TP.HCM: Vựa gốm tấp nập, nghệ nhân lặng lẽ giữ hồn nghề ở làng Lái Thiêu

Vựa gốm chật kín hàng, tượng ngựa đắt khách

Những ngày giáp Tết Nguyên đán 2026, chúng tôi tìm về làng gốm Lái Thiêu (phường Lái Thiêu, TP.HCM) - vùng đất từng được xem là cái nôi của nghề gốm Nam Bộ, nơi một thời lò nung đỏ lửa suốt ngày đêm.

Dẫu không còn cảnh khói lò bay nghi ngút như xưa, nhưng không khí Tết vẫn khiến nơi đây rộn ràng, sôi động hơn bao giờ hết.

Xe tải chở nhiều chum, vại đến các vựa gốm sứ để phục vụ khách hàng dịp Tết.

Sau khi được quy hoạch di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư nhằm đảm bảo môi trường, phần lớn lò gốm truyền thống không còn hoạt động tại chỗ. Thay vào đó, dọc các tuyến đường ven sông Sài Gòn hình thành nhiều vựa gốm, sứ chuyên nhập - xuất hàng hóa đi khắp nơi.

Ngày thường, khu vực này khá trầm lắng. Thế nhưng, những ngày giáp Tết, nơi đây bỗng trở nên nhộn nhịp, tất bật. Xe tải ra vào liên tục, công nhân thoăn thoắt bốc xếp, chủ vựa tay ghi đơn, tay nghe điện thoại, không phút ngơi nghỉ.

Bên trong các vựa, hàng hóa chất kín lối đi với đủ chủng loại, mẫu mã phong phú. Dịp Tết, những mặt hàng được ưa chuộng nhất vẫn là đồ gia dụng và đồ thờ cúng như chậu cảnh, bình bông, lư hương, chén, đĩa, hũ đựng…

Năm Bính Ngọ, các sản phẩm trang trí hình ngựa được nhập về với số lượng lớn, trưng bày nổi bật ở mặt tiền cửa hàng, dễ dàng thu hút sự chú ý của khách mua.

Tại vựa gốm sứ Thành Linh, chủ cơ sở vừa tất bật đóng gói đơn hàng vừa cho biết, đây là thời điểm làm ăn sôi động nhất trong năm. Nhu cầu thị trường tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba so với ngày thường, kéo theo giá cả cũng điều chỉnh tăng theo xu hướng chung.

Để đa dạng mẫu mã, ngoài gốm Lái Thiêu, các vựa còn nhập thêm sản phẩm từ nhiều địa phương khác, trong đó có gốm của Bát Tràng, nhằm đáp ứng thị hiếu ngày càng phong phú của khách hàng.

Tại vựa gốm sứ Nhân Tâm, xe tải liên tục ra vào chở hàng nhập kho rồi nhanh chóng xuất đi các tỉnh. Những mặt hàng chủ lực gồm hũ, bình bông, heo đất và đặc biệt là tượng ngựa vàng đang phi về phía trước, phía dưới là thỏi vàng và đồng tiền in dòng chữ "Mã đáo thành công".

Chủ cơ sở cho hay, đây là sản phẩm "hot" nhất năm nay, được nhiều khách hàng lựa chọn làm quà biếu hoặc trưng bày trong nhà với mong muốn một năm mới hanh thông, thuận lợi.

Nghệ nhân làng gốm Lái Thiêu lặng lẽ giữ nghề

Rời khu vực buôn bán nhộn nhịp, chúng tôi len theo con hẻm nhỏ tìm đến lò gốm của nghệ nhân Sáu Dũ, một trong số ít người còn duy trì sản xuất tại Lái Thiêu.

Không gian lò gốm đơn sơ, mái tôn đã cũ, bên trong không khí làm việc lại rất khẩn trương. Người nhào đất, tạo dáng, người phơi sản phẩm, người tráng men… Mỗi người đảm nhận một công đoạn, phối hợp nhịp nhàng. Tất cả đều được thực hiện thủ công, tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ.

Để hoàn thiện một sản phẩm, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn như nặn đất, tạo hình chi tiết, phơi nắng, tráng men rồi đưa vào lò nung.

Vừa xoay bàn gốm, nghệ nhân Sáu Dũ kể, ông theo nghề từ nhỏ, được truyền lại từ ông nội và cha. "Nghề này vất vả, trải qua nhiều thăng trầm, thu nhập bấp bênh. Nhiều người đã bỏ nghề, nhưng tôi vẫn bám trụ, vừa để mưu sinh, vừa giữ nghề cha ông khỏi mai một", ông chậm rãi chia sẻ.

Ở một góc lò, ông Dẹo (55 tuổi) đang chăm chú khắc từng đường hoa văn lên thân bình. Theo ông, để hoàn thiện một sản phẩm phải trải qua nhiều công đoạn như nặn đất, đắp chi tiết, phơi nắng, tráng men rồi đưa vào lò nung.

Thời gian phơi phụ thuộc vào thời tiết, có khi chỉ cần một ngày nắng đẹp là đủ, nhưng cũng có lúc phải mất ba, bốn ngày mới đạt độ khô chuẩn. "Máy móc làm nhanh nhưng không có hồn. Nét riêng của gốm Lái Thiêu phải được tạo nên từ đôi tay người thợ", ông Dẹo nói, tay vẫn đều đặn theo từng nét khắc.

Theo ông Nguyễn Tiến Thành, Chủ tịch Hiệp hội gốm sứ Bình Dương, đa số cơ sở gốm hiện nay hoạt động theo mô hình gia đình, quy mô nhỏ nên thiếu vốn đầu tư xây dựng nhà xưởng mới theo quy hoạch.

Trong khi đó, đội ngũ thợ lành nghề đã ổn định nơi ăn chốn ở nên việc di chuyển đến địa điểm xa gặp nhiều khó khăn. Để gìn giữ nghề truyền thống - vốn đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - rất cần có những chính sách hỗ trợ đặc thù, phù hợp điều kiện thực tế của làng nghề.

Ông Thành kiến nghị, nên quy hoạch một đến hai cụm công nghiệp có vị trí giao thông thuận tiện, không quá xa nơi sản xuất cũ, nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp đưa lao động lành nghề đến làm việc. Khi địa điểm mới đi vào hoạt động ổn định, việc ngừng hẳn sản xuất tại khu cũ mới thực sự khả thi.

Giữa nhịp sống đô thị ngày càng hiện đại và những thay đổi tất yếu của quá trình phát triển, làng gốm Lái Thiêu đang đứng trước nhiều ngã rẽ.

Nhưng trong những ngày giáp Tết, khi lò nung vẫn đỏ lửa, bàn tay người thợ vẫn miệt mài với đất và men, hồn nghề trăm năm ấy dường như vẫn âm thầm được gìn giữ, gửi gắm trong từng sản phẩm ra đời.

Một số hình ảnh tại làng gốm Lái Thiêu

Đà Nẵng: Làng gốm 500 năm tuổi được vinh danh “điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”

Làng gốm Thanh Hà, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng được vinh danh tại hạng mục “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” tại Lễ trao giải thưởng Du lịch Việt Nam năm 2025 diễn ra vào sáng 27/9.