Nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp bắt đầu từ thiết kế

Tránh biến mục tiêu xanh thành gánh nặng thủ tục

Trình bày tham luận tại hội thảo, TS Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ xây dựng - Bộ Xây dựng cho biết, nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp không bắt đầu từ việc "cộng thêm" công nghệ xanh, mà bắt đầu từ việc thiết kế đúng, chuẩn hóa đúng và kiểm chứng đúng.

Về định hướng khung tiêu chí nhà ở xã hội các-bon thấp, ông Hải nêu ra ba tầng yêu cầu giúp triển khai linh hoạt, tránh biến mục tiêu xanh thành gánh nặng thủ tục.

Tầng thứ nhất, tuân thủ bắt buộc, là đáp ứng đầy đủ quy chuẩn Việt Nam (QCVN) hiện hành về quy hoạch, nhà chung cư, PCCC, hạ tầng, năng lượng, tiếp cận, vật liệu.

Tầng thứ hai, khuyến khích nâng cao, tối ưu thiết kế thụ động, vỏ công trình, chiếu sáng, thông gió, IAQ, nước, chất thải và vật liệu phát thải thấp.

Tầng thứ ba là thí điểm, định hướng, tính các-bon vòng đời, đo IAQ sau bàn giao và giám sát chi phí vận hành.

Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ xây dựng cũng đưa ra ba hướng hành động để phát triển nhà ở xã hội nhanh, chất lượng và phát thải thấp.

Thứ nhất, xây dựng bộ tiêu chí kỹ thuật NOXH carbon thấp dựa trên QCVN/TCVN hiện hành; chuyển thành checklist thiết kế và kiểm chứng dễ áp dụng.

Thứ 2, tích hợp chất lượng không khí trong nhà, đưa TCVN 13521, TCVN 5687 và TCVN 10736 vào hướng dẫn thiết kế, nghiệm thu và vận hành.

Thứ 3, thí điểm - đo lường - chuẩn hóa bằng việc lựa chọn dự án mẫu để đo năng lượng, IAQ, phát thải vật liệu và chi phí vận hành trước khi nhân rộng.

Tại hội thảo, ông Trần Phương, Trưởng phòng Công trình xanh và tiết kiệm năng lượng (Viện Khoa học công nghệ xây dựng - Bộ Xây dựng), giới thiệu tài liệu "Hướng dẫn thiết kế nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp" với trọng tâm là các giải pháp không làm tăng chi phí đầu tư.

Theo đó hướng dẫn ưu tiên hình khối gọn, giảm mặt đứng tây/đông, dùng vùng đệm ở hướng bất lợi. Kiểm soát cửa theo hướng, dùng lô gia, ban công chìm và cấu tạo tự che nắng.

Chuẩn hóa căn hộ; tập trung khu ướt; rút ngắn đường ống và giảm xung đột. Giảm nhịp bất hợp lý, hạn chế sàn chuyển và tối ưu lặp lại cấu kiện.

Tính tải thực; tránh chọn dư bơm, quạt, điều hòa và nguồn điện dự phòng. Chi tiết chống thấm, độ kín, làm mẫu và bảo trì phòng ngừa để giảm sửa chữa.

Giảm phát thải phải đi cùng bài toán kinh tế

Kiến trúc sư (KTS) Đỗ Xuân Thuỷ, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh thì cho hay giảm phát thải phải đi cùng bài toán kinh tế.

"Công trình xanh khác với công trình đắt tiền. Để giảm chi phí xây dựng và chi phí vận hành trong thiết kế và xây dựng cần chọn hướng nhà hợp lý, giảm kính không cần thiết, che nắng và tăng thông gió tự nhiên, tận dụng ánh sáng ban ngày, bố trí cây xanh đúng vị trí, chọn vật liệu bền, dễ bảo trì", ông Thủy nói.

Nói về vật liệu, KTS Đỗ Xuân Thủy cho rằng, cần ưu tiên sử dụng vật liệu sản xuất tại địa phương và trong khu vực giúp giảm quãng đường vận chuyển, thuận lợi bảo trì và thay thế.

"Hạn chế cấu tạo hoàn thiện quá phức tạp, nhanh xuống cấp và phải thay thế nhiều lần trong vòng đời công trình. Từng bước quan tâm đến các-bon hàm chứa trong vật liệu và quá trình xây dựng, song song với phát thải vận hành", ông Thủy nói.

Chủ tịch Hội Kiến trúc sư tỉnh Bắc Ninh cho rằng, một khu nhà ở xã hội tốt cần giải quyết đồng thời bốn lớp bài toán đó là khí hậu, công trình, đô thị và bản sắc.

Để hiệu quả, ông Thủy cho rằng, kiến trúc sư cần tham gia sớm. "Kiến trúc sư cần tham gia từ bước quy hoạch và chuẩn bị dự án, không chỉ ở giai đoạn làm đẹp mặt đứng để cân bằng mật độ, tầng cao, khoảng thoáng, tiện ích, chi phí", ông Thúy nói.

Cũng tại hội thảo các nhóm giải pháp được thảo luận như: tối ưu quy hoạch và thiết kế thụ động; tổ chức hướng nhà, thông gió, chiếu sáng tự nhiên và che nắng hợp lý; nâng cao hiệu quả lớp vỏ công trình; sử dụng thiết bị vận hành hiệu suất cao; lựa chọn vật liệu xây dựng có dữ liệu phát thải rõ ràng.

Cụ thể, đại diện Panasonic Electric Works Vietnam cho rằng, cư dân nhà ở xã hội thường bao gồm các gia đình có thu nhập thấp, trẻ em và người cao tuổi, những nhóm đối tượng thường dễ bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm không khí và có thể gặp hạn chế trong việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc y tế.

Vì vậy, việc tạo dựng môi trường không khí trong nhà lành mạnh thông qua việc đảm bảo chất lượng không khí trong nhà (IAQ) tốt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với nhà ở xã hội.

Đại diện công ty này đưa ra các giải pháp như kết hợp quạt thông gió, điều hòa và quạt trần giúp đảm bảo chất lượng không khí và tiết điện năng tiêu thụ.