Nhiều đại biểu tán thành chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội

Tiếp tục chương trình làm việc tại Kỳ họp thứ hai, sáng 27/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Đại biểu Lê Văn Đông (Đoàn TP.HCM) đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo trong thời gian ngắn đã tập trung cao độ, tiếp thu các ý kiến góp ý tại kỳ họp trước để hoàn thiện dự án trình tại kỳ họp lần này.

Trong đó, đại biểu hoàn toàn tán thành và đánh giá rất cao quy định chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều 57 của luật, đã bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với chế định thủ tục tố tụng tương ứng tại Chương 31 dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã được cấp có thẩm quyền kết luận.

"Đây không chỉ là một quy định mang tính kỹ thuật lập pháp mà là một bước đột phá mang đậm tính nhân văn của tư pháp hình sự hiện đại".

Còn đại biểu Dương Đức Hải (Đoàn TP Hà Nội) cũng bày tỏ tán thành chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chủ động khai báo và chấp nhận hình phạt được đề nghị, thể hiện tại Điều 3 và Điều 57 của dự thảo Bộ luật Hình sự. "Đây là đổi mới quan trọng do Chính phủ trình Quốc hội, được Bộ Công an chủ trì nghiên cứu, xây dựng từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm", ông Hải khẳng định. 

Những băn khoăn của các đại biểu về sự tự nguyện, quyền bào chữa, trách nhiệm chứng minh tội phạm và quyền quyết định độc lập của Tòa án, theo ông Hải là rất chính đáng. Tuy nhiên, từ thực tiễn công tác công an, vị đại biểu là Cục trưởng Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (C07, Bộ Công an), đã nêu rõ những căn cứ, cơ sở để ủng hộ chính sách này.

Theo đại biểu Dương Đức Hải, chính sách hình sự cần tạo sự động lực để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm. Khi một vụ án xảy ra, chúng ta mong người phạm tội bị xử lý nghiêm minh, người bị hại mong sự thật sớm được làm rõ, tài sản sớm được thu hồi và hậu quả sớm được khắc phục. "Chính sách hình sự cần đáp ứng đầy đủ những mong đợi ấy".

Trong những vụ án có nhiều người tham gia, thủ đoạn che giấu tinh vi, tài sản bị dịch chuyển qua nhiều khâu, sự hợp tác của người phạm tội có thể giúp xác định đồng phạm, truy tìm tài sản và ngăn chặn các hành vi sai phạm tiếp theo.

Chẳng hạn, trong một vụ lừa đảo nhiều người, người phạm tội chủ động khai rõ nơi cất giấu tài sản, cung cấp thông tin giúp ngăn ngừa việc tẩu tán và tích cực bồi thường, thì sự hợp tác ấy cần được ghi nhận tương xứng.

"Pháp luật đã có chính sách khoan hồng đối với người thành khẩn khai báo. Đề xuất lần này tạo thêm một cơ chế có điều kiện, khuyến khích sự hợp tác sớm, đầy đủ và có trách nhiệm hơn", đại biểu Hải nói.

Ông cũng cho rằng, cơ chế khoan hồng phải vận hành cùng những đảm bảo vững chắc về quyền con người và công lý. Trước ý kiến lo ngại việc gắn khoan hồng với nhận tội và chấp nhận hình phạt có thể tạo ra sức ép đối với người bị buộc tội, đại biểu nhấn mạnh "đây là điều cần được quan tâm khi hoàn thiện đồng bộ Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự".

Đại biểu đề nghị cần đảm bảo rõ 3 nguyên tắc: Sự lựa chọn phải thực sự tự nguyện. Người bị buộc tội phải được giải thích đầy đủ về quyền, điều kiện và hệ quả pháp lý khi tham gia cơ chế này, được đảm bảo quyền bào chữa theo quy định của pháp luật. Người không nhận tội hoặc không đồng ý với hình phạt được đề nghị vẫn được đảm bảo đầy đủ các quyền và được xem xét các căn cứ khoan hồng khác nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện.

