Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng: Gỡ điểm nghẽn hạ tầng, bảo đảm sinh kế người dân

Sáng 23/10, Báo Thanh Niên tổ chức tọa đàm "Tái thiết đô thị Vĩnh Hưng: Từ quy hoạch đến nâng cao chất lượng đời sống người dân", với sự tham gia của đại diện chính quyền địa phương và các chuyên gia quy hoạch, đất đai.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Trần Việt Hưng, Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên cho rằng, chỉnh trang, tái thiết đô thị là chủ trương lớn, cần thiết nhằm hiện thực hóa tầm nhìn phát triển dài hạn của Thủ đô. Tuy nhiên, quá trình này liên quan trực tiếp đến đất đai, nơi ở, sinh kế và mối gắn bó của người dân với địa bàn đã sinh sống nhiều năm.

Vì vậy, việc công khai thông tin, lắng nghe ý kiến cộng đồng, nhất là trong giai đoạn lấy ý kiến đồ án quy hoạch tỷ lệ 1/500, có ý nghĩa quan trọng. Những băn khoăn về điều kiện tái định cư, chi phí và cuộc sống sau tái thiết cần được giải đáp bằng thông tin minh bạch, căn cứ rõ ràng.

Theo ông Ngô Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND phường Vĩnh Hưng, sau sáp nhập, phường có diện tích 4,47km², dân số khoảng 80.000 người, cách Hồ Gươm khoảng 4km. Đây là khu vực có vị trí kết nối trung tâm với hướng phát triển phía nam và đông nam Thủ đô.

Tuy nhiên, quá trình phát triển thiếu đồng bộ khiến nhiều khu dân cư có đường ngõ chật hẹp, thiếu không gian giao thông và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn phòng cháy, chữa cháy. Một số tuyến đường có mặt cắt hiện trạng tối đa khoảng 7,5m; khi hai ô tô đi ngược chiều, có trường hợp một xe phải dừng để nhường đường. Chỉ cần phương tiện dừng đỗ hoặc xảy ra sự cố nhỏ, giao thông có thể ùn tắc ngay cả ngoài giờ cao điểm.

Hạ tầng xã hội cũng chưa đáp ứng nhu cầu. Công viên, cây xanh và không gian vui chơi công cộng còn thiếu; trường học phân tán; tình trạng chợ cóc, chợ tạm gây ô nhiễm. Hệ thống kênh mương, thoát nước chưa được quy hoạch bài bản, khiến khu vực có nguy cơ ngập nặng khi mưa lớn kéo dài khoảng 30 phút.

Dự án chỉnh trang, tái thiết Vĩnh Hưng được nghiên cứu trên tổng diện tích 447ha, trong đó hơn một nửa diện tích dành cho chỉnh trang. Với các làng xóm cũ, định hướng đặt ra là mở rộng mặt cắt đường ngõ từ 7 - 13,5m, ngầm hóa hệ thống cấp nước, cáp và tăng cường các họng cứu hỏa tại những tuyến đường xe chữa cháy khó tiếp cận.

Quy hoạch cũng hướng tới bổ sung bãi đỗ xe, sắp xếp lại nhà văn hóa theo quy mô dân số, tăng diện tích cây xanh, sân chơi và các công trình công cộng. Đây là những hạng mục trực tiếp tác động đến chất lượng sống, đồng thời góp phần khắc phục tình trạng sử dụng đất chưa hiệu quả.

Đối với khu vực tái thiết, hệ thống giao thông được định hướng xây dựng lại đồng bộ, với một số tuyến đường có mặt cắt quy hoạch 21,5m, 30m và 40m. Nhà đầu tư đang nghiên cứu, đề xuất mở rộng thêm một số tuyến nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại trong tương lai và tăng khả năng kết nối với các địa bàn lân cận.

Bên cạnh đường bộ, quy hoạch có các tuyến đường sắt đô thị đi ngầm và nhà ga ngầm, hướng tới phát triển giao thông công cộng. Cầu Cự Khối cũng được kỳ vọng tạo thêm kết nối sang khu vực Long Biên, góp phần giảm áp lực cho cầu Vĩnh Tuy và cầu Thanh Trì.

Theo ông Cường, việc bố trí các ô đất dành cho công trình công cộng, dịch vụ và thương mại không chỉ phục vụ nhu cầu dân sinh mà còn tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Tuy nhiên, các hạng mục này cần được tính toán đồng bộ với quy mô dân số, năng lực hạ tầng và khả năng kết nối giao thông.

Lý giải việc lựa chọn Vĩnh Hưng làm địa bàn đột phá trong tái thiết đô thị, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, khu vực này có vị trí quan trọng trong định hướng phát triển mới của Hà Nội.

Dù vậy, chuyên gia này lưu ý, quy hoạch cần được tính toán từ nhu cầu thực tế, tránh tình trạng định hướng tốt nhưng triển khai chậm hoặc không đáp ứng mong muốn của cộng đồng dân cư.

Một vấn đề cần rà soát kỹ là dự kiến tăng dân số từ 68.000 người lên 190.000 người. Với quy mô dân số như vậy, các chỉ tiêu sử dụng đất, nhà ở, trường học và hạ tầng xã hội phải được tính toán tương ứng. Ông Nghiêm cho rằng cần đa dạng hóa loại hình nhà ở, từ nhà ở xã hội, chung cư cao tầng đến nhà liền kề hoặc nhà vườn phù hợp, tạo cơ sở để người dân cân nhắc và đồng thuận.

Với khu vực ven sông, việc nghiên cứu giao thông ngầm cũng cần đặc biệt thận trọng, trên cơ sở đánh giá điều kiện địa chất và thủy văn. 

Tại tọa đàm, vấn đề được các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh là quyền lợi của người dân trong quá trình giải phóng mặt bằng và tái thiết. 

Theo ông Ngô Mạnh Cường, nhà đầu tư đang nghiên cứu đề xuất phát triển nhà ở thương mại, nhà ở xã hội và nhà ở tái định cư. Trong đó, việc xác định vị trí và triển khai nhà tái định cư từ giai đoạn đầu có ý nghĩa quan trọng.

"Trong quá trình giải phóng mặt bằng, việc xây dựng nhà tái định cư phải được thực hiện để khi các hộ dân thuộc diện được bố trí tái định cư hoặc đủ điều kiện mua nhà ở xã hội thì đã có nhà để bố trí", ông Cường nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, GS Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng, tái thiết đô thị là quy luật tất yếu khi nhu cầu sống và trình độ phát triển kinh tế thay đổi. Với người dân đã sinh sống lâu năm tại Vĩnh Hưng, nơi ở còn gắn với việc làm, trường học của con cái và các mối quan hệ xã hội. Vì vậy, tái định cư tại chỗ cần được coi là định hướng quan trọng, hạn chế những xáo trộn không cần thiết đối với đời sống cộng đồng.

Một cơ chế cần nghiên cứu là khai thác phần giá trị đất đai gia tăng khi khu vực được đầu tư hạ tầng và nâng cấp không gian sống. Nếu có cơ chế phù hợp, một phần giá trị tăng thêm này có thể trở thành nguồn lực đầu tư hạ tầng, thay vì chỉ mang lại lợi ích gia tăng tài sản cho một bộ phận chủ thể.