Nhan sắc có thể gây chú ý, văn hóa ứng xử tạo nên giá trị của hoa hậu

Làng nhan sắc Việt Nam lẫn quốc tế năm 2026 chứng kiến hàng loạt biến động dữ dội. Không còn dừng lại ở những màn tranh tài kỹ năng hay sắc đẹp thuần túy, đấu trường hoa hậu liên tục bị bủa văng bởi mâu thuẫn nội bộ, tranh chấp bản quyền căng thẳng và những cuộc khủng hoảng truyền thông sâu sắc.

Tâm điểm của chuỗi ồn ào này phải kể đến Miss Universe Vietnam 2026 với scandal "nhóm chat nói xấu". Ngay sau đăng quang, hoa hậu Nguyễn Quỳnh Anh cùng Á hậu Trịnh Mỹ Anh trở thành tâm điểm chỉ trích khi bị rò rỉ những đoạn tin nhắn riêng tư mang lời lẽ miệt thị, bình phẩm tiêu cực về các đồng nghiệp như hoa hậu Kỳ Duyên và á hậu Hồng Đăng. Sự việc bùng nổ thành một cuộc tranh cãi nảy lửa về tiêu chuẩn văn hóa ứng xử của những người mang danh hiệu public figure (người của công chúng).

Trước làn sóng phẫn nộ từ công chúng, ban tổ chức đã đưa ra án phạt hoa hậu Nguyễn Quỳnh Anh bị tạm dừng các hoạt động biểu diễn trên sân khấu trong thời hạn 6 tháng và phải thực hiện nghĩa vụ nộp phạt theo quyết định của cơ quan chức năng. Á hậu 1 Trịnh Mỹ Anh bị tạm dừng các hoạt động biểu diễn trên sân khấu trong thời hạn 3 tháng và thực hiện nghĩa vụ nộp phạt theo quy định pháp luật (nếu có). 

Những câu chuyện "cung đấu" cùng thái độ ứng xử lệch chuẩn nơi hậu trường một lần nữa đặt ra bài toán lớn về phẩm chất và bản lĩnh của các đại diện nhan sắc trong thời đại số. Để có góc nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về vấn đề này, phóng viên đã có cuộc trao đổi cùng TS Truyền thông Lê Thoa - chuyên gia về quản trị khủng hoảng và văn hóa ứng xử số.

Ứng xử là thước đo bản lĩnh chứ không phải "lớp sơn" bề nổi

Trong bối cảnh hiện nay, vì sao văn hóa ứng xử cần được xem là năng lực cốt lõi của người đẹp thay vì chỉ là tiêu chí phụ bên cạnh nhan sắc và thành tích, thưa bà?

Tôi cho rằng văn hóa ứng xử là năng lực cốt lõi bởi ba lẽ: Trước hết, đây là tấm lá chắn quản trị rủi ro. Một phát ngôn hay hành vi thiếu cân nhắc có thể lập tức châm ngòi cho khủng hoảng truyền thông, gây thiệt hại dây chuyền tới cá nhân, nhà tài trợ lẫn ban tổ chức. Tiếp theo, đây là thước đo bản lĩnh và trí tuệ. Nhan sắc và thành tích chỉ giúp người đẹp thu hút sự chú ý ban đầu, nhưng chính sự ứng xử chuẩn mực mới giữ chân niềm tin của công chúng và tạo dựng sức ảnh hưởng bền vững. Và sau cùng, đây là năng lực chủ động định hình hình ảnh. Việc ý thức rõ trách nhiệm giúp người đẹp tự thiết lập ranh giới trên không gian mạng, thay vì thụ động đáp trả dư luận, họ chủ động lan tỏa các giá trị tích cực.

