Quản lý chất thải rắn sinh hoạt: Thay đổi thói quen xả rác, nâng trách nhiệm người dân

Áp lực xử lý rác thải đô thị

Khoảng 21h ngày 31/12/2025, tại phố Nguyễn Cảnh Dị, phường Định Công (Hà Nội), khi xe thu gom rác vừa rời đi thì vài túi rác sinh hoạt lại được đặt vội bên miệng cống. Thức ăn thừa, túi nilon, chai nhựa lẫn lộn, nước rỉ rác chảy loang trên mặt đường.

"Nhà tôi đi làm về muộn, tiện thì mang ra bỏ luôn, chứ phân loại cũng mất thời gian", một người dân chia sẻ.

Việc xử lý rác, chất thải rắn sinh hoạt còn xuất phát từ ý thức mỗi người dân.

Còn tại khu chung cư ở phường Vĩnh Tuy, nhiều hộ dân đã bắt đầu quen với việc chia rác thành 2 túi: Rác hữu cơ và rác tái chế.

"Lúc đầu cũng ngại, nhưng thấy khu nhà sạch hơn, mùi giảm hẳn, ai cũng cố gắng làm theo", chị Nguyễn Thu Hạnh ở khu đô thị Time City cho biết.

Trước thực tế rác thải sinh hoạt, chị Trang, một công nhân vệ sinh môi trường chia sẻ, mỗi ngày Hà Nội phát sinh hàng nghìn tấn rác thải sinh hoạt. 

Tại nhiều khu dân cư, đặc biệt là khu phố cũ, ngõ nhỏ hay các chung cư đông dân, tình trạng rác thải tập kết không đúng giờ, không phân loại, tràn ra lòng đường vẫn diễn ra phổ biến.

"Không ít người dân thừa nhận, việc "tiện đâu vứt đó" hay trộn lẫn rác hữu cơ, rác tái chế đã trở thành thói quen nên họ khó thay đổi", chị Trang cho hay.

Trong bối cảnh đó, việc ban hành quy định riêng đối với hộ gia đình, cá nhân được xem là bước đi cần thiết, đưa quản lý chất thải rắn sinh hoạt từ khẩu hiệu chung sang những yêu cầu cụ thể, sát với đời sống hàng ngày.

Theo Quyết định số 87/2025/QĐ-UBND quy định về quản lý chất thải rắn sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn TP Hà Nội, vừa được Phó chủ tịch UBND Thành phố Nguyễn Mạnh Quyền ký ban hành, quyết định có hiệu lực từ ngày 8/1/2026, được kỳ vọng tạo chuyển biến rõ nét trong quản lý rác thải sinh hoạt. Một vấn đề "nóng" tại các khu dân cư, chung cư và khu vực nội đô.

Theo đó, quy định điều chỉnh toàn bộ hoạt động quản lý chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ các hộ gia đình, cá nhân trên địa bàn tThành phố; đồng thời làm rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư và cá nhân có liên quan.

Đáng chú ý, quy định cũng áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, chủ đầu tư hạ tầng khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp có phát sinh chất thải sinh hoạt dưới 300kg/ngày. 

Các đối tượng này được lựa chọn hình thức quản lý chất thải rắn sinh hoạt tương tự như hộ gia đình, cá nhân, qua đó bảo đảm thống nhất trong công tác thu gom, xử lý.

Quản lý rác theo hướng kinh tế tuần hoàn

Quyết định cũng nêu rõ 4 nguyên tắc chung trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt. Trước hết, việc quản lý phải tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật hiện hành. 

Quan trọng hơn, chất thải rắn sinh hoạt được định hướng giảm thiểu phát sinh, tăng cường tái sử dụng, tái chế, nhằm khai thác tối đa giá trị tài nguyên từ rác thải, phù hợp với mô hình kinh tế tuần hoàn mà Hà Nội đang hướng tới.

Thay vì coi rác là gánh nặng cần chôn lấp, Thành phố khuyến khích người dân thay đổi cách nhìn, phân loại và xử lý rác ngay từ nguồn phát sinh. Đây cũng là cơ sở để giảm áp lực cho các khu xử lý rác tập trung, đồng thời hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Tại nhiều khu dân cư, rác thải sinh hoạt chất đống ven đường gây mất mỹ quan đô thị.

Một điểm mới đáng chú ý là quy định khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý chất thải rắn sinh hoạt. 

Việc số hóa dữ liệu, theo dõi khối lượng rác phát sinh, tần suất thu gom hay phản ánh của người dân được kỳ vọng giúp các cơ quan quản lý nắm bắt sát thực tế hơn, từ đó điều hành hiệu quả công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác.

Quy định cũng nhấn mạnh việc thực hiện đúng phân cấp, thẩm quyền quản lý Nhà nước của UBND thành phố trong lĩnh vực quản lý chất thải rắn, tránh chồng chéo, bỏ trống trách nhiệm.

Trước những quy định mới về xử lý chất thải rắn sinh hoạt từ từng hộ gia đình, bà Nguyễn Thị Kim Lý, Tổ trưởng Tổ dân phố 32, 33 phường Định Công (Hà Nội) cho biết, vấn đề xử lý rác hàng ngày không nằm ở văn bản, mà phụ thuộc lớn vào ý thức chấp hành của người dân, tác tuyên truyền cũng như hướng dẫn tại cơ sở.

"Khi mỗi hộ gia đình hiểu rõ trách nhiệm của mình, thực hiện phân loại, bỏ rác đúng quy định, thì bài toán rác thải đô thị mới có lời giải bền vững", bà Lý chia sẻ.