Trợ lý AI trên ô tô: Từ lời hứa công nghệ đến trải nghiệm thực tế

Khi chiếc xe bắt đầu “hiểu” người lái

Một buổi chiều tan tầm, anh Nguyễn Văn Q điều khiển chiếc Mercedes-Benz E-Class trang bị MBUX thế hệ mới rời văn phòng. Thay vì thao tác trên màn hình, anh nói: "Hey Mercedes, tìm quán cà phê gần nhất trên đường về nhà.”

Hệ thống xác định điểm đến, kết hợp dữ liệu bản đồ và hiển thị các gợi ý trên màn hình trung tâm. Khi anh hỏi tiếp quán nào có chỗ đỗ xe, trợ lý tiếp tục lọc kết quả trước khi đề xuất lộ trình.

Trên các dòng xe thế hệ mới, trợ lý giọng nói được nâng cấp bằng AI có thể hiểu nhiều cách diễn đạt, duy trì hội thoại qua nhiều lượt và phản hồi linh hoạt hơn. Người dùng không còn phải ghi nhớ chính xác những câu lệnh như “mở điều hòa”, “gọi điện” hay “dẫn đường”.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mọi ô tô đã sở hữu một “ChatGPT trên bánh xe”. Khả năng của trợ lý phụ thuộc vào từng hãng, đời xe, phần mềm và thị trường phân phối.

Mercedes-Benz bắt đầu thử nghiệm tích hợp ChatGPT vào MBUX tại Bắc Mỹ từ năm 2023 để mở rộng khả năng hội thoại. Đến năm 2026, hãng tiếp tục hợp tác với Liquid AI phát triển mô hình có thể xử lý một phần tác vụ ngay trên xe, qua đó giảm độ trễ và hạn chế phụ thuộc vào điện toán đám mây. Những công nghệ này vẫn được triển khai theo từng dòng xe và thị trường, chưa áp dụng đồng loạt.

Theo ông Markus Schäfer, thành viên Hội đồng quản trị Mercedes-Benz AG phụ trách công nghệ, mục tiêu không phải biến ô tô thành một chatbot, mà xây dựng trợ lý có khả năng hiểu ngữ cảnh, giảm thao tác và hỗ trợ người lái an toàn hơn.

Cuộc đua AI trong khoang lái

Không chỉ Mercedes-Benz, nhiều hãng xe lớn đều đang đầu tư mạnh vào AI như một lợi thế cạnh tranh mới.

BMW vừa công bố tích hợp Amazon Alexa+ vào BMW Intelligent Personal Assistant trên nền tảng Neue Klasse. Theo ông Stephan Durach, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách Connected Company của BMW Group, mục tiêu là tạo ra trải nghiệm hội thoại liền mạch giữa điện thoại, nhà thông minh và phương tiện, thay vì chỉ dừng ở những câu lệnh điều khiển đơn giản. Việc triển khai trước mắt tập trung vào một số mẫu xe thế hệ mới tại Đức và Mỹ trước khi mở rộng sang các thị trường khác.

Trong khi đó, VinFast là một trong những hãng xe đầu tiên tại Việt Nam phát triển trợ lý giọng nói tiếng Việt trên ô tô điện. Thông qua các bản cập nhật phần mềm từ xa (OTA), trợ lý ViVi có thể hỗ trợ điều khiển điều hòa, cửa kính, dẫn đường, gọi điện hoặc tra cứu một số thông tin cơ bản bằng tiếng Việt. VinFast cũng đã hợp tác với Cerence để phát triển nền tảng AI hội thoại đa ngôn ngữ cho các dòng xe điện.

Tuy nhiên, hệ thống điều khiển bằng giọng nói chủ yếu thực hiện các lệnh đã được lập trình, trong khi AI tạo sinh có khả năng hiểu ngữ cảnh, duy trì cuộc hội thoại và tổng hợp thông tin theo cách linh hoạt hơn. Không phải mọi xe được quảng bá có "AI" đều đã sở hữu đầy đủ những khả năng này.

Tại Việt Nam, trợ lý AI trên ô tô mới ở giai đoạn đầu phát triển. Một số mẫu Mercedes-Benz, BMW và VinFast đã hỗ trợ điều khiển bằng giọng nói hoặc trợ lý thông minh, nhưng tính năng cụ thể khác nhau tùy dòng xe, phiên bản phần mềm và thị trường.

