Những công trình được xây từ… rác thải

Biến rác thải thành vật liệu xây dựng

Năm 2019, anh Lê Lương Ngọc đầu tư xây dựng khu nghỉ dưỡng tại xã Kim Anh, TP Hà Nội. Trên tổng diện tích khoảng 7.200m² với phong cách thiết kế mở, điều khiến công trình này trở nên đặc biệt là nhiều hạng mục kiến trúc được kiến tạo hoàn toàn từ rác thải sinh hoạt.

Với ý tưởng đưa phế phẩm tiêu dùng vào một vòng tuần hoàn mới, anh Ngọc đã làm việc trực tiếp với những công nhân thu gom rác tại bãi rác Nam Sơn để tìm kiếm nguồn nguyên liệu. Mục tiêu là "giải cứu" các loại chai thủy tinh, chai nhựa và túi nilon bỏ đi để biến chúng thành vật liệu xây dựng.

Sau gần 1 năm, kết quả có hơn 200 nghìn chai thủy tinh, 100 nghìn chai nhựa và 130kg túi nilon đã được tập kết. Toàn bộ khối lượng rác thải này được đem về phân loại, vệ sinh sạch sẽ. Qua bàn tay xử lý khéo léo, những thứ phế thải đã biến thành các mảng vách tường lấy sáng và đồ trang trí nội thất mang tính thẩm mỹ cao.

Theo anh Ngọc, công trình không chỉ dừng lại ở một không gian thư giãn, mà là một thông điệp trực quan nhằm thay đổi nhận thức của cộng đồng về rác thải và cách xử lý chúng.

Cuối năm 2024, sau sự tàn phá của bão Yagi, Công ty TNHH Xmarchitect đã phối hợp cùng Trường Quốc tế Liên hợp quốc Hà Nội và Tổ chức Think Playgrounds xây dựng, trao tặng 2 căn nhà tại xóm Phao (bãi giữa sông Hồng, TP Hà Nội).

Theo KTS Nguyễn Xuân Mẫn, Giám đốc Xmarchitect, mỗi công trình có diện tích khoảng 24m², toàn bộ cấu kiện được định hình từ hệ khung gỗ công nghiệp chống ẩm và các tấm ốp nhựa tái chế.

Để tạo ra những tấm ốp này, nguồn nguyên liệu đầu vào được tận dụng từ nhóm nhựa tiêu dùng khó phân hủy như HDPE, PP và PET. Sau khi thu gom, rác được phân loại theo tỷ trọng và nhiệt độ nóng chảy, làm sạch rồi nghiền nhỏ.

Hỗn hợp vụn nhựa sau đó được trộn phụ gia kháng tia UV, chất chống oxy hóa, rồi trải qua quá trình gia nhiệt và ép thủy lực áp suất cao để đùn thành các tấm composite đặc chắc có độ dày 10 - 20mm.

Để tạo ra đủ số lượng tấm ốp tường cho mỗi công trình, khoảng 1 tấn rác thải nhựa đã được thu gom và xử lý.

Nhiều tiềm năng

KTS Nguyễn Xuân Mẫn cho biết, hiện nay, tỷ lệ tái chế rác thải nhựa tại Việt Nam mới chỉ dao động ở mức khoảng 15%. Như vậy, một khối lượng rác khổng lồ vẫn đang bị chôn lấp hoặc xả ra môi trường.

Việc thu gom và đưa rác tái chế vào dây chuyền sản xuất cấu kiện kiến trúc là cách thức kéo dài tối đa vòng đời của vật liệu. Đồng thời, việc này cung cấp cho thị trường một giải pháp thiết thực, đáp ứng đòi hỏi chống thấm và chống ăn mòn cao như nhà nổi ngập nước, trạm tránh trú vùng lũ hay nhà ở ven biển.

Ở tầm nhìn vĩ mô, việc từng bước thay thế và giảm thiểu sự phụ thuộc vào các vật liệu khai thác từ tự nhiên hoặc tiêu tốn nhiều năng lượng hóa thạch trong quá trình nung đốt như xi măng, gạch ngói hay thép định hình sẽ đóng góp trực tiếp vào mục tiêu chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn.

Bà Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Trung tâm Môi trường và Cơ khí xây dựng, Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng, sử dụng chất thải công nghiệp, rác thải thải sinh hoạt vào ngành sản xuất vật liệu xây dựng là phương án hiệu quả vì có khả năng tiêu thụ được khối lượng lớn với nhiều chủng loại rác khác nhau.

Thực tế hiện nay, các nguồn chất thải như tro bay, tro xỉ nhiệt điện, thạch cao nhân tạo, thủy tinh phế thải... đã và đang được ứng dụng hiệu quả, thay thế nguyên liệu truyền thống trong sản xuất xi măng, bê tông, gạch không nung và vật liệu san lấp nền móng công trình.

Cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn

Là đơn vị nghiên cứu và sản xuất vật liệu tái chế tại Việt Nam, Công ty CP PLASTICPeople đã "biến" rác thải nhựa thành những sản phẩm từ gương, lót ly, hộp khăn giấy cho đến các sản phẩm kích thước lớn như vách tường, mặt bàn, trần nhà.

Tuy nhiên, ông Nano Morante, đại diện công ty cho biết, nhiều khách hàng vẫn mặc định sản phẩm từ rác tái chế là "hàng thứ cấp", nhanh hư hỏng hoặc biến dạng dưới thời tiết khắc nghiệt. Sự thiếu cởi mở này khiến vật liệu tái chế bị bó hẹp trong nhóm các dự án bền vững, sống xanh.

Bà Nguyễn Thị Tâm cũng cho rằng, sự thiếu hụt các tiêu chuẩn quy định cho từng loại chất thải khi chuyển hóa thành vật liệu xây dựng là rào cản lớn hiện nay.

Theo bà Tâm, chúng ta vẫn chưa hình thành được một thị trường chất thải ổn định, cũng như thiếu hạ tầng tái chế đủ quy mô để đảm bảo nguồn cung ứng nguyên liệu liên tục. Trong khi đó, việc cải tiến dây chuyền công nghệ để tiếp nhận vật liệu tái chế đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, nhưng doanh nghiệp lại khó tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi.

Để tháo gỡ những nút thắt này, bà Tâm đề xuất, cần sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia, xây dựng các cơ chế chính sách thiết thực nhằm hỗ trợ và khuyến khích doanh nghiệp, người dân ưu tiên sử dụng vật liệu tái chế.

Việc quy hoạch và xây dựng hạ tầng tái chế chất thải là yếu tố then chốt để bảo đảm nguồn cung ứng nguyên liệu đầu vào liên tục cho sản xuất.