Như bà vừa chia sẻ, một phát ngôn thiếu cân nhắc có thể lập tức châm ngòi cho khủng hoảng. Nhìn vào các vụ việc lộ tin nhắn nhóm kín gần đây, nhiều ý kiến cho rằng đó là quyền riêng tư. Vậy ranh giới giữa quyền riêng tư, tự do biểu đạt và trách nhiệm ứng xử của người có sức ảnh hưởng nên được xác định thế nào?

Tôi cho rằng ranh giới này được định hình bởi một số nguyên lý cốt lõi: Trước hết là thực tế "sụp đổ bối cảnh" trong kỷ nguyên số. Chỉ bằng một thao tác chụp màn hình hay quay lén, một phát ngôn bộc phát trong nhóm kín sẽ lập tức bị bóc tách khỏi bối cảnh ban đầu và ném vào không gian công cộng. Khi thiết bị thông minh phủ sóng khắp nơi, khái niệm "không gian riêng tư" dành cho người nổi tiếng gần như không còn tồn tại. Lấy lý do "Tôi chỉ nói trong nhóm kín" để bao biện thực chất chỉ cho thấy sự thiếu hụt nghiêm trọng về năng lực nhận thức truyền thông.

Bên cạnh đó, tự do biểu đạt không đồng nghĩa với sự miễn trừ trách nhiệm. Ai cũng có quyền bày tỏ quan điểm, nhưng không ai được vô can trước hệ lụy từ phát ngôn của mình. Một lời nói mang tính định kiến, miệt thị hay lệch chuẩn đạo đức, dù xuất phát từ không gian kín, khi bị phơi bày vẫn gây ra những tổn hại rất thật cho xã hội.

Sau cùng là giao ước xã hội ngầm định khi mang vương miện. Pháp luật bảo vệ quyền riêng tư, nhưng công chúng lại có quyền đòi hỏi sự chuẩn mực trong nhận thức của người có sức ảnh hưởng. Khi đón nhận vương miện để hưởng đặc quyền, danh tiếng và các hợp đồng thương mại, họ buộc phải chấp nhận đánh đổi một phần sự riêng tư và gánh vác trách nhiệm xã hội tương xứng. Anh không thể thụ hưởng hào quang và tình cảm công chúng lúc tỏa sáng, nhưng lại yêu cầu họ dễ dàng ngó lơ cho những phát ngôn lệch chuẩn đời thường.

Lộ tin nhắn nhóm kín: Không còn khái niệm "riêng tư" trong kỷ nguyên số

Nhưng thưa bà, phần lớn thí sinh bước vào môi trường giải trí khi còn rất trẻ, chưa đủ trải nghiệm để lường trước cái giá của sự tự do đó. Vậy ban tổ chức cần trang bị những kiến thức, kỹ năng gì để họ hiểu rằng một phát ngôn thiếu cân nhắc có thể đánh đổi bằng cả danh tiếng của bản thân lẫn tổ chức?

Tôi cho rằng đào tạo một hoa hậu không chỉ là hướng dẫn các người đẹp cách làm sao để tỏa sáng trước ống kính, mà còn là trang bị bản lĩnh để họ đứng vững và đi đúng hướng ngay cả khi ánh đèn sân khấu đã tắt và khi mạng xã hội nổi cơn giông. Vì vậy, khi đưa các cô gái trẻ mười tám đôi mươi bước ra ánh hào quang của sân khấu và mạng xã hội, chúng ta không thể chỉ dạy họ cách catwalk, tô son hay chọn đầm dạ hội. Nếu không trang bị cho họ khả năng tự bảo vệ trước dư luận chẳng khác nào thả họ vào biển lớn mà không dạy bơi.

Trước khi diễn ra cuộc thi, hoặc xuyên suốt trong hành trình thi hoa hậu, các ứng viên cần được huấn luyện năng lực truyền thông số để thí sinh hiểu rằng: bản chất không gian mạng sẽ không có cái gọi là "tin nhắn riêng tư", cũng không có story nào là biến mất vĩnh viễn nếu đã bị lưu lại. Mọi hành vi số đều để lại vết tích và có thể bị lôi ra soi xét bất cứ lúc nào trong tương lai.

