Siết khai thác khoáng sản: Thách thức nguồn vật liệu cho các dự án hạ tầng

Phải sử dụng đất đắp từ san hạ cốt nền

Theo ghi nhận của phóng viên Báo Xây dựng, trên công trường dự án tuyến đường nối cao tốc Nội Bài - Lào Cai với cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ, nhà thầu thi công đang huy động nhiều nhân lực, phương tiện, nguyên vật liệu để đẩy nhanh tiến độ các hạng mục còn lại như: thảm bê tông nhựa, ốp mái ta luy, lắp hàng rào, hệ thống an toàn giao thông...

Ông Đỗ Thế Nam, Phó giám đốc Ban Quản lý dự án khu vực Phú Thọ cho biết, dự án tuyến đường nối cao tốc Nội Bài - Lào Cai với cao tốc Tuyên Quang - Phú Thọ bị chậm tiến độ do một số nguyên nhân khách quan.

Nguyên nhân chủ yếu là khối lượng vật liệu đất đắp đường nguồn cung ứng không có. Điểm quy hoạch mỏ đất để phục vụ dự án không thể giải phóng mặt bằng do người dân không đồng ý nên phải sử dụng các nguồn đất đắp từ san hạ cốt nền.

Quá trình thống nhất nội dung bàn giao đoạn thi công cầu vượt 315 cho dự án cao tốc Tuyên Quang – Phú Thọ đã bị kéo dài đến tháng 5/2025. Hiện dự án đã hoàn thành khoảng 85%, dự kiến 30/6 sẽ hoàn thiện và đi vào sử dụng.

Theo ông Nam, để bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm, cần sớm tháo gỡ khó khăn trong khai thác khoáng sản, đẩy nhanh thủ tục cấp phép đối với các mỏ đủ điều kiện, đồng thời tăng cường quản lý giá vật liệu và kiểm soát hoạt động khai thác theo hướng minh bạch, hiệu quả và bền vững.

Giá vật liệu tăng, nhà thầu "căng như dây đàn"

Tại Tuyên Quang, nhiều chủ thầu xây dựng lo nguy cơ thua lỗ khi giá vật liệu tăng cao, gây áp lực lớn lên chi phí và tiến độ công trình.

Dự án cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang dài 77km hiện đã cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng, toàn bộ 13 gói thầu đều đang triển khai với giá trị xây lắp đạt khoảng 62% hợp đồng. 

Dù khó khăn về vật liệu đã được tháo gỡ, tiến độ dự án vẫn chậm do ảnh hưởng từ giải phóng mặt bằng, thời tiết bất lợi và biến động giá vật liệu.

Anh Đặng Ngọc Mạnh, Chỉ huy trưởng Công ty SIB tại gói thầu số 20 cho biết, giá xăng dầu tăng đã kéo chi phí vật liệu xây dựng đầu vào tăng theo, gây áp lực lớn cho nhà thầu.

Tương tự, dự án tuyến đường từ thị trấn Sơn Dương đi xã Tân Trào dài gần 10km, tổng vốn 420 tỷ đồng cũng chậm tiến độ, khi mới đạt khoảng 49% khối lượng thi công. Nguyên nhân chủ yếu do vướng giải phóng mặt bằng, thời tiết mưa nhiều và giá vật liệu, xăng dầu biến động làm tăng chi phí xây dựng.

Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó giám đốc Công ty TNHH Hiệp Phú cho biết: “Hiện nay, các nguyên liệu đầu vào để sản xuất bê tông tươi, nhựa đều tăng khiến chi phí sản xuất tăng lên, giá thành sản phẩm tăng. Doanh nghiệp chuyên cung ứng sản phẩm xây dựng cho các công trình, dự án lớn gặp rất nhiều khó khăn”.

Siết khai thác khoáng sản có làm giá vật liệu tăng?

Tại tỉnh Phú Thọ, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, sau sáp nhập, toàn tỉnh có 683 điểm mỏ khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp phép của UBND tỉnh, gồm 207 mỏ đã được cấp phép và 476 mỏ chưa cấp phép.

