“Tinh thần của gỗ” trong kiến trúc tôn giáo và tín ngưỡng Nhật Bản

Gỗ trong kiến trúc tôn giáo Nhật Bản: Từ truyền thống đến đương đại

Ngày 17/1, Chương trình Understanding wood #4 (Hiểu về gỗ, tập 4) với chủ đề "The spirit of wood" (Tinh thần của gỗ), do DMD, Sunjin Việt Nam, Kiến Việt media và Wood Hub phối hợp tổ chức, đã mở ra cuộc đối thoại về kiến trúc gỗ tôn giáo Nhật Bản và đối chiếu với Việt Nam.

Trong khuôn khổ Chương trình, GS.TS.KTS Shin Takamatsu, một trong những kiến trúc sư hàng đầu Nhật Bản, thành viên danh dự của Viện Kiến trúc sư Hoa Kỳ và Hiệp hội Kiến trúc sư Đức đã chia sẻ về tư duy thiết kế, trải nghiệm thực tiễn về kiến trúc gỗ trong công trình tôn giáo Nhật Bản.

Đề cập đến triết lý ứng dụng gỗ như một công cụ hiệu quả trong việc nâng tầm kiến trúc tôn giáo và tín ngưỡng tại Nhật Bản, GS.TS.KTS Shin Takamatsu dẫn dắt khán giả nhìn lại hành trình của kiến trúc gỗ Nhật Bản, từ truyền thống đến hiện đại.

Ông Shin Takamatsu phân tích sự phong phú trong việc ứng dụng kiến trúc gỗ qua các giai đoạn lịch sử, làm rõ sự tinh tế trong chi tiết và kỹ thuật hoàn thiện, cũng như những triết lý và tư duy ẩn chứa trong mỗi công trình.

Các giá trị xã hội mà kiến trúc gỗ kiến tạo. Những tính năng và hiệu suất nổi bật của vật liệu gỗ đặt trong mối liên hệ với bối cảnh đương đại và xu hướng phát triển bền vững, hướng tới tương lai của kiến trúc gỗ.

"Kiến trúc không chỉ tồn tại vì sự tiện dụng, mà sứ mệnh thực sự của nó là tạo ra sự cộng hưởng lẫn nhau như thế nào với đời sống, sinh mệnh của con người để kết nên những giá trị mới", GS.TS.KTS Shin Takamatsu nhấn mạnh.

Ông Shin Takamatsu chia sẻ về sự tâm huyết trong việc sử dụng gỗ trong kiến tạo không gian tôn giáo: "Kiến trúc tôn giáo bằng gỗ mà tôi theo đuổi luôn đóng vai trò quan trọng nhất trong nền tảng tư duy thiết kế của tôi. Từ quá khứ, hiện tại và trong tương lai, tôi cũng sẽ thiết kế kiến trúc với nền tảng đó".

Thông qua công trình triển khai thực tế tiêu biểu là Hội quán tín đồ Nose Myoken-san "SEIREI" (Nhật Bản), ông chia sẻ tư duy thiết kế, cách tổ chức kết cấu và quá trình hiện thực hóa kiến trúc gỗ trong một công trình tôn giáo - tín ngưỡng, nơi kỹ thuật, vật liệu và tinh thần không gian được gắn kết. Qua đó cho thấy kiến trúc gỗ có thể trở thành cầu nối giữa tín ngưỡng, con người và môi trường tự nhiên.

Từ trải nghiệm thực hành đó, ông nhấn mạnh rằng, kiến trúc gỗ mở ra một hướng tư duy khác, nơi công trình được tạo nên từ chính những gì con người trồng và tạo ra, chứ không đơn thuần là khai thác những gì sẵn có..

Việc kiến tạo công trình bằng gỗ không chỉ là bảo vệ con người, mà còn là bảo vệ trái đất nơi ta đang sống. Quá trình này gắn liền với ý thức tôn kính thiên nhiên và sự trân trọng những giá trị do chính con người tạo ra cũng chính là nền tảng tinh thần của kiến trúc tôn giáo.

Ứng dụng gỗ trong kiến trúc tôn giáo, di sản Nhật Bản và Việt Nam

Tại Chương trình đã diễn ra tọa đàm "Ứng dụng gỗ trong bối cảnh Nhật Bản và Việt Nam", mở ra những góc nhìn đa chiều về vai trò của gỗ trong kiến trúc tôn giáo - tín ngưỡng, thông qua các thực hành tiêu biểu tại Nhật Bản và sự đối chiếu với bối cảnh Việt Nam.

TS.KTS Lê Vĩnh An, Đại học Waseda (Nhật Bản) cho rằng, phần lớn những công trình tôn giáo tín ngưỡng ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á đều được làm bằng gỗ, với tiến trình phát triển từ đơn giản đến phức tạp, từ thô mộc đến tinh xảo.

"Chính những công trình tôn giáo tín ngưỡng bằng gỗ này lưu dấu văn minh, văn hiến và văn hoá, bởi chính nó đã từng tương tác với biết bao thế hệ tiền nhân của mỗi dân tộc.

Mỗi thớ gỗ có thể là mỗi bản ghi âm tâm tư nguyện vọng của tiền nhân thông qua những lời cầu nguyện, những nghi lễ tôn giáo tín ngưỡng từ buổi sơ khai cho đến tận ngày nay và có thể sẽ tiếp tục không ngừng nghỉ trong tương lai", TS.KTS Lê Vĩnh An nhận định.

Chương trình tập trung thảo luận các dự án kiến trúc gỗ tiêu biểu của GS.TS.KTS Shin Takamatsu, qua đó làm rõ tư duy thiết kế, giải pháp kết cấu, kỹ thuật truyền thống trong kiến trúc tôn giáo Nhật Bản; đặt các thực hành này trong mối liên hệ với bối cảnh di sản, nghề mộc và thực tiễn xây dựng tại Việt Nam.

Những cách tiếp cận phù hợp cho việc bảo tồn và phát huy kiến trúc gỗ trong điều kiện đương đại; cách "hiểu gỗ" không chỉ như một vật liệu hay kỹ thuật xây dựng, mà như một thái độ ứng xử với truyền thống, văn hóa và tương lai của kiến trúc… cũng được gợi mở. Từ đó, khẳng định vai trò của kiến trúc gỗ như một điểm giao thoa giữa di sản - công nghệ - thực hành đương đại.

Có thể nói, Chương trình Understanding wood #4 mở ra không gian kết nối đa chiều, gợi mở những hướng tiếp cận bền vững, giàu bản sắc cho kiến trúc Việt Nam trong bối cảnh phát triển hiện nay…