Nghệ An: Trao quyền cấp phép xây dựng, nâng trách nhiệm chính quyền cơ sở

Đưa thủ tục về gần dân, hiệu quả nhìn từ từng bộ hồ sơ

Với người dân Nghệ An có nhu cầu xây nhà, việc phải đi lại nhiều lần để hoàn thiện hồ sơ, xin xác nhận, chờ kiểm tra thông tin quy hoạch luôn là điều không mong muốn. Câu chuyện này đã có thay đổi khi thẩm quyền cấp phép xây dựng được đưa về gần dân hơn.

Việc phân cấp cho chính quyền cơ sở cấp phép tạo điều kiện thuận lợi cho người dân Nghệ An.

Ông Nguyễn Công Khang, trú ngõ 75, đường Hải Thượng Lãn Ông, phường Vinh Phú, cho biết trước đây khi có nhu cầu xây nhà, ông phải đến UBND thành phố Vinh cũ để làm thủ tục. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hồ sơ được giải quyết tại phường nên thuận lợi hơn.

Phường tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra, xác minh thửa đất, khu vực xây dựng rồi cấp giấy phép luôn nên rất tiện. Tôi thấy việc phân cấp về cho cấp xã cấp phép xây dựng nhà ở của dân là công việc được đưa về đúng nơi người dân sinh sống.

Trong khi đó, theo ông Trần Công Toàn, trú khối 1 Nghi Phong, xã Nghi Phong cũ, nay thuộc phường Vinh Lộc, trước đây ở địa bàn nông thôn, việc xây nhà gần như không được người dân quan tâm nhiều đến giấy phép. Khi khu vực này chuyển sang quản lý theo quy hoạch đô thị, người dân phải thay đổi cách tiếp cận, tìm hiểu và thực hiện thủ tục cấp phép.

Ông Toàn cho rằng, ở góc nhìn của người xây nhà, dù phải thực hiện thêm thủ tục, việc cấp phép cũng giúp người dân yên tâm hơn về kết cấu và các yêu cầu xây dựng.

Sau hơn 1 năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, phường Vinh Lộc (Nghệ An) đã cấp hơn 400 giấy phép xây dựng cho người dân.

Những câu chuyện như vậy cho thấy, khi chính sách được đưa xuống cơ sở, điều người dân cần không chỉ là một quy định đúng mà còn là một chính quyền có thể giải thích quy định đó bằng những việc rất cụ thể trên thửa đất, căn nhà của họ.

Tại phường Vinh Lộc, điều này thể hiện khá rõ qua số lượng hồ sơ thực tế, theo ông Nguyễn Văn Tứ, Trưởng phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị phường Vinh Lộc (Nghệ An), sau hơn 1 năm thực hiện phân cấp, địa phương đã cấp hơn 400 giấy phép xây dựng cho người dân.

Đáng chú ý, cùng với việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ, cán bộ phường phải rà soát quy hoạch, kiểm tra khu vực xây dựng và hướng dẫn người dân thực hiện đúng quy định.

Những công trình nhà ở riêng lẻ, nếu không quản lý thông qua cấp phép trước khi thi công, rất dễ dẫn đến vi phạm trật tự xây dựng như vượt quá diện tích, lấn chiếm hành lang vỉa hè, ảnh hưởng quy hoạch đô thị, ông Đức cho biết.

Như vậy, câu chuyện 400 giấy phép được cấp tại phường Vinh Lộc không chỉ là một con số về cải cách hành chính. Đó còn là 400 trường hợp chính quyền Vinh Lộc đã trả lời được câu hỏi người dân có được xây dựng công trình như dự kiến trên thửa đất của mình hay không và nếu được thì phải xây như thế nào để không vi phạm quy hoạch, trật tự xây dựng.

Trao quyền cấp phép phải đi cùng trách nhiệm quản lý

Từ ngày 1/7/2026, Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 có hiệu lực, thay đổi nhiều nội dung trong quản lý hoạt động xây dựng. Trong đó, quy định về giấy phép xây dựng được thiết kế theo hướng giảm thủ tục ở những trường hợp đủ điều kiện, đồng thời xác định rõ hơn trách nhiệm quản lý trật tự xây dựng.

