Ngày đêm khoét núi, mở đường hầm
Giữa vùng núi Bác Ái, những đoàn xe tải hạng nặng nối đuôi nhau ra vào cửa hầm, chở đất đá từ sâu trong lòng núi ra ngoài. Tiếng máy khoan vang dội giữa những vách đá, hòa cùng tiếng động cơ của các thiết bị thi công. Hàng trăm kỹ sư, công nhân đang làm việc tại công trường thủy điện tích năng Bác Ái, nơi hệ thống đường hầm xuyên núi dài 17km đang dần hình thành.
Qua cửa hầm hình vòm khoét sâu vào sườn núi, những dãy đèn điện nối dài theo các tuyến đường ngầm. Dọc vách hầm, hệ thống ống thông gió cỡ lớn được lắp đặt để đưa không khí từ bên ngoài vào khu vực thi công, bảo đảm điều kiện làm việc cho công nhân.
Công việc dưới lòng núi diễn ra liên tục qua các ca. Sau mỗi đợt khoan, nổ mìn phá đá, máy xúc và xe tải lại được huy động vào hầm để bốc xúc, vận chuyển đất đá ra ngoài. Khi mặt bằng được dọn sạch, công nhân tiếp tục chuẩn bị cho đợt khoan tiếp theo.



Công việc dưới lòng núi diễn ra liên tục qua các ca.
Trung tá Lê Đình Bình, Chỉ huy trưởng mũi thi công hầm và hầm hạ lưu thuộc Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô cho biết, đơn vị tổ chức thi công liên tục 24/24 giờ, với khoảng 120 cán bộ, nhân viên thuộc bốn đơn vị tham gia.
Theo ông Bình, mỗi chu kỳ thi công gồm các công đoạn khoan, nổ mìn, bốc xúc và vận chuyển đất đá. Bình quân mỗi ngày, các đơn vị thực hiện khoảng hai chu kỳ. Công việc đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ thi công, đặc biệt khi hoạt động khoan, nổ mìn diễn ra trong không gian ngầm.
Điểm phức tạp của Bác Ái là các tuyến hầm nằm gần nhau, đan xen ở nhiều cao độ khác nhau, từ 300m, 200m đến 140m và 103m. Việc bố trí các mũi thi công phải được tính toán kỹ để vừa bảo đảm an toàn, vừa duy trì tiến độ.
Để xây dựng nhà máy, các nhà thầu phải đào hệ thống đường hầm xuyên núi với tổng chiều dài khoảng 17km. Đến tháng 11/2026, các đơn vị đã đào được khoảng 7,6km, tương đương 44% tổng chiều dài.

Trung tá Lê Đình Bình, Chỉ huy trưởng mũi thi công hầm và hầm hạ lưu thuộc Tổng công ty Xây dựng Lũng Lô.
Trên công trường hiện có khoảng 400 cán bộ, kỹ sư, công nhân làm việc tại 7 mũi thi công. Khi dự án bước vào giai đoạn cao điểm, lực lượng lao động dự kiến tăng lên khoảng 700 người.
Đã có 20 năm gắn bó với các công trình thủy điện, ông Phạm Quốc Huy, Phó giám đốc Ban điều hành Sông Đà, Chỉ huy trưởng Công ty Cổ phần Sông Đà 10 tại dự án, nhận thấy cường độ thi công ở Bác Ái cao hơn nhiều công trình trước đây.
Ông Huy dẫn chứng, tại các công trình như Ialy hay Huội Quảng, tốc độ đào hầm dẫn nước bình quân đạt khoảng 80-90m/tháng, có thời điểm đạt 100m. Trong khi đó, tại Bác Ái, các đơn vị đạt bình quân 130-140m/tháng. Những tháng điều kiện địa chất thuận lợi, năng suất có thể lên tới 170-180m.
Để đáp ứng yêu cầu tiến độ, các nhà thầu tăng cường đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại, cơ giới hóa nhiều công đoạn nhằm giảm lao động thủ công, nâng cao năng suất. Các mũi thi công được tổ chức đồng thời, tạo điều kiện đẩy nhanh khối lượng đào hầm ở những khu vực có địa chất thuận lợi.
Tuy nhiên, quá trình đào hầm cũng phát sinh những khó khăn ngoài dự tính, đặc biệt khi các mũi thi công đi vào những vùng đá đứt gãy.

