Thủ tướng: Cả hệ thống chính trị đấu tranh với hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm

Chiều 24/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về Dự án: Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi); Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.

Trao đổi với các đại biểu trong Tổ 3 (gồm các đoàn ĐBQH TP Hải Phòng, tỉnh Hà Tĩnh, tỉnh Lạng Sơn) về Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết mục tiêu, tinh thần chung là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.

Trên cơ sở ý kiến thẩm tra của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng như ý kiến của các vị đại biểu, Chính phủ sẽ chỉ đạo cơ quan chủ trì tiếp tục hoàn thiện. Nhưng người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh điểm quan trọng nhất trong dự thảo luật là Chính phủ đã đề xuất nhiều cơ chế, chính sách mới như: quản lý theo nguy cơ (tức là theo rủi ro), theo chuỗi, chuyển đổi số, đặc biệt là một đầu mối quản lý thống nhất.

Theo Thủ tướng, cấp có thẩm quyền cũng đã có quyết định Bộ Y tế là cơ quan quản lý nhà nước chịu trách nhiệm về vệ sinh an toàn thực phẩm. Ở dưới địa phương là Sở Y tế; dưới xã sẽ có Phòng Văn hóa - Xã hội, trong đó sẽ phải bổ sung nhân sự để chuyên về lĩnh vực bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm. "Đây là quan điểm để bảo đảm tính thống nhất rất cao, một đầu mối về quản lý nhà nước về vệ sinh an toàn thực phẩm".

Về phạm vi và đối tượng, Chính phủ sẽ nghiên cứu tiếp thu đầy đủ theo hướng không quy định lại những vấn đề mà các luật khác có liên quan đã quy định, chỉ quy định những vấn đề đặc thù về quản lý và bảo đảm an toàn thực phẩm. Đối với những vấn đề có thể giao thoa với các luật chuyên ngành, Thủ tướng khẳng định phải được rà soát để bảo đảm thống nhất trong dự thảo luật này.

Chính phủ cũng sẽ chỉ đạo rà soát để quy định cụ thể trong luật những vấn đề lớn thuộc thẩm quyền của Quốc hội như: quyền lợi của doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và giảm bớt một số nội dung mà Chính phủ quy định chi tiết như ý kiến của các đại biểu đã nêu.

Thủ tướng cũng rất tán thành với ý kiến của đại biểu về cơ chế hậu kiểm và quy định như thế nào về tần suất kiểm tra. Theo Thủ tướng, hiện nay dựa vào hậu kiểm khi doanh nghiệp công bố tiêu chuẩn, nhưng việc kiểm soát sau đó như thế nào, tần suất lấy mẫu để kiểm tra, kiểm định cũng rất quan trọng.

Nhấn mạnh ở đây không chỉ có trách nhiệm của mỗi cơ quan quản lý nhà nước là Bộ Y tế hay Sở Y tế, Thủ tướng cho rằng phải có sự tham gia đấu tranh của hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, của các doanh nghiệp sản xuất trong ngành lĩnh vực về an toàn thực phẩm. "Và trực tiếp người tiêu dùng cũng phải đấu tranh mạnh mẽ với những hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm", người đứng đầu Chính phủ nói. 

Theo Thủ tướng, đây là trách nhiệm mà như chúng ta vẫn nói là "của cả hệ thống chính trị". Các doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng phải đấu tranh rất mạnh mẽ với những sản phẩm vi phạm quy chuẩn, vì nó liên quan đến sức khỏe, quyền lợi của người tiêu dùng...

Những nội dung này, Thủ tướng cho biết trong dự thảo luật sẽ cần phải tiếp tục hoàn thiện và cụ thể hóa trong nghị định, văn bản hướng dẫn của Chính phủ.

Góp ý về Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), đại biểu Phạm Thu Xanh (Đoàn TP Hải Phòng) cho rầng, thực tiễn cho thấy nếu tiền kiểm lỏng, hậu kiểm không theo kịp sẽ khiến sản phẩm không an toàn lọt ra thị trường; ngược lại, siết thủ tục khi hướng dẫn, hạ tầng số và năng lực thực thi chưa sẵn sàng lại gây ách tắc cho doanh nghiệp. 

Nữ đại biểu nguyên là giám đốc Sở Y tế TP Hải Phòng đã nêu một số lỗ hổng như: cơ chế tự công bố có thể bị lợi dụng; hậu kiểm chưa đủ sức phát hiện sớm; trách nhiệm giữa các bộ, ngành còn phân tán; quảng cáo sai lệch trên nền tảng số khó kiểm soát; nguy cơ mất an toàn tại bếp ăn tập thể còn hiện hữu; năng lực kiểm nghiệm, hạ tầng dữ liệu, nhân lực ở cơ sở chưa đồng đều. 

Theo đại biểu, các lỗ hổng này đòi hỏi sửa luật theo hướng rõ trách nhiệm, quản lý theo nguy cơ và thực thi được.

Trong đó, hậu kiểm phải trở thành cơ chế thực chất, dựa trên nguy cơ và dữ liệu: quy định rõ kế hoạch lấy mẫu định kỳ theo nhóm nguy cơ; hậu kiểm đột xuất khi có cảnh báo hoặc dấu hiệu vi phạm; thời hạn xử lý và công khai kết quả đã có kết luận. Cơ sở tuân thủ tốt có thể được giảm tần suất kiểm tra; sản phẩm nguy cơ cao, tái phạm hoặc có cảnh báo phải được kiểm tra tăng cường. Giảm tần suất không đồng nghĩa miễn hậu kiểm. 

Theo đại biểu, vụ "kẹo rau củ Kera" (năm 2025) với quảng cáo thổi phồng công dụng qua người nổi tiếng livestream cho thấy khoảng trống trong kiểm soát nội dung quảng cáo thực phẩm và trách nhiệm của người quảng cáo, nền tảng thương mại điện tử.

Từ đó nữ đại biểu đề nghị không thể chỉ yêu cầu chung chung về kiểm soát quảng cáo, cần sửa đồng bộ Điều 13 và Điều 61: kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ; lưu vết người bán và nội dung quảng cáo; kịp thời tạm ẩn hoặc gỡ bỏ khi có căn cứ; bảo toàn dữ liệu phục vụ xử lý. Trách nhiệm của người quảng cáo, người có ảnh hưởng và nền tảng phải được quy định cụ thể, nhất là với sản phẩm có khuyến cáo sức khỏe và sản phẩm dành cho nhóm dễ tổn thương.