Các thí sinh cũng phải học thói quen kiềm chế cảm xúc bột phát để trước khi phản hồi một bình luận tiêu cực, tham gia một tranh cãi, hay đăng tải quan điểm cá nhân, họ phải học cách dừng lại 5 giây để đánh giá rủi ro truyền thông, tức là "uốn lưỡi bảy lần trước khi nói" bất kì điều gì.

Nói như vậy, khi khủng hoảng phát ngôn bùng nổ, việc ứng phó không thể chỉ dựa vào cảm xúc cá nhân. Vậy về phía quản trị, quy trình ưu tiên để xác minh và phản hồi sự cố nên được thực hiện ra sao? Đâu là những sai lầm khiến khủng hoảng tồi tệ hơn và một lời xin lỗi cần đáp ứng điều kiện gì để thể hiện đúng trách nhiệm thực chất?

Trong các cuộc thi, ban tổ chức nên tập huấn kỹ lưỡng để giúp thí sinh nhận diện những chủ đề nhạy cảm dễ gây tranh cãi trên mạng xã hội, chẳng hạn như chính trị, tôn giáo, sắc tộc, phân biệt hình thể, hay các vấn đề thời sự nóng... Để từ đó họ có được nhận thức, thái độ và hành vi phù hợp.

Khi vướng vào lùm xùm, phản xạ đầu tiên và cũng là sai lầm phổ biến của nhiều người trẻ là khóa tài khoản, im lặng trốn tránh hoặc thậm chí ngược lại, đăng đàn đôi co "ăn thua đủ" với công chúng và dư luận.

Do đó, thí sinh cần được tập huấn về cách thừa nhận thiếu sót, xin lỗi chân thành, lắng nghe và hành động khắc phục một cách chuyên nghiệp, thay vì để cảm xúc chi phối. Lúc này, thí sinh cần hiểu rõ rằng khi mang danh hiệu hoặc đại diện cho một tổ chức, nhãn hàng, không còn hoàn toàn tự do sống theo bản năng cá nhân nữa. Một phát ngôn lệch chuẩn của một cá nhân sẽ lập tức kéo theo sự sụp đổ uy tín của cả ban tổ chức, nhà tài trợ và những thí sinh khác từng chung tay xây dựng hình ảnh đó. Bởi vậy, ban tổ chức cần đào tạo làm sao để các thí sinh, người đẹp, hoa hậu nhận thức sâu sắc về tầm ảnh hưởng của lời nói. Khi bạn có hàng trăm ngàn người theo dõi, lời nói của bạn không chỉ là giải trí mà nó định hình tư duy, lan tỏa năng lượng (tích cực hoặc độc hại) đến cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

Bên cạnh đó, ban tổ chức cũng cần có sự hỗ trợ cho các người đẹp hình thành bản lĩnh, sự vững vàng và một sức khỏe tinh thần để đương đầu với áp lực từ văn hóa tẩy chay hoặc bạo lực ngôn từ trên mạng xã hội, tránh rơi vào khủng hoảng tâm lý trầm trọng.

Khủng hoảng truyền thông: Bài kiểm tra sức bền về đạo đức, năng lực quản trị

Mở rộng từ câu chuyện đào tạo, khi sự cố thực sự xảy ra, trách nhiệm của ban tổ chức nên được xác định đến đâu? Liệu sự đồng hành, giám sát đó chỉ dừng lại khi đêm chung kết khép lại, hay phải là một cam kết dài hơi trong suốt nhiệm kỳ của người mang danh hiệu?

