Tận dụng bùn nạo vét: Lời giải cho bài toán san lấp và hạ tầng Cà Mau

Áp lực sạt lở và bài toán kinh phí

Cà Mau có mạng lưới sông, kênh, rạch chằng chịt dài khoảng 14.000km cùng hơn 310km bờ biển với nhiều cửa sông lớn. Tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và sụt lún đất khiến tình trạng xói lở, bồi lắng ngày càng diễn biến phức tạp.

Nhiều luồng tuyến giao thông thủy, cửa sông bị thu hẹp, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiêu thoát nước, hoạt động logistics và đời sống người dân.

Theo thống kê, toàn tỉnh Cà Mau hiện có hơn 200km bờ biển bị sạt lở ở nhiều mức độ; hơn 1.093km bờ sông đứng trước nguy cơ sạt lở. Từ năm 2011 đến nay, địa phương đã mất khoảng 6.250ha đất và rừng phòng hộ ven biển.

Ông Phạm Văn Mười, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau cho biết, nhằm bảo vệ không gian phát triển ven biển, đơn vị đã tham mưu UBND tỉnh trình Trung ương xem xét hỗ trợ hơn 20.000 tỷ đồng để thực hiện các dự án phòng, chống sạt lở.

Trong đó, địa phương đề xuất 1.474 tỷ đồng xử lý 68km sạt lở bờ sông; 4.200 tỷ đồng xây dựng 57,6km kè chống sạt lở bờ biển; 4.300 tỷ đồng xây dựng 54,2km kè bờ biển và 10.441 tỷ đồng xây dựng 27,12km kè lấn biển.

Trong điều kiện nguồn lực ngân sách còn hạn chế, việc tận dụng vật liệu nạo vét tại chỗ để bồi đắp, tạo bãi được xem là một giải pháp nhằm giảm chi phí mua và vận chuyển vật liệu san lấp, đồng thời tạo nền tảng phục vụ chỉnh trang, bảo vệ không gian ven biển.

Tuy nhiên, nhu cầu lớn nhưng công tác nạo vét, tận thu vật liệu hiện còn vướng do cơ chế quản lý chưa đồng bộ. Tại các tuyến kênh cấp I, II, III do tỉnh quản lý, công tác nạo vét đã được gắn với quy trình tận thu vật liệu. Trong khi đó, hệ thống kênh nội đồng do cấp xã quản lý vẫn gặp nhiều khó khăn.

Theo ông Trần Hoàng Khải, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Hậu, nguồn kinh phí nạo vét kênh nội đồng hiện phụ thuộc vào hạn mức phân bổ hằng năm, trong khi tốc độ bồi lắng diễn ra nhanh.

Thực tế này đòi hỏi cơ chế quản lý linh hoạt hơn, trong đó có việc phân cấp, giao quyền chủ động cho cơ sở tổ chức nạo vét theo quy hoạch; đồng thời cho phép sử dụng bùn đất san lấp mặt bằng các công trình hạ tầng công ích dưới sự giám sát chặt chẽ về khối lượng và mục đích sử dụng.

Việc chuyển từ tư duy "xử lý chất thải" sang "quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên" có thể góp phần tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế, biến chi phí xử lý thành nguồn lực phục vụ đầu tư.

Tạo nền tảng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn

Theo kế hoạch giai đoạn 2026-2030, Cà Mau đặt mục tiêu phục hồi trên 600ha rừng phòng hộ và rừng đặc dụng ven biển.

Ông Trần Văn Hùng, Phó Chi cục trưởng phụ trách Chi cục Kiểm lâm tỉnh Cà Mau đánh giá, việc tận dụng bùn nạo vét để gây bồi, nâng cao nền bãi có thể tạo điều kiện thuận lợi cho các loài cây ngập mặn tái sinh tự nhiên. Khi thảm thực vật phát triển, hệ thống rễ tiếp tục giữ phù sa, giảm năng lượng sóng và góp phần bảo vệ hệ thống đê biển.

Tuy nhiên, việc tận dụng vật liệu nạo vét không thể thực hiện cơ học. Bùn đất cần được phân tích kỹ về thành phần, mức độ an toàn đối với môi trường; đồng thời phải tính toán các yếu tố hải văn như dòng chảy, chế độ thủy triều, sóng và khả năng tích tụ trầm tích tại khu vực tiếp nhận.

Tại hội thảo khoa học bàn về giải pháp nạo vét, phục hồi bãi bồi ven biển mới đây, ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhấn mạnh, hoạt động nạo vét cần được tiếp cận theo hướng đa mục tiêu.

Theo đó, nạo vét không chỉ nhằm khơi thông luồng lạch, tiêu thoát nước mà còn góp phần chỉnh trị dòng chảy, nâng cao năng lực ứng phó thiên tai. Nguồn vật liệu sau nạo vét cũng có thể được tận dụng phục vụ san lấp, phát triển hạ tầng nếu đáp ứng các yêu cầu về môi trường và kỹ thuật.

Thời gian tới, tỉnh Cà Mau ưu tiên lồng ghép các giải pháp phòng, chống sạt lở, quản lý nạo vét và bảo vệ rừng ngập mặn vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Đây là cơ sở để địa phương tăng hiệu quả sử dụng nguồn vật liệu nạo vét, thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.