NSND Quế Trân: Lắng nghe khán giả trẻ để làm mới cải lương

Hạnh phúc khi được đón nhận

- Chị có mất nhiều thời gian để quyết định thực hiện "Nghệ thuật & Chạm" khi kết hợp cải lương với rap, EDM cùng các nghệ sĩ trẻ?

Tôi đã ấp ủ thực hiện dự án này từ lâu, nhưng bắt đầu triển khai từ khoảng một năm gần đây. Riêng khâu nhạc sĩ sáng tác ca khúc mới khoảng 6 tháng.

Điều khiến tôi quyết định thử nghiệm xuất phát từ mong muốn hướng đến khán giả trẻ. Ngày xưa, những vở cải lương thường có giai điệu sâu lắng, nội dung nhiều suy ngẫm. Người xem cần có thời gian nghiền ngẫm, thường là những người đã trải qua nhiều thăng trầm trong cuộc sống sẽ cảm nhận rõ hơn.

Điều khó nhất là tìm được những cộng sự vừa hiểu cải lương, vừa có tư duy âm nhạc hiện đại. Chúng tôi thống nhất ngay từ đầu phải giữ bản sắc cải lương nhưng thể hiện bằng ngôn ngữ gần gũi hơn với khán giả hôm nay.

Nhờ kết hợp với các nghệ sĩ trẻ, tôi mới có được những sản phẩm như ngày hôm nay. Mọi thứ đều được tính toán, tìm tòi, học hỏi và cùng nhau phát triển chứ không phải là sự ngẫu hứng. Sau 6 tập lên sóng, tôi rất vui khi mỗi sản phẩm đều mang một màu sắc riêng biệt.

- Những màn kết hợp với nghệ sĩ trẻ ở nhiều thể loại âm nhạc mang lại cho chị góc nhìn mới như thế nào?

Tôi hạnh phúc khi thấy các bạn trẻ đón nhận. Hầu như ai cũng bất ngờ vì nghĩ rằng, cải lương thường buồn, chậm, có phần xa cách với người trẻ.

Nhưng khi nghe những sản phẩm này, các bạn cảm thấy cải lương có thể trẻ trung hơn, gần gũi hơn. Điều đó khiến tôi nhận ra, trong trái tim của nhiều người trẻ vẫn luôn có sự trân trọng dành cho nghệ thuật truyền thống.

Có điều, trong suy nghĩ của các bạn, cải lương còn khá xa với nhịp sống hiện nay. Vì vậy, khi được tiếp cận theo một cách mới mẻ hơn, các bạn rất hào hứng và sẵn sàng dốc sức cùng tôi thực hiện dự án.

Đổi mới nhưng phải giữ bản sắc

- Để cải lương đến gần công chúng hôm nay, điều cần thay đổi đâu chỉ ở những người làm nghề, thưa chị?

Theo tôi, không chỉ cách người nghệ sĩ làm nghề mà tất cả đều cần thay đổi, từ cách các đơn vị đầu tư quảng bá đến cách công chúng tiếp cận nghệ thuật truyền thống…

Nghệ sĩ phải giữ tinh thần trách nhiệm trong việc bảo tồn, gìn giữ bản sắc. Nếu muốn cải lương lan tỏa mạnh hơn mình cũng phải biết lắng nghe.

Điều quan trọng không kém là người thưởng thức nghĩ gì. Tôi từng hỏi nhiều bạn trẻ làm thế nào để cải lương gần gũi hơn. Các bạn nói chỉ cần những sản phẩm ngắn 1-2 phút, phù hợp nền tảng số. Tôi thấy đó là góp ý rất đúng.

Xưa nay tôi vẫn diễn cải lương truyền thống cùng các cô chú, anh chị nghệ sĩ tài năng. Mọi người đều đang nỗ lực giữ gìn cải lương theo những cách khác nhau.

Nhưng ở mỗi môi trường biểu diễn, với mỗi đối tượng khán giả, mình phải biết thích nghi. Giống như một người đầu bếp, mỗi thực khách ở độ tuổi khác nhau, sẽ có khẩu vị khác nhau, mình phải biết lựa chọn món ăn phù hợp với từng người.

Làm nghệ thuật cũng vậy, cần giữ nguyên giá trị cốt lõi, nhưng cách đưa đến khán giả phải phù hợp với từng đối tượng.

- Theo chị, đâu là nguyên tắc để một thử nghiệm vẫn giữ được hồn cốt của cải lương?

