích đất đã thu hồi mở rộng theo hướng người có đất ở bị thu hồi để thực hiện dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án khu dân cư nông thôn thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ. 

Bổ sung quy định trong quá trình tổ chức thu hồi đất phải thực hiện điều tra, xác định thu nhập từ việc sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất; tổ chức lấy ý kiến, tiếp thu ý kiến người có đất thu hồi trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. 

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, quy định này nhằm dự báo các khoản thu nhập người có đất thu hồi bị mất để địa phương có phương án hỗ trợ phù hợp, góp phần tái thiết cuộc sống, phục hồi sinh kế cho người có đất thu hồi so với thời điểm trước khi bị thu hồi đất.

Dự luật cũng bổ sung nguyên tắc nhà ở, đất ở trong khu tái định cư được bố trí theo nhiều cấp nhà, nhiều mức diện tích khác nhau để phù hợp với các mức bồi thường và khả năng chi trả của người được tái định cư.

Dự thảo luật cũng quy định trường hợp Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng mà người có đất thu hồi có nhu cầu thì được hoán đổi phần diện tích đất ở thu hồi sang phần diện tích đất còn lại của thửa đất sau thu hồi theo quy định của Chính phủ. 

Theo ban soạn thảo, quy định này tạo cơ chế linh hoạt, giúp người có đất ở thu hồi được tái định cư tại chỗ, hạn chế xáo trộn nơi ở và đời sống, đồng thời góp phần sử dụng hiệu quả phần diện tích đất còn lại sau thu hồi, Nhà nước tiết kiệm được kinh phí do không phải bố trí đất tái định cư tại địa điểm khác.

Trường hợp người có đất ở thu hồi mà phải di chuyển chỗ ở và được bồi thường bằng giao đất ở hoặc nhà ở tái định cư nhưng tiền bồi thường về đất ở không đủ so với giá trị của một suất tái định cư tối thiểu thì được Nhà nước hỗ trợ tiền đủ để được giao một suất tái định cư tối thiểu.