Thị trường thực phẩm - đồ uống phục hồi nhưng doanh nghiệp ngày càng phân hóa

Theo báo cáo thị trường Thực phẩm - Đồ uống 2026 của Vietnam Report, hoạt động kinh doanh ngành F&B tiếp tục mở rộng trong năm 2025 và nửa đầu 2026, song mức phục hồi không đồng đều giữa các ngành hàng và doanh nghiệp.

Theo báo cáo, Vietnam Report công bố Top 10 và Top 5 Công ty uy tín ngành Thực phẩm - Đồ uống năm 2026. Bảng xếp hạng được xây dựng dựa trên ba nhóm tiêu chí gồm năng lực tài chính theo báo cáo tài chính gần nhất, uy tín truyền thông thông qua phương pháp Media Coding và khảo sát các bên liên quan cập nhật đến tháng 8/2026.

Các bảng xếp hạng chia theo nhiều phân ngành như sữa, bánh kẹo, gia vị, dầu ăn, thực phẩm khô, thực phẩm tươi sống - đông lạnh, đồ uống có và không cồn, chuỗi nhà hàng và chuỗi cà phê.

Sức mua tăng, thị trường thực phẩm vượt 100 tỷ USD

Một trong những tín hiệu đáng chú ý là sản xuất tiếp tục tăng. Năm 2025, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) cả nước tăng 9,2%, trong đó chế biến thực phẩm tăng 11%, sản xuất đồ uống tăng 4,5%. Sáu tháng đầu năm 2026, hai ngành này lần lượt tăng 11,1% và 5,4%.

Theo số liệu Statista được Vietnam Report dẫn lại, quy mô thị trường thực phẩm Việt Nam đạt khoảng 96,7 tỷ USD năm 2025 và dự kiến lên 104,2 tỷ USD năm 2026. Thị trường dịch vụ ăn uống, theo Mordor Intelligence, được ước tính tăng từ 24,77 tỷ USD năm 2025 lên 27,38 tỷ USD năm nay và có thể đạt 45,21 tỷ USD vào 2031.

Sức mua trong nước cũng cải thiện. Năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt khoảng 7 triệu tỷ đồng, tăng 9,2% theo giá hiện hành. Sáu tháng đầu năm nay, con số đạt gần 3,9 triệu tỷ đồng, tăng 12,9%; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng thực là 7,3%.

Tuy nhiên, người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến giá. Khảo sát của Vietnam Report cho thấy 60,1% đặt nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng vào nhóm yếu tố quyết định lựa chọn sản phẩm, cao hơn tỷ lệ quan tâm tới chất lượng, an toàn sức khỏe là 59,2%. Giá cả phù hợp khả năng chi trả đứng tiếp theo với 52,9%.

Ngoài ra, 48,4% quan tâm đến sự đa dạng, khả năng đáp ứng nhu cầu của sản phẩm và 26% chú ý tới hệ thống phân phối.

Điều này cho thấy truy xuất nguồn gốc đang chuyển từ yêu cầu kỹ thuật thành một yếu tố cạnh tranh. Doanh nghiệp không chỉ cần nói sản phẩm "sạch" hay "an toàn", mà ngày càng phải đưa ra thông tin để người mua có thể kiểm chứng.

Đồ uống phục hồi mạnh, doanh nghiệp thực phẩm chịu sức ép lợi nhuận.

Phía sau mức tăng chung của thị trường là sự phân hóa đáng kể.

Năm 2025, 47,1% doanh nghiệp thực phẩm được Vietnam Report thống kê có doanh thu tăng. Sáu tháng đầu 2026, tỷ lệ này nhích lên 47,7%, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp suy giảm doanh thu cũng tăng từ 27,3% lên 31,4%.

Áp lực thể hiện rõ hơn ở lợi nhuận. Tỷ lệ doanh nghiệp thực phẩm ghi nhận lợi nhuận tăng giảm từ 60,7% năm 2025 xuống 52,3% trong nửa đầu năm nay; trong khi nhóm có lợi nhuận giảm tăng từ 31,1% lên 39,5%.

Ngược lại, nhóm đồ uống phục hồi rõ nét hơn. Tỷ lệ doanh nghiệp có doanh thu tăng từ 20% năm 2025 lên 75% trong sáu tháng đầu 2026. Có 80% doanh nghiệp được khảo sát ghi nhận lợi nhuận tăng, so với 65,7% năm trước; tỷ lệ lợi nhuận suy giảm chỉ còn 5%.

Dù vậy, dư địa tăng trưởng đang đi kèm sức ép chi phí. Có 88,9% doanh nghiệp F&B được khảo sát cho rằng chi phí vận hành gia tăng là khó khăn lớn, 85,3% nhắc tới biến động giá nông sản và nguyên liệu, trong khi 77,8% chịu áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Chi phí không chỉ phát sinh trong nhà máy. Giá vận tải, kho bãi trong sáu tháng đầu năm tăng 7,26% so với cùng kỳ. Cùng với logistics và nhân công, doanh nghiệp còn phải dành thêm nguồn lực cho hóa đơn, chứng từ, an toàn thực phẩm, nhãn hàng hóa và truy xuất nguồn gốc.

Truy xuất nguồn gốc thành cuộc đua mới

Theo Vietnam Report, sau các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm, thực phẩm giả và hàng kém chất lượng, người tiêu dùng có xu hướng đòi hỏi doanh nghiệp công khai rõ hơn nguồn gốc nguyên liệu, kết quả kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng và quy trình sản xuất. Công cụ như mã QR cũng được kỳ vọng giúp người mua chủ động kiểm tra thông tin thay vì chỉ tiếp nhận quảng cáo từ nhà sản xuất.

Tuy nhiên, triển khai truy xuất không đơn giản. 85% doanh nghiệp cho biết gặp khó trong thu thập dữ liệu từ nhà cung cấp, 63,4% thiếu hạ tầng công nghệ và 55,6% cho rằng chi phí đầu tư ban đầu cao. Nhiều hệ thống hiện vẫn mang tính cục bộ, dữ liệu chưa chuẩn hóa hoặc chưa liên thông đầy đủ.

Đây có thể trở thành một trong những ranh giới phân hóa mới của thị trường F&B: doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh bằng giá, độ phủ hay quảng cáo, mà còn bằng khả năng chứng minh sản phẩm được làm từ đâu, theo quy trình nào và dữ liệu có đủ tin cậy để kiểm chứng hay không.

Ở thị trường xuất khẩu, yêu cầu này còn rõ hơn. Năm 2025, một số nhóm hàng đạt kim ngạch lớn như thủy sản 11,3 tỷ USD, cà phê 8,9 tỷ USD, rau quả 8,6 tỷ USD và hạt điều 5,2 tỷ USD. Trong sáu tháng đầu năm nay, rau quả tăng 19,4%, thủy sản tăng 12,7%, hạt tiêu tăng 12,1%.

Theo báo cáo, quy mô thị trường tiếp tục mở rộng nhưng tăng trưởng của doanh nghiệp F&B ngày càng phụ thuộc vào khả năng kiểm soát chi phí, chuỗi cung ứng, chất lượng và minh bạch thông tin. Truy xuất nguồn gốc vì thế không còn dừng ở nghĩa vụ tuân thủ, mà đang trở thành một phần của chiến lược xây dựng niềm tin và năng lực cạnh tranh.