Điểm đáng chú ý là việc miễn giấy phép đối với một số trường hợp không đồng nghĩa với miễn quản lý. Luật Xây dựng mới quy định việc quản lý trật tự xây dựng phải được thực hiện từ khi tiếp nhận thông báo khởi công, khởi công cho đến khi công trình nghiệm thu, bàn giao đưa vào sử dụng. UBND cấp xã chịu trách nhiệm toàn diện về quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn theo phân cấp của UBND cấp tỉnh. Điều này làm thay đổi cách nhìn về nhiệm vụ của cấp xã.

Nếu trước đây câu chuyện thường được nhìn từ khâu có cấp được giấy phép hay không, thì nay cần nhìn rộng hơn: sau khi cấp phép hoặc được miễn giấy phép, công trình có được xây dựng đúng quy định hay không?

Người dân Nghệ An được tuyên truyền, phổ biến và đã thực hiện nghiêm túc việc cấp phép xây dựng nhà ở cá nhân sau khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.

Tại phường Vinh Phú, khối lượng công việc cho thấy nhu cầu cấp phép xây dựng ở cơ sở là rất lớn. Ông Hoàng Năng Hiệp, Phó Chủ tịch UBND phường Vinh Phú (Nghệ An), cho biết từ ngày 1/7/2025 đến nay, địa phương đã giải quyết khoảng 1.000 hồ sơ cấp phép xây dựng đối với các công trình thuộc diện phân cấp.

Thực tế cũng cho thấy, phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi người dân hiểu đúng quy định ngay từ đầu. Trong quá trình triển khai chính quyền địa phương 2 cấp, từng xuất hiện cách hiểu rằng khi thẩm quyền cấp phép được đưa về cơ sở và khi xây dựng nhà ở cá nhân dưới 7 tầng thì người dân không còn phải xin giấy phép xây dựng.

Đây là cách hiểu cần được làm rõ, nhất là khi Luật Xây dựng mới đặt ra yêu cầu chặt chẽ hơn đối với công tác quản lý.

Để người dân hiểu và thực hiện đúng, phường đã tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn thông qua các văn bản và hệ thống truyền thanh cơ sở.

Căn nhà 3 tầng tại đường Phùng Chí Kiên triển khai xây dựng sau khi được phường Vinh Phú (Nghệ An) cấp phép xây dựng theo phân cấp.

Theo ông Hiệp, khi thẩm quyền được giao về cơ sở thì yêu cầu quản lý và trách nhiệm của chính quyền địa phương cũng phải được thực hiện tương ứng. Trao quyền cấp phép phải đi cùng trách nhiệm kiểm tra, giám sát và quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn.

Một công trình xây sai tầng, vượt diện tích, lấn chỉ giới hoặc xây dựng không đúng quy hoạch không thể chờ đến khi hoàn thành mới phát hiện và xử lý. Quản lý trật tự xây dựng phải được thực hiện ngay trong quá trình xây dựng.

Để thực hiện được yêu cầu này, cấp xã không những cần bố trí cán bộ tiếp nhận, giải quyết hồ sơ tại bộ phận một cửa mà còn phải kiểm tra thực tế tại hiện trường. Cán bộ khi xem xét một công trình có đủ điều kiện cấp phép hay không phải xem xét thông tin đầy đủ về quy hoạch, đất đai, chỉ giới, kiến trúc và các điều kiện liên quan.

Đặc biệt, với những công trình thuộc diện miễn giấy phép xây dựng, yêu cầu quản lý không vì thế mà giảm đi. Ngược lại, chính quyền cơ sở càng cần có đầy đủ dữ liệu và phương thức kiểm tra thực tế phù hợp để kịp thời phát hiện, ngăn chặn các trường hợp xây dựng sai quy hoạch, sai chỉ giới hoặc vi phạm các yêu cầu về trật tự xây dựng.

Nâng năng lực cơ sở, để phân cấp đi vào thực chất

Từ thực tế tại phường Vinh Lộc, Vinh Phú có thể thấy, cấp xã đã có kinh nghiệm tiếp nhận một khối lượng hồ sơ đáng kể. Nhưng khi Luật Xây dựng số 135/2025 có hiệu lực, yêu cầu không dừng ở việc tiếp tục giải quyết những hồ sơ tương tự.

