Mỹ tấn công Iran: Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì?

Từ ngày 28/2/2026, Mỹ và Israel đồng loạt tiến hành các đợt không kích quy mô lớn nhằm vào Iran, đẩy căng thẳng tại Trung Đông leo thang rõ rệt. Chỉ sau 24-48 giờ, các bên liên quan liên tiếp phát đi tín hiệu chuẩn bị cho kịch bản xung đột kéo dài.

Diễn biến này nhanh chóng làm dấy lên lo ngại về tác động lan rộng tới thương mại toàn cầu, trong đó có hoạt động sản xuất - xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.

Sức ép chi phí gia tăng

Ông Nguyễn Văn Mười, Phó tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cảnh báo rủi ro đang hiện hữu khi một phần đáng kể hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam phải đi qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải trọng yếu của khu vực. Nếu xung đột leo thang, doanh nghiệp có thể buộc phải điều chỉnh hành trình vận tải, kéo theo thời gian giao hàng kéo dài và chi phí gia tăng.

Theo ông Mười, bối cảnh lần này phức tạp hơn do liên quan nhiều quốc gia và đối tác thương mại. Việc thay đổi tuyến vận chuyển, cùng xu hướng giá dầu tăng nếu bất ổn kéo dài, sẽ tiếp tục gây áp lực lên chi phí logistics.

Ở lĩnh vực cà phê, ông Thái Như Hiệp, Phó chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, cho biết: "Xuất khẩu sang Trung Đông không chiếm tỷ trọng lớn. Tuy nhiên, xung đột có thể kéo giá cà phê thế giới đi xuống, đồng thời làm chi phí xuất nhập khẩu tăng, từ đó ảnh hưởng gián tiếp tới toàn ngành".

Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương dự báo, giá nhiên liệu và hàng hóa tiêu dùng toàn cầu có xu hướng tăng trong thời gian tới, tác động đa chiều tới hoạt động sản xuất và xuất nhập khẩu. Giá nhiên liệu leo thang sẽ kéo theo chi phí vận tải biển và hàng không tăng, làm suy giảm hiệu quả logistics.

Đáng chú ý, nhiều quốc gia Trung Đông đã hạn chế hoặc đóng cửa không phận vì lý do an ninh, buộc các chuyến bay phải chuyển hướng, kéo dài hành trình và đội chi phí. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz cũng bị gián đoạn khi các hãng tàu phải tránh khu vực xung đột, khiến thời gian vận chuyển và chi phí nhiên liệu tăng mạnh.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Trước những biến động khó lường, Cục Xuất nhập khẩu khuyến nghị, các hiệp hội và doanh nghiệp theo dõi sát tình hình, chủ động xây dựng kịch bản ứng phó để hạn chế rủi ro.

Trước hết, cần đa dạng hóa nguồn cung và thị trường, giảm phụ thuộc vào các khu vực đang có xung đột. Việc tìm kiếm các thị trường thay thế với nhu cầu tương đồng sẽ giúp duy trì dòng chảy xuất khẩu khi Trung Đông gặp gián đoạn.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần chú trọng các điều khoản về vận chuyển, giao hàng, bảo hiểm trong hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản bất khả kháng và phân chia rủi ro. Việc mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa là yếu tố quan trọng nhằm giảm thiểu tổn thất khi phát sinh sự cố.

Ngoài ra, cần tăng cường cập nhật thông tin thị trường, giá cước, chi phí vận tải, cũng như phối hợp với các cơ quan quản lý để kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất - kinh doanh. Chủ động xây dựng phương án phòng ngừa và thích ứng sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài.

Song song đó, việc kết nối với các cơ quan xúc tiến thương mại, thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để tìm kiếm đơn hàng và thị trường mới cũng là hướng đi cần thiết, giúp giảm thiểu tác động tiêu cực và tận dụng cơ hội trong bối cảnh biến động.

Trong bối cảnh rủi ro địa chính trị gia tăng, khả năng linh hoạt và thích ứng nhanh sẽ trở thành yếu tố then chốt quyết định sức chống chịu của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.