Để đáp ứng yêu cầu tiến độ, các nhà thầu tăng cường đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại, cơ giới hóa nhiều công đoạn nhằm giảm lao động thủ công, nâng cao năng suất.
Vượt vùng đá đứt gãy dài 170m
Một trong những thử thách lớn nhất tại công trường Bác Ái xuất hiện khi các nhà thầu gặp vùng đứt gãy địa chất kéo dài khoảng 170m, trong khi kết quả khảo sát ban đầu dự kiến chỉ khoảng 40m.
Ông Nguyễn Đức Cường, Trưởng phòng Kỹ thuật Ban Quản lý dự án Điện 3 cho biết, tại khu vực này, các lớp đá bị nứt vỡ, kết cấu không ổn định khiến việc khoan đào gặp nhiều trở ngại. Nhà thầu buộc phải thay đổi biện pháp thi công, tăng cường gia cố để bảo đảm an toàn.
Thay vì đào theo phương pháp thông thường, công nhân phải chia nhỏ từng đoạn, kết hợp lắp dựng kết cấu chống đỡ và phun bê tông gia cố vòm hầm trước khi tiếp tục tiến sâu. Khối lượng công việc tăng lên, trong khi tốc độ đào hầm giảm đáng kể.
Việc xử lý vùng địa chất phức tạp khiến một hạng mục bị chậm khoảng bốn tháng so với dự kiến.
Ông Nguyễn Hữu Đức, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Điện 3, người từng có 13 năm làm việc tại các công trình thủy điện Sơn La, Lai Châu, Thác Mơ, cho biết dù dự án đã được khảo sát, khoan thăm dò trước khi triển khai, điều kiện địa chất thực tế vẫn có những khác biệt so với dự báo.
Trước những vấn đề phát sinh, Ban Quản lý dự án tổ chức nhiều cuộc họp kỹ thuật, huy động đội ngũ tư vấn và mời các chuyên gia giàu kinh nghiệm trực tiếp đến công trường tìm phương án xử lý.
Trong số đó có một chuyên gia địa chất từng công tác tại Viện Địa chất Việt Nam, tham gia các dự án thủy điện Sơn La, Lai Châu và khảo sát địa chất phục vụ dự án điện hạt nhân. Dù đã nghỉ hưu, chuyên gia này vẫn được mời trở lại để hỗ trợ xử lý những vấn đề địa chất phức tạp.
Theo ông Đức, kinh nghiệm thực tế có vai trò rất quan trọng trong thi công công trình ngầm. Khi gặp vùng đứt gãy, các chuyên gia phải trực tiếp kiểm tra mẫu lõi khoan, đánh giá cấu trúc địa chất, từ đó lựa chọn giải pháp xử lý phù hợp với từng vị trí.
Bên cạnh đội ngũ tư vấn của dự án, tổ chuyên gia thuộc Hội đồng nghiệm thu Nhà nước cũng tham gia hỗ trợ, với các chuyên gia trong lĩnh vực địa chất, thủy văn, cơ khí, điện, thiết bị quan trắc và kết cấu công trình.
Sau quá trình nghiên cứu, điều chỉnh biện pháp thi công, các bên thống nhất phương án đào kết hợp gia cố từng bước. Đến nay, các nhà thầu đã vượt qua đoạn địa chất khó khăn, tiếp tục thi công tại khu vực có nền đá ổn định hơn.
Để bù lại thời gian bị ảnh hưởng, các đơn vị tăng cường nhân lực, thiết bị, duy trì thi công ba ca liên tục và tập trung đẩy nhanh tiến độ tại những tuyến hầm có điều kiện thuận lợi. Theo thông tin từ chủ đầu tư, tiến độ tổng thể của dự án vẫn được kiểm soát.

