TP.HCM muốn thành siêu đô thị không thể chỉ có siêu cơ hội, phải có siêu năng lực

Tại Diễn đàn Bất động sản 2026 với chủ đề "Siêu đô thị - Siêu cơ hội" do Tạp chí điện tử Nhà Quản Trị - TheLEADER tổ chức chiều 25/8, các chuyên gia nhận định TP.HCM đang đứng trước bước chuyển mang tính chiến lược, không chỉ mở rộng về không gian, dân số mà còn tái cấu trúc mô hình tăng trưởng.

Với sự liên kết giữa TP.HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, không gian phát triển mới hội tụ nhiều lợi thế về tài chính - dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao, cảng biển, logistics, du lịch và nguồn nhân lực. 

Tuy nhiên, để những lợi thế này tạo thành sức mạnh của một siêu đô thị, bài toán đặt ra không chỉ là "có thêm" mà quan trọng hơn là "kết nối và tổ chức như thế nào".

Quy mô lớn chưa đủ làm nên siêu đô thị

Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS. TS Nguyễn Đức Thuận, Chủ tịch Hội các Nhà quản trị doanh nghiệp Việt Nam (VACD) cho rằng đây là thời điểm TP.HCM không chỉ thay đổi về "hình hài" mà phải thay đổi về "tầm vóc", từ một đô thị lớn hướng tới khát vọng trở thành siêu đô thị toàn cầu.

Theo ông Thuận, giá trị của việc mở rộng không gian không nằm ở diện tích hay dân số, mà ở khả năng kết nối các nguồn lực thành một chỉnh thể phát triển thống nhất. Nếu hạ tầng, dữ liệu, dòng vốn, lao động và chuỗi giá trị vẫn bị chia cắt, lợi thế quy mô sẽ khó chuyển hóa thành sức mạnh kinh tế.

PGS. TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cũng cho rằng, việc mở rộng không gian tạo ra cơ hội rất lớn nhưng "siêu cơ hội" phải đi cùng "siêu năng lực". Cơ hội chỉ trở thành động lực tăng trưởng khi thành phố và doanh nghiệp đủ năng lực khai thác, tổ chức và chuyển hóa thành giá trị thực.

"Câu trả lời không nằm ở diện tích hay số dân", GS. TS Nguyễn Đức Thuận nhấn mạnh. Theo ông, tầm vóc của một siêu đô thị phải được đo bằng 4 tiêu chí cốt lõi: thực lực kinh tế, năng lực cạnh tranh quốc tế, khả năng kết nối hạ tầng và chất lượng sống của người dân.

Đây là ranh giới giữa một đô thị có quy mô lớn và một siêu đô thị thực sự. Quy mô có thể tạo ra thị trường lớn hơn, nhưng chỉ năng lực tổ chức và kết nối mới biến quy mô thành động lực tăng trưởng.

Trong bối cảnh TP.HCM xây dựng quy hoạch thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết. Quy hoạch không đơn thuần là mở thêm tuyến đường, hình thành khu đô thị hay điều chỉnh một khu vực chức năng, mà phải xác lập cấu trúc phát triển, các cực tăng trưởng và mạng lưới lưu chuyển của con người, hàng hóa, vốn và tri thức trong nhiều thập kỷ.

Theo GS.TS Nguyễn Đức Thuận, bài toán đầu tiên là tổ chức không gian đa cực, đa trung tâm. Một siêu đô thị không thể tiếp tục phát triển theo mô hình "một trung tâm - nhiều vùng ven". Từng khu vực cần được định vị thành các cực phát triển có chức năng rõ ràng, từ tài chính, công nghiệp, đổi mới sáng tạo đến logistics, cảng biển và du lịch.

Điều quan trọng không phải để các cực phát triển cạnh tranh mà phải tạo được sự liên kết và cộng hưởng. Khu vực lõi TP.HCM có thể phát huy thế mạnh về tài chính, dịch vụ cao cấp và đổi mới sáng tạo; Bình Dương cũ là nền tảng công nghiệp, sản xuất công nghệ cao; Bà Rịa - Vũng Tàu cũ phát huy lợi thế cảng biển, logistics, hàng hải và du lịch.

Nếu các trung tâm được kết nối chặt chẽ, thành phố có thể hình thành cấu trúc phát triển cân bằng hơn, giảm áp lực cho khu vực lõi và mở rộng động lực tăng trưởng ra toàn vùng.

Bài toán tiếp theo là phát triển đô thị dựa trên hạ tầng. Metro, vành đai, cao tốc, cảng biển, sân bay… được ví như hệ tuần hoàn của siêu đô thị. Nhưng xây dựng hạ tầng mới chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là tổ chức không gian đô thị xoay quanh hạ tầng.

Đây chính là dư địa lớn cho mô hình TOD. Thay vì để các tuyến giao thông chỉ làm nhiệm vụ đưa người từ nơi ở đến nơi làm việc, mỗi nhà ga, mỗi đầu mối giao thông cần trở thành một trung tâm tích hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ, việc làm và không gian công cộng.

"Nói cách khác, hạ tầng không chỉ phục vụ đô thị; hạ tầng kiến tạo nên đô thị", GS. TS Nguyễn Đức Thuận nói.

