Luật Thi hành án dân sự 2025: Gỡ điểm nghẽn, tăng hiệu quả thi hành án

Trả lời phóng viên Báo Xây dựng, PGS. TS, luật sư Phan Hữu Thư, Giám đốc Văn phòng Luật Phan Hữu Thư khẳng định, Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) được Quốc hội khóa XV thông qua đầu tháng 12/2025, có hiệu lực từ 1/7/2026. Với nhiều điểm mới quan trọng, luật được kỳ vọng tạo chuyển biến rõ nét trong thực tiễn thi hành án, trong đó có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Những điểm mới đáng chú ý

Theo luật sư, đâu là những điểm mới quan trọng của Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) tác động trực tiếp tới người dân, doanh nghiệp?

Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 5/12/2025, có hiệu lực từ 1/7/2026. Có thể khái quát một số điểm mới đáng chú ý của luật như sau: Thứ nhất, hệ thống tổ chức thi hành án được tái cấu trúc theo hướng tinh gọn, thống nhất.

Luật thiết lập mô hình "cơ quan thi hành án dân sự một cấp" từ Trung ương đến địa phương, hợp nhất cấp tỉnh và cấp huyện, đồng thời bổ sung vị trí "Chánh thi hành án khu vực" để hướng dẫn, điều phối nghiệp vụ. Mô hình này giúp giảm chồng chéo thẩm quyền, cắt bớt thủ tục lặp lại, qua đó rút ngắn thời gian giải quyết các vụ việc, nhất là những vụ việc phức tạp, giá trị lớn, nhiều bên liên quan.

Thứ hai, luật quy định rõ cơ chế tái nộp yêu cầu thi hành án đối với những trường hợp trước đây bị đình trệ kéo dài do chưa đủ điều kiện thi hành. Thời gian tái yêu cầu không tính vào thời hiệu, nhằm bảo đảm không làm mất quyền của người được thi hành án. Quy định này giúp người thắng kiện có thêm công cụ pháp lý để thúc đẩy thi hành bản án, hạn chế tình trạng vụ việc bị "treo" vô thời hạn.

Thứ ba, luật bổ sung quy định mới về bảo quản chứng cứ, tài sản thi hành án, đặc biệt đối với tài sản đặc thù. Quy định này nhằm giảm chi phí bảo quản, hạn chế thất thoát, mất mát, đồng thời tăng tính minh bạch và độ tin cậy của quá trình thi hành án. Các cá nhân, doanh nghiệp có tài sản liên quan cũng phải tuân thủ nghiêm nghĩa vụ bảo quản, báo cáo theo yêu cầu của cơ quan thi hành án.

Thứ tư, người phải thi hành án có nghĩa vụ khai báo trung thực về tài sản, thu nhập và điều kiện thi hành án; nếu không thực hiện hoặc kê khai gian dối sẽ đối mặt những biện pháp cưỡng chế và trách nhiệm pháp lý rõ ràng hơn. Đây là cơ chế quan trọng nhằm ngăn chặn tình trạng né tránh nghĩa vụ, tạo áp lực pháp lý để tự nguyện thi hành án, góp phần đẩy nhanh việc thực thi bản án.

Thứ năm, luật quy định cụ thể các hành vi bị nghiêm cấm trong thi hành án như cản trở, chống đối hoặc sử dụng thủ đoạn làm sai lệch quá trình thi hành án. Qua đó, người dân và doanh nghiệp có căn cứ pháp lý rõ ràng để nhận diện hành vi vi phạm, hạn chế rủi ro pháp lý, đồng thời tăng tính răn đe, bảo đảm bản án được thi hành nghiêm minh.

Thứ sáu, công tác thi hành án được đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa hồ sơ và quy trình. Cá nhân, doanh nghiệp có thể tiếp cận dịch vụ công trực tuyến thuận tiện hơn, từ nộp đơn đến theo dõi tiến độ, tra cứu thông tin, qua đó giảm chi phí, thời gian đi lại và hạn chế tiêu cực trong xử lý hồ sơ.

Luật Thi hành án dân sự (sửa đổi) được Quốc hội thông qua có ý nghĩa như thế nào đối với việc hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật hiện nay?

Luật Thi hành án dân sự 2025 có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành pháp luật. Luật thể chế hóa chủ trương cải cách tư pháp, khắc phục bất cập, đơn giản hóa thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số, cơ cấu lại hệ thống thi hành án dân sự theo mô hình một cấp, tinh gọn, hiện đại; mở rộng thẩm quyền Thừa hành viên, tăng kỷ luật, kỷ cương công vụ, bảo vệ tốt hơn quyền lợi đương sự, rút ngắn thời gian và giảm chi phí thi hành án.

