Tăng tốc mua bán điện trực tiếp, mở rộng cạnh tranh trên thị trường điện

Những dấu mốc đầu tiên của cơ chế DPPA

Sau gần 2 năm triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), Việt Nam đã ghi nhận những giao dịch đầu tiên giữa đơn vị làm điện tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn.

Việc Xuân Cầu Holdings khởi công Dự án Nhà máy Điện mặt trời Dầu Tiếng 5 vào ngày 4/8 được xem là dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện thực hóa cơ chế DPPA, từng bước đưa chính sách vào thực tiễn.

Dự án dự kiến vận hành thương mại vào tháng 12/2027. Sau khi đi vào vận hành, Nhà máy Điện mặt trời Dầu Tiếng 5 sẽ cung cấp khoảng 808 GWh điện sạch mỗi năm, góp phần bổ sung nguồn điện cho hệ thống điện quốc gia.

Ông Tô Dũng, Chủ tịch HĐQT Xuân Cầu Holdings chia sẻ: "Đây là một trong những dự án đầu tiên áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), hiện thực hóa cơ chế đã được xây dựng và hoàn thiện trong nhiều năm. DPPA không chỉ tạo động lực phát triển cho các đơn vị phát điện và khách hàng sử dụng điện lớn, mà còn góp phần thúc đẩy quá trình hình thành và phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam".

Trước đó, Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên (SEVT) và Nhà máy Điện mặt trời Đức Huệ 2 cũng đã đạt được thảo thuận mua bán điện theo DPPA qua lưới điện quốc gia từ ngày 1/6. Mỗi năm SEVT sẽ sử dụng khoảng 70 GWh điện mặt trời theo cơ chế này, góp phần giảm khoảng 46.000 tấn CO₂ phát thải.

Bên cạnh mô hình mua bán điện qua lưới điện quốc gia, mô hình DPPA thông qua đường dây riêng cũng đã được triển khai. Samsung Electronics HCMC CE Complex (SEHC) đã khánh thành dự án điện mặt trời mái nhà công suất gần 28MWp tại Khu Công nghệ cao TP.HCM. Dự án dự kiến cung cấp hơn 40.000MWh điện sạch mỗi năm, giúp giảm trên 26.000 tấn CO₂ và góp phần hiện thực hóa mục tiêu sử dụng 100% điện tái tạo của Samsung.

Chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch nhận định, giá trị của những dự án trên không chỉ nằm ở quy mô đầu tư, hay sản lượng điện xanh tạo ra, mà còn ở việc mở đường cho quá trình triển khai cơ chế DPPA trên phạm vi rộng hơn.

"DPPA đã bắt đầu được hiện thực hóa và phản ánh nhu cầu ngày càng rõ rệt của các doanh nghiệp sản xuất hướng tới sử dụng điện tái tạo để đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu", ông Hoạch nói.

Hoàn thiện khung pháp lý, tăng tốc thực thi DPPA

Từ việc đặt nền móng với Nghị định 80, hoàn thiện khung pháp lý bằng Nghị định 57 đến tháo gỡ vướng mắc qua Nghị định 243, cơ chế DPPA từng bước được hoàn thiện để đi vào thực tiễn.

Điểm nổi bật của Nghị định 243 là tiếp tục mở rộng phạm vi áp dụng, bổ sung vai trò của các đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, khu chế xuất và khu kinh tế.

Đồng thời, làm rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể tham gia, quy trình giao dịch và thanh toán điện năng.

Nhờ đó, góp phần giảm đáng kể các rào cản pháp lý và giúp quá trình tổ chức thực hiện và giao dịch điện năng trở nên rõ ràng, minh bạch hơn.

Song, theo chuyên gia năng lượng Nguyễn Huy Hoạch, để thị trường DPPA phát triển bền vững, vấn đề đặt ra hiện nay không còn là hoàn thiện cơ chế, mà là nâng cao hiệu quả thực thi để chính sách năng lượng phát huy vai trò nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Theo ông Hoạch, thực tế triển khai thời gian qua cho thấy, một số quy định dù đã được ban hành nhưng cách hiểu và áp dụng giữa các địa phương, cũng như giữa các đơn vị thực hiện, vẫn chưa thống nhất. Điều này làm gia tăng chi phí giao dịch, kéo dài thời gian chuẩn bị dự án.

Với các tập đoàn sản xuất toàn cầu, đây không chỉ là vấn đề thủ tục hành chính mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thực hiện các cam kết mục tiêu sử dụng 100% điện tái tạo, mục tiêu giảm phát thải và kế hoạch mở rộng đầu tư.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, tốc độ thực thi chính sách nhiều khi có ý nghĩa không kém bản thân chính sách. Vì vậy, ông Hoạch cho rằng, cần sự phối hợp đồng bộ giữa Bộ Công thương, EVN, các địa phương và các đơn vị liên quan nhằm thống nhất cách hiểu và hướng dẫn thực hiện; đồng thời tiếp tục rút ngắn thủ tục đầu tư, đơn giản hóa quy trình đấu nối, đo đếm, thanh toán điện năng và đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý, vận hành hệ thống điện.

Song song với đó, cần phát triển các cấu phần của hệ thống điện linh hoạt như hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), điều chỉnh phụ tải (DR), nhà máy điện ảo (VPP), đơn vị tổng hợp phụ tải (Aggregator), thị trường dịch vụ phụ trợ và thị trường bán lẻ điện cạnh tranh. 

"Đây là những điều kiện quan trọng để nâng cao khả năng hấp thụ nguồn năng lượng tái tạo, qua đó tạo dư địa mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) trong những năm tới", ông Hoạch nói.