Nguy cơ thiếu nước mùa khô 2026 - 2027: Hạ tầng đô thị ứng phó ra sao?

Nguy cơ thiếu nước cục bộ tại các đô thị

Dự báo về khả năng xuất hiện El Nino trong giai đoạn cuối năm 2026 và đầu năm 2027 đang đặt ra nguy cơ nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn và thiếu nước tại nhiều khu vực. Trong đó, Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long được xác định là những địa bàn cần đặc biệt lưu ý trong mùa khô 2026–2027.

Đô thị ngày càng nóng lên dưới tác động của biến đổi khí hậu, đặt ra yêu cầu nâng cao khả năng thích ứng và bảo đảm hạ tầng thiết yếu. Ảnh: Khoa Trần

Trao đổi với Báo Xây dựng, ông Trần Hoài Anh, Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) nhận định: "Nguy cơ thiếu nước sinh hoạt là hiện hữu nhưng mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau giữa từng địa phương và từng hệ thống cấp nước".

Theo ông Hoài Anh, nguy cơ cần đặc biệt lưu ý đối với các công trình phụ thuộc nhiều vào nguồn nước mặt, hồ chứa thượng lưu; các khu vực có nguy cơ xâm nhập mặn hoặc còn hạn chế về nguồn cấp dự phòng và khả năng kết nối, hỗ trợ giữa các hệ thống cấp nước.

Đây cũng là những nhóm công trình, khu vực Bộ Xây dựng đã xác định cần ưu tiên rà soát nhằm chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu nước trong mùa khô 2026–2027.

Phân tích về mức độ ảnh hưởng, ông Hoài Anh cho biết, với đặc thù của hệ thống cấp nước đô thị, rủi ro không chỉ phụ thuộc vào diễn biến nguồn nước mà còn liên quan đến khả năng duy trì vận hành công trình, mức độ phụ thuộc vào một nguồn cấp, năng lực dự phòng và khả năng chuyển nguồn, kết nối hỗ trợ khi xuất hiện tình huống bất lợi.

"Nguy cơ thiếu nước có thể tập trung cục bộ tại một số hệ thống, khu vực có khả năng dự phòng và kết nối còn hạn chế", ông Hoài Anh lưu ý.

Theo Phó Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng, đây là những khu vực cần được theo dõi, chủ động kiểm soát rủi ro nhằm duy trì cấp nước an toàn, ổn định và liên tục cho người dân.

Thực tế này đặt ra yêu cầu không chỉ bảo đảm nguồn nước đầu vào mà còn phải nâng cao năng lực dự phòng, khả năng kết nối và hỗ trợ giữa các hệ thống cấp nước, nhất là tại những khu vực có nguy cơ chịu tác động trực tiếp của hạn hán, xâm nhập mặn.

Chủ động nguồn dự phòng, bảo đảm cấp nước an toàn

Trước những nguy cơ đặt ra trong mùa khô 2026–2027, Bộ Xây dựng đã triển khai các giải pháp nhằm nâng cao khả năng ứng phó của hệ thống cấp nước đô thị, hạn chế nguy cơ gián đoạn nguồn nước sinh hoạt.

Theo ông Trần Hoài Anh, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, ngày 18/9/2026, Bộ Xây dựng ban hành Công văn số 14747/BXD-KCHT về chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước, bảo đảm cấp nước an toàn trong mùa khô năm 2026 - 2027.

Văn bản được gửi tới Sở Xây dựng các địa phương và các đơn vị quản lý, vận hành nhà máy, công trình cấp nước thuộc diện cần ưu tiên rà soát.

Sau khi ban hành văn bản, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đã tổ chức làm việc trực tiếp với một số địa phương nhằm nắm bắt tình hình thực tế, rà soát khả năng bảo đảm cấp nước, đồng thời trao đổi về những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến hoạt động của các hệ thống cấp nước.

Trên cơ sở đó, Cục hướng dẫn địa phương và đơn vị cấp nước chủ động hoàn thiện các giải pháp ứng phó phù hợp với điều kiện cụ thể của từng khu vực.

"Trọng tâm Cục hướng dẫn các địa phương và đơn vị cấp nước là rà soát, lập, điều chỉnh và tổ chức thực hiện kế hoạch cấp nước an toàn theo quy định của pháp luật về cấp nước và bảo đảm cấp nước an toàn", ông Hoài Anh nhấn mạnh.

Theo Thông tư số 08/2012/TT-BXD về bảo đảm cấp nước an toàn, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 09/2025/TT-BXD, kế hoạch cấp nước an toàn phải xác định, phân tích, đánh giá các nguy cơ, rủi ro đối với hệ thống cấp nước và xác định mức độ ưu tiên của từng rủi ro.

