Rõ trách nhiệm, nguồn lực để bộ máy vận hành thông suốt

Sự hài lòng của người dân là thước đo

Từ thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong hơn một năm qua, ông Bùi Thái Sơn, Chủ tịch UBND xã Minh Châu, Hà Nội chia sẻ, khi thẩm quyền được phân định rõ hơn cho cấp xã, trách nhiệm của chính quyền cơ sở trước người dân cũng lớn hơn. Hầu hết vấn đề phát sinh trong đời sống hằng ngày đều được tiếp nhận và giải quyết ngay tại xã.

"Điều đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ cơ sở không chỉ nắm vững chuyên môn mà còn phải gần dân, hiểu dân và đủ năng lực để xử lý công việc ngay từ cơ sở", ông Sơn nói và cho rằng, hiệu quả hoạt động của cấp xã không thể đo bằng số lượng văn bản ban hành hay số cuộc họp tổ chức, mà phải được đo bằng sự hài lòng và niềm tin của người dân.

Khi người dân được giải quyết công việc nhanh hơn, được lắng nghe, được đối thoại và thấy những kiến nghị của mình được xử lý kịp thời, đó mới là minh chứng rõ nhất cho hiệu quả của mô hình chính quyền mới.

Kinh nghiệm ở Minh Châu cho thấy, muốn tạo được đồng thuận, chính quyền phải thực sự công khai, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm trong mọi quyết định. Cán bộ không thể chỉ ngồi chờ người dân đến mà phải chủ động xuống cơ sở, nắm chắc hoàn cảnh, tâm tư, nguyện vọng của từng hộ dân để tuyên truyền, giải thích và cùng tháo gỡ những vướng mắc phát sinh.

Câu chuyện 152 hộ dân ở Minh Châu tự nguyện hiến gần 3.000m² đất để thực hiện dự án giao thông nội đồng và hệ thống thủy lợi là minh chứng rõ nét. Để có được kết quả đó, quan trọng nhất là mọi thông tin về dự án đều được công khai, minh bạch; cán bộ, đảng viên nêu gương thực hiện trước.

Phân cấp không chỉ là chuyển giao thẩm quyền

Theo Trung tướng Trần Đức Thuận, Phó chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, chỉ khi quyền hạn, nguồn lực và trách nhiệm được thiết kế đồng bộ, việc phân cấp mới thực sự phát huy hiệu quả.

Sau sắp xếp, quy mô dân số, diện tích và khối lượng công việc của cấp xã đều tăng lên, trong khi năng lực đội ngũ cán bộ, công chức chưa đồng đều, nhất là ở các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp và chuyển đổi số.

Vì thế, cần xây dựng cấp xã thực sự trở thành trung tâm quản trị ở cơ sở, đủ thẩm quyền, đủ nguồn lực và đủ năng lực để giải quyết công việc của người dân, doanh nghiệp một cách chủ động, hiệu quả. Đó cũng là nền tảng để mô hình chính quyền địa phương phát huy hiệu quả bền vững trong giai đoạn tới.

Trong khi đó, ông Nguyễn Cao Hiến, Phó vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Xây dựng cho biết, thực tế quá trình triển khai phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực xây dựng cho thấy, việc tiếp tục phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã là rất cần thiết.

Tuy nhiên, quan trọng không kém là việc phân định đó phải bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện, tránh tình trạng giao nhiệm vụ nhưng chưa chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để địa phương triển khai.

Bộ Xây dựng đã rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật với khối lượng rất lớn để phục vụ quá trình phân cấp, phân quyền. Đến nay, phần lớn nhiệm vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực như đường bộ, đường sắt, đường thủy, cấp phép xây dựng, nhà ở, bất động sản, quy hoạch và kiến trúc đã được chuyển giao cho địa phương.

Qua theo dõi, vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. "Tổng hợp từ các địa phương, chúng tôi thấy vẫn còn những trường hợp nhiệm vụ đã được phân cấp nhưng điều kiện tổ chức thực hiện chưa theo kịp. Có địa phương đã tiếp nhận chức năng, nhiệm vụ và nhân sự nhưng chưa được giao biên chế; có nơi chưa có đủ tổ chức chuyên môn để tiếp nhận nhiệm vụ mới.

Những vấn đề này cho thấy phân cấp không chỉ là chuyển giao thẩm quyền mà phải đồng thời bảo đảm về tổ chức bộ máy, nhân lực và các điều kiện thực hiện", ông Hiến nói.

Quyền hạn đi cùng nguồn lực

Tại Hội thảo nghiên cứu hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành và quy định về phân cấp, phân quyền do Bộ Nội vụ tổ chức mới đây, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng cho biết, chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đã được triển khai với khối lượng công việc rất lớn, tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong quản lý và điều hành. Song thực tế cho thấy năng lực thực thi giữa các địa phương chưa đồng đều.

Có những nhiệm vụ vừa được Trung ương chuyển giao nhưng địa phương chưa đủ điều kiện về nhân lực, chuyên môn, cơ sở vật chất hoặc nguồn lực tài chính để triển khai hiệu quả. Điều này cho thấy phân cấp không thể chỉ được hiểu là chuyển một nhiệm vụ từ cấp trên xuống cấp dưới.

Việc giao quyền chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng các điều kiện bảo đảm về con người, nguồn lực, cơ chế và công cụ quản lý. Phân cấp phải được thiết kế trên cơ sở đánh giá đầy đủ năng lực thực thi của từng cấp chính quyền.

Những địa phương đã đủ năng lực cần tiếp tục được trao quyền để phát huy tính chủ động, sáng tạo; những nhiệm vụ thực tiễn cho thấy chưa đủ điều kiện thực hiện cần được đánh giá, điều chỉnh kịp thời. Đây cũng là cách tiếp cận để tránh tình trạng phân cấp chỉ làm thay đổi nơi tiếp nhận công việc, trong khi năng lực giải quyết công việc chưa được nâng lên tương ứng.

Một vấn đề khác được Bộ Nội vụ chỉ ra là tình trạng giao thoa, chồng lấn thẩm quyền giữa một số bộ, ngành và giữa các cấp quản lý.

Nguyên tắc "một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm" ở một số lĩnh vực chưa được thực hiện đầy đủ, khiến việc xác định trách nhiệm trong quá trình tổ chức thực hiện còn thiếu rõ ràng.