Nộp tiền khắc phục hậu quả án kinh tế, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Quan điểm nêu trên được đại tá Đỗ Cảnh Thìn, Phó Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống (Đại học Quốc gia Hà Nội) nêu tại hội thảo "Nộp tiền khắc phục hậu quả án kinh tế, hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng". Sự kiện được báo Nông thôn ngày nay tổ chức sáng 30/10.

Theo Ban tổ chức, chính sách hình sự đối với các vi phạm trong lĩnh vực kinh tế, công nghệ đang được nghiên cứu, hoàn thiện theo hướng kết hợp giữa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật với việc khắc phục hậu quả, bảo vệ nguồn lực phát triển đất nước.

Thời gian gần đây, một số vụ án kinh tế đã được các cơ quan tố tụng ghi nhận việc những người liên quan đã chủ động khắc phục triệt để hậu quả. Điều này được pháp luật ghi nhận thông qua các quyết định giảm nhẹ hình phạt hoặc áp dụng chính sách khoan hồng.

Dưới góc nhìn của chuyên gia luật, đại tá Đỗ Cảnh Thìn phân tích, hình thức xử lý chỉ là một khâu trong quá trình thực thi pháp luật, không phải mục đích cuối cùng. 

Theo ông, sự hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng là nguyên tắc đã được khẳng định từ lâu và tiếp tục thể hiện trong pháp luật hình sự hiện hành. Ông Thìn lý giải thêm, nghiêm trị đối với những người chủ mưu, cầm đầu; còn khoan hồng cần áp dụng đối với những người thành khẩn khai báo, tích cực hợp tác và chủ động khắc phục hậu quả.

"Tôi cho rằng, khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả, nhất là trong lĩnh vực kinh tế, là cách tiếp cận nhân văn và phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay. Điều này sẽ tạo cơ hội để người vi phạm nhận thức sai lầm, khắc phục thiệt hại và có điều kiện sửa chữa, tiếp tục đóng góp cho xã hội", đại tá Thìn nêu quan điểm.

Tuy nhiên, ông Thìn nhấn mạnh, cần phân biệt rõ khoan hồng với tha bổng, miễn trách nhiệm hình sự với miễn chấp hành hình phạt. Người vi phạm vẫn phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình, còn chủ động khắc phục hậu quả chỉ là căn cứ để được xem xét khi đánh giá tính chất, mức độ vi phạm và quyết định hình thức xử lý.

Ngoài ra, cũng cần phân biệt giữa hành vi cố ý vi phạm, lợi dụng khắc phục hậu quả để trục lợi.

Cũng tại hội thảo, đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa (Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội) viện dẫn Nghị quyết số 37/2026/QH16 của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về hình sự và xử lý kỷ luật liên quan đến kinh tế Nhà nước, kinh tế tư nhân, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vì lợi ích chung.

Theo đại biểu, việc ban hành Nghị quyết 37/2026 của Quốc hội có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học công nghệ. 

Ông Hòa khẳng định, chính sách nêu trên nhằm khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức và doanh nghiệp mạnh dạn thực hiện nhiệm vụ, đầu tư sản xuất, kinh doanh vì lợi ích chung. 

Còn những trường hợp vướng sai sót trong quá trình thực hiện công việc nhưng được xác định không vụ lợi hay cố ý và không gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, thì cần được xem xét áp dụng cơ chế miễn trách nhiệm theo quy định.

Viện dẫn thêm các quy định của pháp luật, luật sư Trần Tuấn Anh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) chỉ ra, việc xác định mức tiền mà mỗi người vi phạm phải nộp để được ghi nhận tình tiết tự nguyện khắc phục hậu quả hiện đang thực hiện theo khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.

Theo luật sư, hiện chỉ có quy định nộp lại 3/4 số tiền với các tội Tham ô tài sản và Nhận hối lộ để được xem xét chuyển hình phạt thành chung thân. Tuy nhiên, luật sư cho rằng điều này không còn phù hợp sau khi hai tội danh này đã bỏ hình phạt tử hình.

Chuyên gia luật đề xuất, có thể nghiên cứu và luật hóa quy định về tỉ lệ khắc phục hậu quả trong các tội về kinh tế. Ví dụ, người phạm tội mà nộp lại từ 50% thiệt hại trở lên, có thêm tình tiết thành khẩn khai báo sẽ được xem xét áp dụng hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.