Cách quản lý về cấp phép xây dựng cũng phải thay đổi theo. Một cán bộ cấp xã cần biết ngay một thửa đất thuộc khu vực quy hoạch nào, công trình dự kiến xây dựng có thuộc trường hợp phải xin phép hay được miễn. Nếu phải cấp phép thì cần những điều kiện gì.

Theo Luật Xây dựng mới, nhà ở riêng lẻ chỉ được miễn giấy phép khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về cấp công trình, quy mô, diện tích và vị trí xây dựng, đồng thời không thuộc các khu vực phải cấp phép.

Ông Đoàn Văn Đại, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An, cho biết: Tại Nghệ An, yêu cầu xây dựng và quản lý dữ liệu về quy hoạch đô thị, nông thôn, dự án đầu tư xây dựng và công trình xây dựng đang được đặt ra theo hướng thống nhất, đồng bộ, cập nhật để phục vụ quản lý. Đây sẽ là một trong những điều kiện quan trọng khi trách nhiệm quản lý ngày càng được đưa xuống cấp xã.

Ngay sau khi Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 và các nghị định hướng dẫn được ban hành, Sở Xây dựng Nghệ An đã có văn bản đề nghị các sở, ngành, địa phương và các tổ chức, cá nhân liên quan tổ chức tuyên truyền, phổ biến để thực hiện thống nhất.

Đặc biệt, các địa phương cần làm rõ để người dân hiểu rằng, từ ngày 1/7/2026 những trường hợp cụ thể nào được miễn giấy phép.

Theo Luật Xây dựng mới, nhà ở riêng lẻ chỉ được miễn giấy phép khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện về cấp công trình, quy mô, diện tích và vị trí xây dựng, đồng thời không thuộc các khu vực phải cấp phép.

Vì vậy, người dân không thể chỉ căn cứ vào điều kiện dưới 7 tầng, dưới 500m² để tự xác định được miễn giấy phép, mà cần kiểm tra đầy đủ các điều kiện trước khi khởi công.

Cùng với đó, thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng nhà ở riêng lẻ đã được giao cho UBND cấp xã theo Nghị định số 217/2026/NĐ-CP. Đây là thay đổi quan trọng nhằm đưa thủ tục đến gần người dân hơn. UBND cấp xã không chỉ giải quyết hồ sơ mà còn chịu trách nhiệm quản lý trật tự xây dựng trên địa bàn.

Chính quyền cơ sở ở Nghệ An không chỉ là nơi cấp một tờ giấy phép, mà trở thành nơi người dân có thể tìm được câu trả lời rõ ràng nhất về cấp phép xây dựng.

Theo ông Đại, với người dân, điều họ cần nhìn thấy rất cụ thể: không phải đi xa, không phải hỏi nhiều nơi, hồ sơ được hướng dẫn rõ, giải quyết đúng thời hạn và công trình sau đó được quản lý minh bạch. Với chính quyền cơ sở, đó là yêu cầu cao hơn về cán bộ, dữ liệu và trách nhiệm.

Còn với ngành xây dựng, đó là bài toán làm sao để các xã, phường cùng thực hiện một hệ thống quy định thống nhất, hạn chế cách hiểu khác nhau và kịp thời tháo gỡ những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Vì vậy, chính quyền cơ sở phải hướng dẫn rõ ngay từ đầu, trường hợp nào được miễn, trường hợp nào phải xin phép và xây dựng thế nào để không vi phạm. Phân cấp chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân dễ tiếp cận thủ tục, hiểu đúng pháp luật và chính quyền cơ sở làm tròn trách nhiệm quản lý.

Giờ đây, chính quyền cơ sở ở Nghệ An không chỉ là nơi cấp một tờ giấy phép, mà trở thành nơi người dân có thể tìm được câu trả lời rõ ràng nhất về việc mình được xây gì, xây ở đâu, xây như thế nào và phải chịu trách nhiệm ra sao. Đó mới là thước đo thực chất của việc đưa quản lý xây dựng về gần dân.