Khi hạ tầng thay đổi, bản đồ kinh tế và bất động sản cũng thay đổi. Metro có thể mở ra các trung tâm thương mại, dịch vụ mới; vành đai và cao tốc hình thành các hành lang công nghiệp - logistics; các cực đổi mới sáng tạo kéo theo thị trường lao động và hệ sinh thái doanh nghiệp mới.

Đó chính là nguồn gốc của "siêu cơ hội". Tuy nhiên, GS. TS Nguyễn Đức Thuận lưu ý, siêu cơ hội không đồng nghĩa với những cơn sốt đất hay chu kỳ đầu cơ ngắn hạn. Doanh nghiệp và nhà đầu tư cần chuyển từ câu hỏi "đâu là điểm nóng hôm nay?" sang "đâu sẽ là trung tâm tạo giá trị của ngày mai?". Muốn vậy, cần nâng cao năng lực đọc quy hoạch, hiểu mối quan hệ giữa hạ tầng, dân cư, việc làm và các cực kinh tế; đồng thời chuẩn bị năng lực tài chính, quản trị và phát triển dự án đủ dài hạn.

Bài toán thứ ba là năng lực quản trị và khả năng chống chịu.Một thành phố hơn 14 triệu dân không thể chỉ phản ứng khi vấn đề phát sinh. Quản trị đô thị phải chuyển từ "ứng phó" sang "thích ứng", từ xử lý sự cố sang dự báo, điều phối và tự điều chỉnh dựa trên dữ liệu, công nghệ.

Yêu cầu này càng quan trọng khi TP.HCM phải đối mặt đồng thời với biến đổi khí hậu, ngập, sụt lún, áp lực giao thông và những biến động của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Doanh nghiệp phải tham gia kiến tạo siêu đô thị 

Một thông điệp đáng chú ý tại diễn đàn là siêu cơ hội chỉ có thể trở thành hiện thực khi đi cùng siêu năng lực. PGS. TS Trần Đình Thiên cho rằng sau khi mở rộng không gian, vấn đề lớn nhất của TP.HCM là làm sao biến những lợi thế khác nhau của từng khu vực thành một chỉnh thể kinh tế thống nhất, tạo ra giá trị lớn hơn phép cộng cơ học.

Điều này đòi hỏi hệ thống hạ tầng kết nối đủ mạnh, cơ chế điều phối hiệu quả và năng lực doanh nghiệp đủ sức tham gia vào các chuỗi giá trị mới.

Theo GS. TS Nguyễn Đức Thuận, doanh nghiệp không thể chỉ đứng ngoài chờ hưởng lợi từ quy hoạch. Doanh nghiệp phải là chủ thể trực tiếp tham gia kiến tạo các trung tâm kinh tế mới, phát triển hạ tầng, dịch vụ, việc làm và biến định hướng quy hoạch thành giá trị cụ thể.

Quy hoạch 100 năm vì vậy không chỉ là "bản đồ" của cơ quan quản lý hay giới quy hoạch, mà còn là cơ sở để doanh nghiệp nhận diện sự dịch chuyển của dòng vốn, dòng người, hàng hóa, tri thức và giá trị kinh tế.

Nhà đầu tư cũng cần thay đổi cách tiếp cận, thay vì chạy theo những khu vực đang "nóng", cần nhìn vào cấu trúc phát triển dài hạn, khả năng kết nối hạ tầng, sự hình thành việc làm, dịch vụ và các cực tăng trưởng mới.

Bởi nếu quy hoạch chỉ làm tăng giá đất mà không tạo ra năng lực sản xuất, việc làm, dịch vụ và chất lượng sống tương xứng thì đó chưa phải giá trị bền vững của một siêu đô thị.

TP.HCM đang có lợi thế đặc biệt khi trong cùng một không gian phát triển có thể kết nối tài chính - dịch vụ, công nghiệp công nghệ cao, cảng biển - logistics và đổi mới sáng tạo. Song lợi thế này chỉ trở thành sức mạnh khi được tổ chức thành một hệ sinh thái thống nhất.

Từ đó, "siêu cơ hội" không chỉ nằm ở bất động sản mà còn mở ra trong hạ tầng, logistics, công nghiệp công nghệ cao, tài chính, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và các ngành kinh tế mới.

Thước đo thành công của "siêu đô thị" trong những thập kỷ tới vì vậy không nên chỉ là thành phố rộng bao nhiêu, có bao nhiêu dân hay có bao nhiêu dự án bất động sản. Đó phải là khả năng tạo ra giá trị kinh tế cao hơn, kết nối nhanh hơn, sống tốt hơn và cạnh tranh tốt hơn.

TP.HCM đang có cơ hội để trở thành một siêu đô thị. Nhưng diện tích chỉ tạo ra một đô thị lớn, dân số tạo ra một thị trường lớn. Để tạo nên một siêu đô thị thực sự, thành phố cần "siêu năng lực" để kết nối các cực phát triển, tổ chức hạ tầng, nâng cao năng lực cạnh tranh, quản trị hiệu quả và bảo đảm chất lượng sống.

Khi đó, "siêu cơ hội" sẽ không còn là khẩu hiệu của một diễn đàn bất động sản, mà trở thành kết quả của một cấu trúc đô thị được quy hoạch đúng hướng, hạ tầng được đầu tư đồng bộ và cộng đồng doanh nghiệp đủ năng lực cùng Nhà nước kiến tạo tương lai.