Nguyễn Vinh Sơn: Đạo diễn tài hoa, người thầy lặng lẽ của điện ảnh Việt

Làm phim bằng sự khiêm nhường

Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn, người đứng sau loạt tác phẩm nổi tiếng như "Tuổi thơ dữ dội", "Đất phương Nam", "Trăng nơi đáy giếng"... đã qua đời lúc 16h20 ngày 22/10, hưởng thọ 74 tuổi.

Nhiều bạn bè, đồng nghiệp nói sự ra đi của ông là mất mát lớn đối với nền điện ảnh nước nhà. Trong sự nghiệp kéo dài gần 4 thập kỷ, Nguyễn Vinh Sơn không làm phim ồ ạt, nhưng tác phẩm nào cũng được coi là một trong những tác phẩm mẫu mực.

Có một điều đặc biệt ở người đạo diễn gắn với hình ảnh miền Tây sông nước nhất của truyền hình Việt lại sinh năm 1953 ở Huế, lớn lên giữa những vùng đất nghèo Quảng Trị và Phan Rang. 

Ông không phải con của Đồng Tháp Mười nhưng những thước phim của ông về vùng đất này lại chạm đến trái tim của hàng triệu khán giả.

Cái tài của Nguyễn Vinh Sơn có lẽ nằm ở chỗ ông không bao giờ coi một tác phẩm là đã xong. 

Nhắc đến đạo diễn, diễn viên Hồng Ánh nhớ lại, ít ngày trước khi mất, ông còn gửi cho cô một bài nghiên cứu về điện ảnh nghệ thuật Hàn Quốc và Việt Nam, trong đó có "Trăng nơi đáy giếng", kèm lời nhắn giản dị "gởi Ánh đọc cho vui hí". Cô đùa rằng ông nên làm lại phim ấy phiên bản 2026, đạo diễn đáp rằng làm lại thì "có thể trau chuốt thêm đôi chút, nhưng thôi, đến lúc nghỉ ngơi rồi". 

Hôm nay đọc lại dòng tin nhắn cũ, cô thấy "nghẹn lòng đến vậy". Trong mắt Hồng Ánh, Nguyễn Vinh Sơn là "một người đạo diễn kỹ lưỡng, khiêm nhường, rất giản dị và chưa bao giờ dễ dãi với chính mình". Chính sự khắt khe không phô trương ấy làm nên chiều sâu cho những gì ông để lại.

Cái tài của ông cũng góp phần làm nên thành công cho một diễn viên trẻ. Nhờ vai Hạnh trong Trăng nơi đáy giếng, Hồng Ánh nhận giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất tại Liên hoan phim quốc tế Dubai năm 2008. 

Nhưng điều cô giữ lại lâu hơn giải thưởng là cảm giác được làm việc cùng ông. "Được sống cùng một nhân vật và một tác phẩm mà đến tận hôm nay, mỗi lần nhắc lại vẫn còn nguyên những rung cảm...

Ngày ấy Hồng Ánh đã cảm ơn anh vì cho em một vai diễn tuyệt vời. Đến hôm nay vẫn muốn nói lại lời cảm ơn đó. Có lần khi nhận giải Cánh diều, em cũng đã nói lời cảm ơn anh vì đã làm mới một Hồng Ánh đã cũ. Đó là một lời cảm ơn thật lòng", diễn viên giãi bày.

Phong cách của ông cũng giản dị như cách ông trò chuyện với đồng nghiệp. Cô nhớ ông hay nói rằng "làm phim có lời không giống đi buôn có lời, bởi không thể tính bằng những con số". 

Có lẽ vì thế ông không làm phim cho đủ số lượng, và những tác phẩm của ông, từ "Tuổi thơ dữ dội", "Đất phương Nam" đến "Trăng nơi đáy giếng", được khán giả nhớ như những thứ "có đời sống riêng, vượt ra khỏi thời điểm chúng được ra đời". 

Bên cạnh người đạo diễn tài năng, Hồng Ánh nói sẽ luôn nhớ một "anh Vinh" chân tình, lúc nào cũng có chuyện hay hay kiến thức điện ảnh để chia sẻ, hay chữ "hỉ" rất Huế mà ông thường đặt ở cuối câu. 

"Vậy là anh nghỉ ngơi thật rồi. Tạm biệt anh Vinh Sơn, một người đạo diễn tài năng của điện ảnh Việt Nam. Anh và "Trăng nơi đáy giếng" sẽ mãi là một kỷ niệm đẹp, một dấu son trong đời diễn viên của Hồng Ánh", diễn viên bộc bạch.