Ông Nguyễn Hữu Đức, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Điện 3.
Từng tham gia nhiều công trình thủy điện lớn, ông Đức cho rằng Bác Ái còn là cơ hội để đội ngũ kỹ sư Việt Nam tiếp cận, tích lũy kinh nghiệm và từng bước làm chủ công nghệ thủy điện tích năng.
Ông mong muốn từ công trường này sẽ hình thành lực lượng cán bộ kỹ thuật, vận hành có chuyên môn để tiếp tục tham gia các dự án tương tự trong tương lai. Trước đây, nhiều thế hệ kỹ sư trưởng thành từ các công trình thủy điện Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu rồi tiếp tục mang kinh nghiệm đến những dự án khác trên cả nước.
"Pin điện khổng lồ" giữa vùng núi Bác Ái
Với tổng mức đầu tư hơn 21.101 tỷ đồng, thủy điện tích năng Bác Ái là công trình đầu tiên thuộc loại hình này tại Việt Nam, đồng thời có quy mô lớn nhất Đông Nam Á. Dự án do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) làm chủ đầu tư, khởi công tháng 2/2025 tại xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa (trước đây thuộc tỉnh Ninh Thuận).
Nhà máy được thiết kế với 4 tổ máy, tổng công suất 1.200MW. Khi đi vào vận hành, công trình sẽ đóng vai trò như một hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn, giúp điều tiết nguồn điện và hỗ trợ vận hành hệ thống điện quốc gia.
Theo ông Nguyễn Hữu Đức, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án Điện 3, nguyên lý hoạt động của thủy điện tích năng khác với thủy điện thông thường. Thay vì chỉ khai thác dòng nước chảy từ trên cao xuống để phát điện, nhà máy còn sử dụng điện để bơm nước ngược lên hồ chứa phía trên, tích trữ năng lượng cho những thời điểm cần thiết.
Đơn cử, vào buổi trưa, khi các nhà máy điện mặt trời phát công suất lớn nhưng hệ thống chưa sử dụng hết, Bác Ái có thể tận dụng lượng điện dư để bơm nước từ hồ dưới lên hồ trên, với độ chênh cao hơn 400m. Quá trình bơm kéo dài khoảng 9 giờ để tích đầy hồ chứa phía trên.
Khi trời tối, nguồn điện mặt trời không còn trong khi nhu cầu tiêu thụ tăng, nhà máy chuyển sang chế độ phát điện. Nước từ hồ trên theo đường ống áp lực chảy xuống, làm quay tua-bin phát điện trước khi trở về hồ dưới. Chu trình này được lặp lại tùy theo nhu cầu huy động của hệ thống.
Hồ trên có dung tích hữu ích khoảng 9 triệu m³, đủ để nhà máy vận hành phát điện liên tục khoảng 7 giờ ở công suất thiết kế.
Ông Đức ví cách vận hành của Bác Ái như một viên pin có thể sạc và xả nhiều lần. Khi nguồn điện dồi dào, năng lượng được chuyển thành thế năng của nước bằng cách bơm lên cao. Đến giờ cao điểm, lượng nước tích trữ được sử dụng để phát điện, đáp ứng nhu cầu phụ tải.
Theo ông Đức, khả năng tích trữ và điều tiết điện năng này ngày càng cần thiết khi tỷ trọng điện gió, điện mặt trời trong hệ thống điện Việt Nam liên tục gia tăng. Đây là những nguồn điện có công suất phát thay đổi theo thời tiết, trong khi hoạt động sản xuất và tiêu thụ điện luôn phải được duy trì cân bằng.
Ông dẫn chứng, một nhà máy điện mặt trời có thể đang phát công suất rất lớn nhưng khi mây che phủ, sản lượng điện có thể giảm nhanh. Nếu hiện tượng này xảy ra trên diện rộng, công suất nguồn điện mặt trời của hệ thống có thể sụt giảm hàng nghìn MW trong thời gian ngắn.
Trong khi đó, nhu cầu sử dụng điện vẫn phải được đáp ứng liên tục. Vì vậy, hệ thống cần những nguồn điện có khả năng tăng, giảm công suất linh hoạt để bù đắp sự biến động của năng lượng tái tạo.
Với công suất 1.200MW, Bác Ái được kỳ vọng góp phần giải quyết yêu cầu này. Nhà máy có thể tích trữ điện vào thời điểm nguồn cung dồi dào, phát điện khi phụ tải tăng cao, đồng thời tham gia điều tần, cung cấp công suất phản kháng và hỗ trợ ổn định hệ thống điện.
Khả năng điều tiết linh hoạt còn giúp giảm chênh lệch phụ tải giữa các thời điểm trong ngày, hạn chế nhu cầu huy động những nguồn điện có chi phí cao vào giờ cao điểm.



Nhà máy điện có vốn đầu tư 21.100 tỷ đồng như "cục pin" khổng lồ đã dần hình thành.
So sánh với hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS), ông Đức cho biết thủy điện tích năng có ưu thế về tuổi thọ công trình và khả năng cung cấp quán tính cho hệ thống điện. Trong khi pin điện hóa bị suy giảm dung lượng theo thời gian sử dụng, thủy điện tích năng lưu trữ năng lượng dưới dạng thế năng của nước nên không gặp hiện tượng lão hóa dung lượng như pin.
Bác Ái được lựa chọn triển khai dự án thủy điện tích năng đầu tiên nhờ điều kiện địa hình phù hợp, có thể bố trí hai hồ chứa ở độ cao chênh lệch lớn. Công trình cũng nằm tại khu vực Nam Trung Bộ, nơi tập trung nhiều nguồn điện gió, điện mặt trời và có nhu cầu tăng cường khả năng điều tiết công suất.
Việc triển khai dự án còn kế thừa kinh nghiệm từ các công trình thủy điện lớn như Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu, đặc biệt là năng lực thi công đường hầm, nhà máy ngầm của đội ngũ kỹ sư và nhà thầu trong nước.
Theo kế hoạch, tổ máy đầu tiên của thủy điện tích năng Bác Ái sẽ phát điện vào tháng 12/2029, ba tổ máy còn lại đưa vào vận hành trong năm 2030. Toàn bộ dự án dự kiến hoàn thành vào tháng 5/2031.
Để đạt được các mốc tiến độ này, các nhà thầu đang tập trung thi công hệ thống đường hầm, khu vực nhà máy ngầm, các hạng mục hồ chứa, đường ống áp lực, đồng thời chuẩn bị cho công tác lắp đặt thiết bị cơ điện.
Trên công trường Bác Ái, các mũi đào vẫn duy trì hoạt động qua từng ca. Những đoàn xe chở đất đá tiếp tục ra vào cửa hầm, đưa khối lượng đất đá vừa được phá ra khỏi lòng núi. Phía trước các nhà thầu còn gần 9,4km đường hầm phải đào cùng nhiều hạng mục kỹ thuật quan trọng để kịp đưa tổ máy đầu tiên vào vận hành cuối năm 2029.
Bình luận bài viết (0)
Gửi bình luận