Tăng hậu kiểm hành nghề kiến trúc

Cắt giảm điều kiện hành nghề không cần thiết

Bà Trần Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết, quan điểm xuyên suốt của Bộ Xây dựng - cơ quan chủ trì soạn thảo Luật là tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm các điều kiện, thủ tục không còn phù hợp và loại bỏ những điều kiện hành nghề không cần thiết.

Theo đó, dự thảo Luật không tiếp tục coi kinh doanh dịch vụ kiến trúc là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; không quy định điều kiện kinh doanh đối với tổ chức hành nghề kiến trúc; bãi bỏ các thủ tục sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề, gia hạn chứng chỉ hành nghề, công nhận tổ chức sát hạch và Hội đồng xét cấp chứng chỉ hành nghề.

Tuy nhiên, dự thảo Luật vẫn giữ chứng chỉ hành nghề đối với cá nhân đảm nhận các chức danh chủ trì, chủ nhiệm thiết kế kiến trúc công trình, thiết kế kiến trúc trong quy hoạch đô thị và nông thôn.

Theo bà Hằng, việc tiếp tục duy trì chứng chỉ hành nghề đối với các chức danh này xuất phát từ tính chất công việc. Đây là những người trực tiếp chịu trách nhiệm chuyên môn đối với chất lượng sản phẩm kiến trúc, tác động đến an toàn công trình, mỹ quan đô thị, cảnh quan và lợi ích công cộng.

Việc duy trì chứng chỉ hành nghề không nhằm khôi phục điều kiện đầu tư kinh doanh, cũng không làm phát sinh điều kiện đối với tổ chức hành nghề kiến trúc. Chứng chỉ hành nghề là công cụ xác nhận năng lực chuyên môn của cá nhân, bảo đảm tính thống nhất với pháp luật về xây dựng, quy hoạch đô thị và nông thôn, cũng như đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, đặc biệt trong việc tham gia cơ chế công nhận kỹ sư, KTS ASEAN.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng tiếp tục nghiên cứu cơ chế quản lý năng lực hành nghề kiến trúc thông qua Hệ thống thông tin, CSDL quốc gia về hoạt động xây dựng, bảo đảm công khai, minh bạch thông tin, tăng cường hậu kiểm, giảm tối đa thủ tục hành chính nhưng không tạo khoảng trống trong quản lý nhà nước.

Gắn với trách nhiệm nghề nghiệp

Là người trực tiếp hành nghề nhiều năm, KTS Vương Đạo Hoàng cho rằng, chứng chỉ hành nghề không đơn thuần là sự ghi nhận năng lực chuyên môn mà còn là danh dự và uy tín của KTS. Mỗi khi ký vào một bản vẽ, người KTS không chỉ đặt bút bằng tên tuổi của mình mà còn cam kết chịu trách nhiệm đến cùng đối với sản phẩm chuyên môn.

Đồng quan điểm, KTS Trần Ngọc Linh cho rằng, đối với những người trực tiếp chủ trì hoặc chịu trách nhiệm chuyên môn, chứng chỉ hành nghề là cam kết trước xã hội về chất lượng công trình, sự tuân thủ pháp luật và đạo đức nghề nghiệp.

KTS Vương Đạo Hoàng nhận định, cách tiếp cận của dự thảo Luật là cách phân định đúng với đặc thù nghề nghiệp. Người chủ trì, chủ nhiệm thiết kế là những người trực tiếp chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm kiến trúc, an toàn công trình, mỹ quan đô thị và lợi ích công cộng.

Vì vậy, xã hội có quyền đòi hỏi ở họ một bằng chứng về năng lực đã được kiểm chứng, trong khi các vị trí hỗ trợ có thể được quản lý thông qua tiêu chuẩn năng lực, qua đó giảm bớt gánh nặng thủ tục không cần thiết cho lực lượng KTS trẻ.

Trong một văn phòng kiến trúc có nhiều vị trí cùng tham gia quá trình thiết kế, từ KTS trẻ, chuyên gia BIM, thiết kế nội thất, cảnh quan đến các kỹ sư phối hợp. Không phải tất cả đều cần chứng chỉ hành nghề. Điều quan trọng là xác định đúng người chịu trách nhiệm chuyên môn cuối cùng.

"Cách tiếp cận này vừa bảo đảm chất lượng chuyên môn, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp linh hoạt hơn trong tổ chức nhân sự nhưng vẫn quy rõ trách nhiệm đối với sản phẩm thiết kế", KTS Linh nói và cho rằng, cần tăng cường cơ chế hậu kiểm và trách nhiệm cá nhân của người chủ trì.

Hậu kiểm phải đi kèm cơ sở dữ liệu minh bạch

Đồng tình với định hướng đổi mới phương thức quản lý hoạt động hành nghề kiến trúc, song một số ý kiến cho rằng, việc triển khai cần đi kèm cơ chế bảo đảm tính thống nhất, minh bạch và khả thi.

KTS Nguyễn Huy Khanh cho rằng, dự thảo Luật cần làm rõ một số vấn đề như việc cơ quan chuyên môn về kiến trúc thuộc UBND cấp tỉnh thực hiện cấp, thu hồi và cấp lại chứng chỉ hành nghề cần bảo đảm tính thống nhất trong quản lý giữa các địa phương; làm rõ cơ chế cập nhật thông tin lên Hệ thống thông tin, CSDL quốc gia về hoạt động xây dựng để tránh phát sinh thêm thủ tục hoặc cơ chế "xin - cho".

Trong khi đó, KTS Vương Đạo Hoàng bày tỏ tâm đắc khi dự thảo Luật đưa toàn bộ thông tin về năng lực và chứng chỉ hành nghề lên Hệ thống thông tin, CSDL quốc gia về hoạt động xây dựng để tra cứu công khai và có giá trị pháp lý.

Khi CSDL được đồng bộ, minh bạch và cập nhật thường xuyên, chứng chỉ hành nghề sẽ không còn chỉ là một thủ tục hành chính phục vụ hoàn thiện hồ sơ mà trở thành giá trị nghề nghiệp gắn với hồ sơ năng lực của từng KTS. Khi đó, chủ đầu tư có thể lựa chọn đơn vị tư vấn dựa trên dữ liệu thực về quá trình hành nghề, chất lượng công trình và việc tuân thủ pháp luật của KTS đó, thay vì dựa trên những yếu tố khác.