Lời nhận tội phải được kiểm chứng bằng chứng cứ. Trách nhiệm chứng minh tội phạm vẫn thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng. Từ thực tiễn điều tra, càng coi trọng sự hợp tác của người phạm tội thì càng phải kiểm tra tính xác thực của thông tin do họ cung cấp.

Tòa án quyết định độc lập về tội danh và hình phạt. Việc chấp nhận hình phạt được đề nghị, không thay thế phán quyết của Tòa án. Điều 57 sử dụng cách quy định "Tòa án có thể quyết định", như vậy đáp ứng điều kiện mở ra khả năng được xem xét khoan hồng, không đương nhiên đảm bảo một mức án đã được thỏa thuận trước.

Cùng với đó, khoan hồng phải gắn với công bằng và bảo vệ người bị hại. Theo ông Hải, dự thảo đã phân hóa điều kiện áp dụng giữa các trường hợp giảm hình phạt dưới khung. Theo nội dung báo cáo bổ sung, trường hợp quy định tại điểm c khoản 2 Điều 57 còn gắn với việc tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả và có những giới hạn áp dụng.

"Vì vậy, không thể hiểu rằng cứ nhận tội, chấp nhận hình phạt là được giảm sâu; có tiền bồi thường cũng không tự nó đủ để hưởng cơ chế đặc biệt này". 

Khi xem xét khoan hồng phải đánh giá toàn diện tính chất hành vi, mức độ lỗi, sự hợp tác và các điều kiện luật định. Đồng thời, quyền và lợi ích hợp pháp của người bị hại phải được bảo đảm, không để họ chịu sức ép phải chấp nhận một sự dàn xếp bất lợi.

"Từ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, tôi đề nghị Quốc hội ủng hộ chính sách này, đồng thời hoàn thiện đồng bộ các đảm bảo tố tụng để áp dụng chặt chẽ, minh bạch và thống nhất", đại biểu Dương Đức Hải nói.

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Đoàn Thanh Hóa) bày tỏ sự tán thành và đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã chuẩn bị dự thảo Bộ luật Hình sự rất công phu, kỹ lưỡng với tư duy lập pháp hiện đại, bảo đảm sự cân bằng giữa việc nghiêm trị những hành vi tội phạm nguy hiểm mới và đối tượng mở rộng chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước.

"Một bộ luật nghiêm hay không, không nằm ở chỗ thêm hay bớt tội danh, mà ở chỗ mỗi quy định có đủ rõ để áp dụng thống nhất và công bằng hay không", bà Linh nói.

Góp ý về tội phạm trên không gian mạng, đại biểu tán thành với việc dự thảo đã cấu trúc lại các tội phạm trên không gian mạng theo một chuỗi hành vi: từ chuẩn bị, tổ chức đến thực hiện. Đây là cách tiếp cận rất mới, phù hợp với thực tiễn phát triển của công nghệ hiện đại, cũng như yêu cầu đối với thực tiễn đấu tranh đối với nhiều vụ tống tiền quy mô lớn đã diễn ra gần đây trên mạng.

Tuy vậy, nữ đại biểu góp ý "Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng tại Điều 157 hiện chưa thuộc danh mục được xử lý từ giai đoạn chuẩn bị tại Điều 14. Trong khi để lừa đảo, đối tượng phải chuẩn bị từ trước như mua gom tài khoản ngân hàng, mua SIM không chính chủ và dựng trang web giả mạo.

"Vì vậy, cần rà soát kỹ đối với nội dung này, bởi chặn từ khâu chuẩn bị là sẽ ngăn chặn được thiệt hại trước khi tiền của người dân thực sự bị chuyển đi", bà Linh đề xuất. 

Đại biểu Linh cũng đề nghị cần xử lý nghiêm những hành vi cố ý phạm tội trên không gian mạng để tách biệt rõ với những hành vi thử nghiệm tấn công giả định hợp pháp và đúng quy định, nhằm bảo vệ đội ngũ an ninh mạng mà đất nước đang rất cần...

"Pháp luật hình sự nghiêm minh là khi người có tội không thể trốn tránh trách nhiệm và người không có tội sẽ luôn luôn được bảo vệ. Dự thảo luật đang đi đúng theo hướng này", đại biểu Phan Thị Thùy Linh nói.