Những tổ chức nào được mua cổ phiếu mà không phải nộp trước đủ 100% tiền?

Thông tư 145/2026/TT-BTC vừa được Bộ Tài chính ban hành bổ sung cơ chế ký quỹ khi mua cổ phiếu, chứng chỉ quỹ trong giai đoạn triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP).

Không phải ai cũng được áp dụng

Theo Thông tư 145, thành viên bù trừ được tự đánh giá và quyết định mức ký quỹ ban đầu đối với tổ chức nước ngoài và một số nhà đầu tư tổ chức trong nước.

Nhóm trong nước gồm công ty chứng khoán khi giao dịch tự doanh; công ty quản lý quỹ khi giao dịch cho chính công ty; công ty đầu tư chứng khoán; doanh nghiệp bảo hiểm; ngân hàng thương mại; chi nhánh ngân hàng nước ngoài; quỹ đầu tư chứng khoán; quỹ hưu trí tự nguyện và quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Mức tiền phải nộp trước không do nhà đầu tư tự quyết mà do thành viên bù trừ xác định trên cơ sở đánh giá khả năng thanh toán và mức độ rủi ro.

Đối với nhà đầu tư ngoài nhóm trên, yêu cầu ký quỹ ban đầu vẫn bằng 100% giá trị giao dịch mua cổ phiếu, chứng chỉ quỹ dự kiến thực hiện, trừ trường hợp giao dịch ký quỹ theo quy định.

Riêng giao dịch mua chứng quyền có bảo đảm, tất cả nhà đầu tư đều phải ký quỹ 100%.

Việc được nộp trước ít hơn cũng không làm thay đổi nghĩa vụ thanh toán cuối cùng. Trong thời gian giao dịch chưa hoàn tất, nhà đầu tư vẫn phải duy trì mức ký quỹ theo yêu cầu và bổ sung nếu thiếu.

Tùy điều kiện thị trường, thành viên bù trừ có thể yêu cầu bổ sung ngay trong phiên.

Nộp trước ít hơn, ai chịu trách nhiệm thanh toán? 

Thông tư 145 cũng hoàn thiện cơ chế bù trừ cho giao dịch cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và chứng quyền có bảo đảm.

Theo đó, nghĩa vụ thanh toán của nhà đầu tư được xác định sau khi bù trừ số tiền phải trả và số tiền được nhận từ các giao dịch có cùng ngày thanh toán.

Có thể hiểu đơn giản, nếu trong cùng ngày một nhà đầu tư vừa có giao dịch mua phải trả tiền, vừa có giao dịch bán được nhận tiền, hai khoản này sẽ được bù trừ để xác định số tiền thực tế phải thanh toán.

Cơ chế này giúp giảm lượng tiền phải thu xếp trong ngày thanh toán, qua đó giảm áp lực vốn đối với thành viên bù trừ.

Tuy nhiên, cần phân biệt nghĩa vụ thanh toán sau bù trừ với số tiền phải nộp trước khi đặt lệnh mua.

Thông tư cũng bổ sung cơ chế phối hợp giữa ngân hàng lưu ký thanh toán và thành viên bù trừ.

Theo phần giới thiệu văn bản của cơ quan quản lý, nhà đầu tư nước ngoài có thể tiếp tục giữ tiền và chứng khoán tại ngân hàng lưu ký trước ngày thanh toán. Đến ngày thanh toán, tiền và chứng khoán được chuyển giao đồng thời.

Nếu ngân hàng lưu ký thanh toán không thực hiện đầy đủ, đúng hạn, trách nhiệm bảo đảm thanh toán cuối cùng thuộc về thành viên bù trừ.

Thành viên bù trừ chung cũng phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán đối với các giao dịch được thành viên giao dịch không bù trừ ủy thác.

Như vậy, việc cho phép một số nhà đầu tư tổ chức nộp trước dưới 100% giá trị giao dịch đi kèm trách nhiệm đánh giá khả năng thanh toán và quản trị rủi ro của thành viên bù trừ.