Tôi luôn song hành giữa hai việc đó. Tôi vẫn diễn những tác phẩm kinh điển dành cho khán giả yêu cải lương suốt nhiều năm. Nhưng tôi không thể mang những vở diễn ấy lên mạng xã hội, rồi kỳ vọng mọi người đón nhận như video ngắn trên nền tảng số.

Cho nên, không thể nói cái này sẽ thay thế cái kia. Đây chỉ là một giai đoạn các dòng âm nhạc đang có sự giao thoa với nhau. Tôi thực hiện những sản phẩm này như một thử nghiệm để tạo nên sự giao thoa đó.

Nếu muốn giao lưu với những dòng nhạc khác, mình phải tìm được những điểm chạm. Có như vậy mới có thể cùng tồn tại, phát triển và kết nối với nhau.

Khi thực hiện dự án này, tôi hiểu sẽ có nhiều ý kiến khác nhau. Một số khán giả yêu cải lương truyền thống có thể chưa quen với tiết tấu nhanh, những yếu tố hiện đại như rap, EDM.

Song, có nhiều cô chú nghệ sĩ kỳ cựu chủ động nhắn tin động viên tôi vì thấy sản phẩm bắt tai, bắt mắt, có khả năng đi vào đời sống hiện nay. Tôi có thêm niềm tin rằng hướng đi này phù hợp. Quan trọng phải luôn giữ được cái gốc của cải lương.

Vừa sáng tạo, vừa tiếp nối

Việc đưa rap, EDM vào cải lương đối với chị là lựa chọn nghệ thuật hay là lựa chọn trước thời cuộc?

Tôi nghĩ đó vừa là sự sáng tạo, vừa là sự tiếp nối tinh thần vốn có của cải lương. Qua từng giai đoạn lịch sử, cải lương luôn biết tiếp cận, hội nhập và kết hợp với những dòng âm nhạc đang thịnh hành của thời đại.

Chẳng hạn, khi hát bội bắt đầu thưa khán giả, cải lương trở thành loại hình được yêu thích, từ đó xuất hiện những vở hát bội kết hợp cải lương…

Sau đó là trường phái ca hơi dài. Tiếp nữa là tân cổ giao duyên. Ban đầu chỉ có 6 câu vọng cổ, nhưng khi tân nhạc phát triển mạnh với nhiều dòng nhạc khác nhau như nhạc trẻ hay bolero, cải lương tiếp tục kết hợp để tạo nên hình thức biểu đạt mới.

Đến nay, khi EDM, rap, rock… được giới trẻ yêu thích, tôi cũng muốn vận dụng những chất liệu đó. Tôi xem đây là việc bổ sung thêm một màu sắc mới, một phiên bản khác của cải lương chứ không phải thay thế phiên bản gốc.

Tôi nghĩ có yếu tố cách tân. Song, những sản phẩm này chỉ là thử nghiệm nhỏ. Cải lương có lịch sử hơn 100 năm với nhiều tác phẩm lớn được hình thành. Những gì tôi đang làm chỉ là một nhánh rất nhỏ trong dòng chảy đó.

Tôi không nghĩ mình có thể ép ai phải yêu cải lương. Thay vì cố gắng thuyết phục hay áp đặt, tôi chọn cách nhẹ nhàng hơn.

Tình yêu với một loại hình nghệ thuật truyền thống luôn cần thời gian. Tôi chỉ mong đây sẽ là một cánh cửa đầu tiên để các bạn bước vào, sau đó nếu yêu thích, các bạn sẽ tiếp tục tìm hiểu sâu hơn.

Để những nỗ lực như "Nghệ thuật & Chạm" không chỉ là thử nghiệm riêng lẻ mà trở thành một phần của công nghiệp văn hóa, theo chị, cải lương cần làm gì để tiếp cận công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ?

Hiện nay các loại hình nghệ thuật truyền thống đang được quan tâm nhiều hơn và có chuyển biến tích cực.

Bản thân cải lương cũng đang có nhiều điều chỉnh để phù hợp với đời sống hôm nay. Từ nội dung, tiết tấu, thời lượng cho đến cách dàn dựng đều được cân nhắc để khán giả trẻ dễ tiếp cận hơn. Tôi nghĩ đó là những thay đổi rất cần thiết.

Điều đáng mừng là cải lương đã có thêm lớp khán giả mới. Tại các sân khấu, tôi thấy có khá nhiều khán giả trẻ đến xem. Đó là tín hiệu tích cực.

Trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa, tôi mong sẽ có thêm nhiều hoạt động dành cho nghệ thuật truyền thống. Mỗi người chỉ cần góp một viên gạch nhỏ cũng có thể giúp cải lương tiếp tục được biết đến bằng nhiều cách khác nhau.

Cảm ơn chị!