Dù các điểm mỏ đã được tích hợp vào quy hoạch tỉnh, tạo cơ sở cho công tác quản lý, song số lượng lớn, phân tán trong khi lực lượng quản lý còn mỏng đang gây áp lực lớn cho việc kiểm tra, giám sát.

Ông Nguyễn Khắc Định, Trưởng phòng Khoáng sản và Tài nguyên nước, Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, mặc dù Phú Thọ có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú nhưng giá vật liệu vẫn tăng do nhiều nguyên nhân liên quan đến cung - cầu, quản lý khai thác và chi phí thị trường biến động.

Nhiều mỏ đang khai thác theo công suất cũ, chưa kịp mở rộng hoặc cấp phép mới nên nguồn cung thực tế không đáp ứng đủ nhu cầu thị trường. 

Song song đó, nguồn tài nguyên có nhưng không đồng nghĩa với việc có thể khai thác tự do. Nhiều khu vực nằm trong vùng cấm hoặc tạm cấm khai thác, chưa hoàn thành thủ tục môi trường, chưa đấu giá quyền khai thác, vướng quy hoạch đất đai.

Việc siết quản lý khiến một số nguồn cung trước đây hoạt động “ngoài luồng” bị dừng hoặc giảm sản lượng, làm giá vật liệu tăng nhanh trong ngắn hạn.

Đặc biệt, giá vật liệu không chỉ phụ thuộc vào tài nguyên mà còn chịu tác động bởi giá xăng dầu, chi phí nhân công, tiền thuê máy móc, phí môi trường, thuế tài nguyên, chi phí vận chuyển...

Chia sẻ với phóng viên, ông Lê Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hà Tĩnh cho biết: Việc siết chặt khai thác khoáng sản có thể dẫn đến tình trạng khan hiếm vật liệu xây dựng, đặc biệt là đá và cát phục vụ các dự án giao thông.

Khi nguồn cung giảm, doanh nghiệp có thể phải chấp nhận sử dụng các loại vật liệu thay thế không đạt tiêu chuẩn, nguy cơ làm giảm chất lượng công trình giao thông.

Ông Nguyễn Văn Minh, Giám đốc Công ty Xây dựng Thành An cho rằng việc siết khai thác khoáng sản là cần thiết để bảo vệ môi trường, song doanh nghiệp lo thiếu vật liệu cho các dự án đang triển khai và mong cơ quan chức năng sớm có giải pháp hỗ trợ, phát triển nguồn vật liệu mới.

Công bố dự án được áp dụng cơ chế đặc thù về vật liệu

Đại diện Phòng Khoáng sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Tĩnh cho biết, sẽ tăng cường quản lý khai thác khoáng sản, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tìm nguồn vật liệu thay thế, áp dụng công nghệ xây dựng tiên tiến.

Với các dự án trọng điểm, tỉnh đã đề xuất Chính phủ cơ chế đặc thù trong khai thác khoáng sản nhằm bảo đảm tiến độ và phát triển bền vững ngành xây dựng.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Tuyên Quang cho biết: Sở đã tham mưu cho tỉnh phê duyệt 4 điểm mỏ (3 mỏ đá vôi, 1 mỏ cát) thuộc khu vực không đấu giá quyền khai thác để ưu tiên cung cấp vật liệu cho công trình trọng điểm.

Theo ông Phan Thế Hiệu, Trưởng phòng Địa chất, Khoáng sản và Tài nguyên nước, tỉnh Tuyên Quang đang đẩy mạnh khảo sát, tham mưu phê duyệt các điểm mỏ nhằm giải quyết tình trạng thiếu vật liệu cho các dự án trọng điểm. Thời gian tới, địa phương dự kiến đưa 8 điểm mỏ ra đấu giá quyền khai thác theo quy định.

Ông Lê Thanh Sơn, Giám đốc Sở Xây dựng Tuyên Quang nhấn mạnh, ngành Xây dựng đang phối hợp rà soát, điều chỉnh quy hoạch khoáng sản, tháo gỡ vướng mắc pháp lý cho các mỏ và công bố danh mục dự án được áp dụng cơ chế đặc thù về vật liệu. 

Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác, vận chuyển để ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng và bán khoáng sản sai quy định.