Người thầy lặng lẽ của điện ảnh Việt

Khán giả nhớ đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn qua những khung hình đẹp và đượm buồn. Nhưng người hiểu nỗi buồn ấy rõ nhất có lẽ là em trai ông, đạo diễn Nguyễn Minh Cao. 

Theo lời Nguyễn Minh Cao, Nguyễn Vinh Sơn từng làm đủ nghề từ bán vé số, bán mía, kéo xe ba gác, bán bánh mì cho đến cầm máy đi chụp ảnh, lo toan cuộc sống. 

Bằng uy tín nghề nghiệp và tình thương, ông từng bước dẫn dắt các em từng bước hoạt động ở lĩnh vực phim ảnh như nhà quay phim, nhà sản xuất kỳ cựu Nguyễn Trinh Hoan, Nguyễn Minh Cao...

"Cực lắm, khổ lắm! Nhưng một đứa trẻ như mình có biết gì đâu?", Nguyễn Minh Cao nhớ lại.

Không chỉ là người thầy của các em trong gia đình, trong giới làm phim, Nguyễn Vinh Sơn là người dìu dắt nhiều tài năng làm phim của điện ảnh Việt như Nhâm Minh Hiền, Nguyễn Quang Dũng, Nguyễn Mỹ Khanh...

"Anh Vinh Sơn không chỉ là một đạo diễn lớn. Anh là người thầy, người anh đầu tiên đã dẫn dắt tôi bước vào công tác đạo diễn, giúp tôi hiểu thế nào là làm nghề bằng lòng đam mê, sự nghiêm túc và một tinh thần quyết liệt...", đạo diễn Nhâm Minh Hiền bộc bạch khi hay tin Nguyễn Vinh Sơn qua đời.

Trước khi làm trợ lý đạo diễn cho Đất phương Nam, Nhâm Minh Hiền từng đóng vai chính trong Hiệp sĩ cuối cùng và Nước mắt giang hồ do Nguyễn Vinh Sơn thực hiện. Ông nhớ những ngày làm phim cùng Nguyễn Vinh Sơn, nhà quay phim Nguyễn Trinh Hoan và ê kíp như phần thanh xuân không thể quên.

Ở "Đất phương Nam", Nhâm Minh Hiền còn tham gia công đoạn hậu kỳ, chỉ đạo lồng tiếng cùng đàn anh. Qua từng cuộc trao đổi về cảnh quay, nhân vật và chi tiết câu chuyện, ông dần học cách làm đạo diễn.

"Anh là đạo diễn hiền hòa, gần gũi, nhẹ nhàng nhưng sâu sắc. Anh không cần những lời lớn lao để khiến người khác kính trọng", Nhâm Minh Hiền viết.

Ngoài phim trường, ông nhớ những bữa cơm trong căn hộ nhỏ của gia đình Nguyễn Vinh Sơn, nơi mọi người trò chuyện về phim ảnh, cuộc sống giữa tiếng cười của người thân.

Còn với đạo diễn Nguyễn Mỹ Khanh, khi bà chập chững bước chân đi học đạo diễn điện ảnh, Nguyễn Vinh Sơn đã là đạo diễn ngôi sao với những tác phẩm nổi tiếng. 

Nhưng theo bà khi nói chuyện với đàn em, nam đạo diễn thường hỏi rồi lắng nghe chăm chú, tôn trọng tuyệt đối, không có câu từ nào mang tính dạy dỗ.

"Ngay cả khi anh đứng lớp dạy chúng tôi, vẫn y như vậy. Những câu nhận xét tác phẩm rất kiệm từ, dung dị, nhỏ nhẹ, chính xác, mang tính động viên rất lớn, đã đem lại cho những người trẻ như tôi niềm tin vào nghề, vào bản thân mạnh mẽ", Nguyễn Mỹ Khanh tâm sự.

Sáng 26/10, lễ động quan của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn diễn ra lúc 5h30, sau đó ông được hỏa táng tại Trung tâm Hỏa táng Bình Hưng Hòa. 

Ông đi, nhưng em trai ông - Nguyễn Minh Cao tin rằng ông đã ra đi thanh thản, khi các em đã ổn và việc ở thế gian đã xong. Với những người từng được ông dẫn đường, người thầy dạy nghề bằng sự khiêm nhường và tử tế vẫn còn lại trong dòng ký ức đẹp.