Thiết lập chuẩn mực mới về an toàn thi công hạ tầng tại Việt Nam

Hội thảo công bố kết quả dự án ASSM - "Khảo sát xác minh kinh doanh với khu vực tư nhân cho mục tiêu phát triển bền vững đối với thiết bị giám sát và hệ thống cảnh báo hỗ trợ quản lý an toàn trong thi công cơ sở hạ tầng tại Việt Nam".

Hội thảo đồng thời giới thiệu các giải pháp công nghệ quan trắc địa kỹ thuật và hệ thống cảnh báo sớm theo thời gian thực, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thi công trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển hạ tầng, đặc biệt là các công trình ngầm quy mô lớn.

PGS.TS Trần Quang Dũng, Phó Trưởng phòng Đối ngoại - Hợp tác quốc tế (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) phát biểu tại Hội thảo.

Chuyển từ an toàn bị động sang chủ động

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Trần Quang Dũng, Phó trưởng phòng Đối ngoại - Hợp tác quốc tế (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) cho biết, Việt Nam đang trải qua quá trình phát triển hạ tầng, đô thị nhanh chóng với nhiều công trình quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Trong bối cảnh đó, việc chuyển đổi từ các biện pháp an toàn bị động sang quản lý an toàn chủ động không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu tất yếu.

Theo PGS.TS Trần Quang Dũng, điểm nổi bật của dự án ASSM là ứng dụng công nghệ quan trắc cho phép truyền dữ liệu liên tục 24/7, thay thế phương pháp đo đạc thủ công định kỳ. Đặc biệt, hệ thống cảnh báo tự động đóng vai trò như một "lá chắn" cho công trường, giúp phát hiện sớm rủi ro và kịp thời xử lý trước khi sự cố xảy ra.

Dự án cũng có ý nghĩa chiến lược đối với nhà trường khi góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo kỹ sư chất lượng cao, phù hợp định hướng phát triển của một cơ sở đào tạo kỹ thuật trọng điểm quốc gia.

Công nghệ quan trắc thông minh và cảnh báo thời gian thực

Trong khuôn khổ dự án, mô hình công trường đào đất quy mô lớn đã được xây dựng ngay tại khuôn viên trường để kiểm chứng các thiết bị quan trắc tiên tiến từ Nhật Bản.

Các thiết bị chính gồm máy đo chuyển vị ngang lớp sâu (Inclinometer), thiết bị đo biến dạng đa điểm (Extensometer), cảm biến đo ứng suất - biến dạng gắn bề mặt kết cấu. Dữ liệu được số hóa và truyền về hệ thống quản lý tập trung thông qua mạng không dây.

Điểm khác biệt là hệ thống cảnh báo sớm được tích hợp trực tiếp tại hiện trường bằng còi hú và đèn chớp. Khi các thông số vượt ngưỡng kiểm soát, hệ thống tự động kích hoạt cảnh báo và gửi thông tin đến các bên liên quan.

Ông Nakata Shota, Văn phòng JICA Việt Nam, Cố vấn xây dựng Dự án cho biết, trong bối cảnh nhu cầu xây dựng hạ tầng tăng nhanh, tai nạn thi công vẫn xảy ra do thiếu hệ thống giám sát phù hợp. Vì vậy, việc áp dụng công nghệ quan trắc và cảnh báo sớm là giải pháp quan trọng nhằm phòng ngừa rủi ro, hướng tới phát triển bền vững.

Ông Atsushi Suzuki, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty Toyoko Elmes Co., Ltd.

Đánh giá từ góc độ doanh nghiệp triển khai thực tế, ông Atsushi Suzuki, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty Toyoko Elmes Co., Ltd. cho biết, qua khảo sát, thị trường Việt Nam trong lĩnh vực quan trắc và cảnh báo đã có sự tham gia của một số công nghệ nước ngoài.

Tuy nhiên, chi phí dành cho công tác quan trắc trong các dự án còn hạn chế, dẫn tới số liệu chưa đảm bảo độ chính xác và tính liên tục. Các hệ thống cảnh báo sớm vì vậy cũng chưa được quan tâm đúng mức.

"Đây cũng là lý do chúng tôi muốn phát triển các giải pháp cảnh báo tại Việt Nam, dựa trên kinh nghiệm triển khai nhiều dự án lớn tại Nhật Bản", ông Atsushi Suzuki cho biết.

Từ thực tế khảo sát tại các khu vực đất nền yếu, ông Atsushi Suzuki khuyến nghị cần tăng mật độ thiết bị và rút ngắn chu kỳ đo. Thay vì đo thủ công theo tuần, hệ thống tự động có thể thu thập dữ liệu theo giờ hoặc theo ngày, giúp nâng cao độ chính xác và kịp thời phát hiện các biến động bất thường trong quá trình thi công.

Quan trắc - yếu tố then chốt trong quản lý an toàn

Tại hội thảo, GS Norikazu Shimizu, Giáo sư danh dự Trường Đại học Yamaguchi (Nhật Bản) cho biết, tai nạn trong thi công hố đào thường xuất phát từ quá trình tích lũy biến dạng và ứng suất trong nền đất và kết cấu chống đỡ, diễn ra âm thầm và khó nhận biết bằng quan sát thông thường.

Do đó, việc thiết lập hệ thống quan trắc toàn diện, có khả năng ghi nhận các biến đổi nhỏ theo thời gian thực là yêu cầu then chốt. Dữ liệu quan trắc liên tục cho phép phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, đánh giá mức độ rủi ro và kịp thời đưa ra giải pháp kỹ thuật.

Toàn cảnh Hội thảo.

GS Norikazu Shimizu cũng đề xuất cách tiếp cận quản lý an toàn theo định hướng hiệu năng, trong đó việc kiểm soát rủi ro dựa trên phân tích dữ liệu quan trắc, thay vì phản ứng khi sự cố đã xảy ra.

Chuẩn hóa kỹ thuật, thúc đẩy ứng dụng rộng rãi

Một trong những kết quả quan trọng của dự án ASSM là dự thảo "Hướng dẫn quan trắc địa kỹ thuật phục vụ giám sát an toàn trong thi công hố đào mở", được xây dựng với sự tham gia của các cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và chuyên gia trong, ngoài nước.

Tài liệu được kỳ vọng sẽ trở thành cơ sở tham chiếu quan trọng, góp phần chuẩn hóa quy trình quan trắc, nâng cao mức độ an toàn và thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành Xây dựng.

Ngoài ta, tại hội thảo, các diễn giả và chuyên gia cũng trình bày nhiều tham luận như: Tổng quan dự án và kết quả quan trắc tại mô hình trình diễn; tầm quan trọng của công tác quan trắc trong thi công hạ tầng; công nghệ quan trắc địa kỹ thuật và các thách thức tại Việt Nam; công nghệ quan trắc sạt lở; cùng các khuyến nghị về phát triển thị trường và phổ biến thiết bị giám sát, hệ thống cảnh báo trong thi công.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo.

Với những kết quả đạt được, dự án ASSM không chỉ mang lại giải pháp công nghệ tiên tiến mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong quản lý an toàn thi công tại Việt Nam chuyển từ bị động sang chủ động, từ kinh nghiệm sang dữ liệu, từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.