Trên cơ sở đó, các đơn vị phải xây dựng, tổ chức thực hiện những biện pháp kiểm soát, phòng ngừa và khắc phục phù hợp. Đồng thời, kế hoạch phải có phương án ứng phó với sự cố hoặc tình huống khẩn cấp nhằm duy trì, khôi phục hoạt động cấp nước an toàn, ổn định.

Cụ thể hóa yêu cầu này, tại Công văn số 14747/BXD-KCHT, Bộ Xây dựng yêu cầu các địa phương, đơn vị cấp nước rà soát khả năng bảo đảm cấp nước của từng công trình; cập nhật kế hoạch cấp nước an toàn và phương án ứng phó; xác định khả năng duy trì cấp nước khi xuất hiện những tình huống bất lợi.

Bộ Xây dựng yêu cầu các địa phương chủ động rà soát hệ thống cấp nước, chuẩn bị nguồn dự phòng nhằm bảo đảm cấp nước sinh hoạt an toàn, liên tục trong mùa khô 2026–2027. Ảnh: Phan Hoàng Sơn

Đặc biệt, các đơn vị phải rà soát nguồn cấp dự phòng hoặc thay thế, đánh giá khả năng kết nối và hỗ trợ giữa các nhà máy, mạng lưới cấp nước. Đồng thời, chủ động chuẩn bị phương án cấp nước tạm thời khi cần thiết, ưu tiên nhu cầu sinh hoạt của người dân và các cơ sở thiết yếu.

Theo ông Hoài Anh, thông qua các buổi làm việc với địa phương, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng tiếp tục hướng dẫn việc nhận diện rủi ro cụ thể của từng hệ thống cấp nước, rà soát các biện pháp kiểm soát hiện có và bổ sung giải pháp cần thiết.

Việc triển khai kế hoạch cấp nước an toàn phải phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương, từng công trình, bảo đảm khả năng ứng phó khi nguồn nước suy giảm hoặc xảy ra những tình huống bất lợi ảnh hưởng đến hoạt động cấp nước.

Nhận diện rủi ro khí hậu, nâng cao khả năng thích ứng của đô thị

Ở góc độ nghiên cứu khoa học, yêu cầu chủ động nhận diện rủi ro khí hậu cũng đang được đặt ra đối với công tác quy hoạch và phát triển hạ tầng đô thị.

TS Trần Đức Trinh, giảng viên cấp cao kiêm Điều phối nghiên cứu viên tại Đại học RMIT Việt Nam cho biết, nghiên cứu về khả năng chống chịu của đô thị trước nắng nóng do trường thực hiện cùng các đối tác trong khu vực đã kết hợp dữ liệu nhiệt độ với thông tin kinh tế - xã hội để xác định những khu vực chịu tác động nghiêm trọng của nhiệt độ cực đoan, đồng thời nhận diện các cộng đồng dễ bị tổn thương.

Theo nghiên cứu, những khu vực có mật độ xây dựng cao, bề mặt bê tông dày đặc và thiếu cây xanh có thể trải qua tới 100 ngày nắng nóng cực đoan trong mỗi mùa. Nếu không có biện pháp can thiệp, một số khu vực có thể phải chịu thêm 40–60 ngày nắng nóng khắc nghiệt mỗi năm vào giữa thế kỷ này.

"Chúng tôi đang đẩy mạnh nghiên cứu với công cụ lập bản đồ nhiệt và kết nối công cụ này với dữ liệu về các cộng đồng dễ bị tổn thương để hiểu hơn về tác động của nắng nóng và đưa ra giải pháp ứng phó dựa trên dữ liệu, phù hợp với điều kiện thực tế tại từng địa phương", TS Trinh chia sẻ.

Đáng chú ý, kết quả mô phỏng cho thấy việc gia tăng mảng xanh và các bề mặt thẩm thấu nước tại những khu vực đô thị hóa cao có thể giúp giảm tới 24 ngày nắng nóng cực đoan tại các điểm nóng; một số khu vực có thể giảm đến 30 ngày nắng nóng cực đoan trong một năm.

Theo TS Trinh, việc xác định chính xác các khu vực chịu ảnh hưởng nghiêm trọng sẽ giúp cơ quan quản lý ưu tiên nguồn lực, xây dựng giải pháp thích ứng phù hợp thay vì triển khai dàn trải.

"Nghiên cứu của chúng tôi có thể chỉ ra những khu vực chịu ảnh hưởng nghiêm trọng bởi tình trạng đảo nhiệt đô thị với bằng chứng xác đáng, từ đó triển khai biện pháp ứng phó đúng nơi cần", TS Trinh nhấn mạnh.