Luật góp phần bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về thi hành án; thống nhất mô hình tổ chức một cấp, có Phòng thi hành án dân sự khu vực và chức danh Chấp hành viên trưởng để tăng hiệu quả chỉ đạo, phối hợp. Nhiều thủ tục được đơn giản hóa, cho phép thông báo qua môi trường số, cơ quan thi hành án dân sự chủ động ra quyết định thi hành án khoản bồi thường ngay khi thu được tiền.

Luật cũng có quy định xử lý án tồn đọng thông qua việc gửi lại yêu cầu thi hành án đối với vụ việc chưa có điều kiện, tránh lãng phí nguồn lực; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự, mở rộng thẩm quyền Thừa hành viên trong xác định tài sản, yêu cầu tuyên bố giao dịch vô hiệu.

Đồng thời, luật tăng cường kỷ luật, kỷ cương, chuẩn hóa tác phong công vụ, nâng cao trách nhiệm, sự trung thực của công chức, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người được thi hành án, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước.

Tăng trách nhiệm công vụ, đẩy mạnh số hóa thi hành án

Theo luật sư, Luật Thi hành án dân sự năm 2025 sẽ tác động như thế nào đến kỷ cương, trách nhiệm trong hệ thống thi hành án và cần những giải pháp gì để luật sớm đi vào cuộc sống, nhất là ở cơ sở?

Theo tôi, các quy định mới của Luật Thi hành án dân sự năm 2025 có tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến việc siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính và nâng cao trách nhiệm trong hệ thống thi hành án.

Việc bổ nhiệm lại Chấp hành viên theo nhiệm kỳ, kiểm soát quyền lực, quy định rõ hơn về tiêu chuẩn, điều kiện miễn nhiệm đã góp phần gắn trách nhiệm với quyền hạn, thúc đẩy tính minh bạch, chuyên nghiệp, qua đó ngăn ngừa vi phạm trong quá trình tổ chức thi hành án.

Cùng đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng nền tảng số về thi hành án dân sự và tăng cường phối hợp liên ngành giúp bảo đảm các bản án, quyết định của tòa án được thi hành nghiêm minh, hiệu quả, qua đó củng cố niềm tin của nhân dân.

Mới đây, Bộ Tư pháp ra mắt nền tảng số quốc gia về thi hành án dân sự với trung tâm điều hành thông minh cho hệ thống thi hành án dân sự. Nền tảng kỹ thuật số sẽ được triển khai trên toàn quốc trong Cục Thi hành án dân sự và các cơ quan liên quan tại tất cả 34 tỉnh, thành phố.

Một tính năng nổi bật là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa việc trích xuất dữ liệu, phân bổ nhiệm vụ và giám sát tiến độ. Người dân có thể dễ dàng tương tác với hệ thống, tra cứu hồ sơ vụ việc và nhận thông báo qua mã QR hoặc VNeID trên các nền tảng kỹ thuật số.

Nền tảng này cũng tạo thành một cơ sở dữ liệu chung thống nhất, chính xác và theo thời gian thực, liên kết các cơ quan thi hành án dân sự với tòa án, lực lượng an ninh công cộng, cơ sở dữ liệu dân số quốc gia, ngân hàng, dịch vụ bưu chính và các bộ, ngành khác. Điều này đảm bảo quy trình xử lý vụ việc được số hóa, tự động hóa và hiệu quả hơn, mang lại trải nghiệm thuận tiện và dễ dàng cho cá nhân và doanh nghiệp.

Để luật đi vào cuộc sống từ ngày 1/7/2026, đặc biệt ở cấp cơ sở, cần tập trung đồng bộ 4 nhóm giải pháp trọng tâm. Đó là đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật sâu rộng; đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ Chấp hành viên, Thừa hành viên; tăng tốc chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong toàn bộ quy trình thi hành án; đồng thời hoàn thiện cơ chế phối hợp, kiểm soát quyền lực nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án dân sự.

Khi quy trình thi hành án được chuẩn hóa, minh bạch và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, người dân sẽ được bảo đảm tốt hơn quyền lợi đã được tòa án tuyên, giảm tình trạng kéo dài, khiếu nại, khiếu kiện.

Đối với doanh nghiệp, một hệ thống thi hành án hiệu quả và có tính dự báo cao sẽ giúp giảm rủi ro pháp lý, củng cố niềm tin vào môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, ổn định và công bằng.