Khi tranh cãi xảy ra trong thời gian cuộc thi diễn ra hoặc kể cả sau khi đã diễn ra, ban tổ chức không thể chọn giải pháp trốn tránh, giữ im lặng hoặc đẩy toàn bộ áp lực dư luận lên vai thí sinh. Họ phải có trách nhiệm xác minh sự thật, phản hồi công khai, minh bạch với báo chí và công chúng. Trong trường hợp phát ngôn hoặc hành vi của thí sinh vi phạm pháp luật, vi phạm chuẩn mực đạo đức hoặc quy chế cuộc thi, họ phải có chế tài xử lý nghiêm khắc như cảnh cáo, trừ điểm, hoặc tước quyền thi đấu để bảo vệ uy tín của thương hiệu và sự công bằng cho các thí sinh khác. Còn nếu đó chỉ là sự bột phát, thiếu kinh nghiệm của tuổi trẻ, ban tổ chức ấy phải đứng ra đóng vai trò định hướng và cùng thí sinh đưa ra lời xin lỗi chân thành, cầu thị trước công chúng.

Tất nhiên, cũng có ý kiến cho rằng sau đêm chung kết, hoa hậu sẽ trở thành một cá nhân tự do, nhưng, thực tế lại hoàn toàn ngược lại, bởi trong mắt công chúng, hình ảnh của hoa hậu luôn gắn liền với danh xưng và uy tín của cuộc thi.

Một bê bối của tân hoa hậu sẽ ngay lập tức làm tổn hại đến giá trị chiếc vương miện mà ban tổ chức đã tốn nhiều công sức bồi đắp nên. Vì vậy, để giữ uy tín cho các cuộc thi hoa hậu, đơn vị tổ chức cần có chiến lược dài hơi để đồng hành cùng các người đẹp sau đăng quang và phải đảm bảo được các vai trò định hướng - giám sát và bảo vệ. Sự gắn kết trách nhiệm giữa ban tổ chức và người đăng quang không chỉ bảo vệ hình ảnh cho chính họ, mà còn là sự tôn trọng đối với khán giả, những người đã đặt niềm tin vào sự lựa chọn của cuộc thi.

Từ những bài học đắt giá đó, theo bà, yếu tố nào quyết định khả năng phục hồi niềm tin của công chúng sau mỗi đợt khủng hoảng? Làm sao để người hâm mộ nhận biết một sự thay đổi là thực chất chứ không phải chiêu trò xoa dịu dư luận?

Tôi cho rằng khả năng phục hồi uy tín phụ thuộc vào sự minh bạch của ban tổ chức, sự chuyển biến thực chất của người đẹp và cách thương hiệu quản trị rủi ro.

Về phía thương hiệu tài trợ: Doanh nghiệp cần bình tĩnh đánh giá bản chất sự cố (vi phạm pháp luật hay đạo đức), mức độ ảnh hưởng đến khách hàng và thái độ ứng xử của các bên để quyết định dừng hay tiếp tục đồng hành. Đồng thời, cần quy định rõ điều khoản vi phạm hình ảnh, quy trình xử lý 3 bước (Xác minh -> Tạm dừng truyền thông -> Đưa ra quyết định) và ứng dụng công cụ social listening để đo lường dư luận thực tế.

Về phía Ban tổ chức cần minh bạch đối diện sai sót thay vì đổ lỗi cho ngoại cảnh hay cắt ghép; công khai quy trình làm việc, tiến độ dự án thiện nguyện và bổ sung đội ngũ cố vấn chuyên môn, tâm lý cho thí sinh.

Về phía người đẹp cân sự ăn năn không nằm ở phát ngôn bề nổi mà thể hiện qua khoảng lặng để rèn luyện, âm thầm tạo giá trị cộng đồng và thể hiện sự trưởng thành, khiêm nhường trong từng lời nói.

Khủng hoảng không phải là dấu chấm hết mà là bài kiểm tra sức bền về đạo đức và năng lực quản trị. Niềm tin chỉ có thể lấy lại bằng sự tôn trọng, minh bạch và giá trị thực chất.

Xin cảm ơn Tiến sĩ Lê Thoa!