Tiện lợi nhưng không được gây xao nhãng 

Chính vì vậy, các hãng xe đều khẳng định trợ lý AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Trong các tài liệu giới thiệu MBUX Virtual Assistant, Mercedes-Benz nhấn mạnh AI được phát triển để giúp việc tương tác với xe trở nên tự nhiên hơn, chứ không thay thế trách nhiệm điều khiển phương tiện của con người.

Theo ông Markus Schäfer, Thành viên Hội đồng Quản trị Mercedes-Benz AG phụ trách Công nghệ, AI sẽ là nền tảng của trải nghiệm số trên xe trong tương lai, nhưng phải được phát triển theo hướng an toàn, đáng tin cậy và lấy người dùng làm trung tâm. Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh giữa các hãng xe sẽ không chỉ nằm ở việc tích hợp bao nhiêu mô hình AI, mà còn ở khả năng kiểm soát rủi ro và duy trì niềm tin của khách hàng.

Nếu trước đây người mua xe quan tâm đến động cơ, khả năng vận hành hay mức tiêu hao nhiên liệu, thì với xe tích hợp AI, một loạt câu hỏi mới bắt đầu xuất hiện: dữ liệu giọng nói được lưu ở đâu, ai có quyền truy cập, chiếc xe sẽ được cập nhật phần mềm trong bao lâu và liệu các tính năng AI có phát sinh chi phí sử dụng?

Trợ lý AI có thể cần xử lý nhiều loại dữ liệu như vị trí xe, lịch sử hành trình, địa điểm thường xuyên lui tới, giọng nói hoặc các câu lệnh của người dùng. Theo chính sách của các nhà sản xuất, việc thu thập và xử lý dữ liệu phải tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân tại từng quốc gia. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng tính minh bạch trong việc thu thập, lưu trữ và sử dụng dữ liệu sẽ trở thành một trong những tiêu chí cạnh tranh quan trọng của ngành ô tô trong kỷ nguyên số.

Một vấn đề khác là mô hình kinh doanh đang thay đổi. Khi phương tiện ngày càng được định nghĩa bằng phần mềm (Software Defined Vehicle – SDV), nhiều tính năng có thể được bổ sung thông qua các bản cập nhật từ xa (OTA) mà không cần thay đổi phần cứng. Điều này giúp xe liên tục được nâng cấp sau khi bán ra, nhưng cũng mở ra khả năng một số dịch vụ AI hoặc tính năng nâng cao sẽ được cung cấp theo hình thức thuê bao.

BMW cũng nhìn nhận AI như một phần của hệ sinh thái số. Theo ông Stephan Durach, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách Connected Company của BMW Group, trợ lý AI trong tương lai sẽ duy trì cuộc hội thoại liền mạch giữa điện thoại, nhà thông minh và phương tiện, giúp người dùng tương tác với nhiều thiết bị bằng một trải nghiệm thống nhất. Tuy nhiên, quá trình triển khai sẽ được thực hiện theo từng thế hệ xe và từng thị trường, không đồng thời trên toàn bộ sản phẩm.

Tại Việt Nam, VinFast đang từng bước mở rộng khả năng của trợ lý giọng nói ViVi thông qua các bản cập nhật OTA. Doanh nghiệp cho biết mục tiêu là tăng cường khả năng điều khiển xe bằng tiếng Việt và bổ sung các dịch vụ kết nối. Dù vậy, cũng như các hãng xe khác, phạm vi tính năng của trợ lý trên từng mẫu xe vẫn phụ thuộc vào phiên bản phần mềm và điều kiện hạ tầng.

Theo ông Vũ Thành Thắng, Chủ tịch AIZ – doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nghiên cứu và phát triển các giải pháp trí tuệ nhân tạo cho doanh nghiệp – AI đang mở ra cơ hội tạo ra những trải nghiệm cá nhân hóa và nguồn doanh thu mới cho ngành ô tô. Tuy nhiên, ông cho rằng công nghệ chỉ phát huy giá trị khi giúp người lái giảm thao tác, hỗ trợ đưa ra quyết định nhanh hơn thay vì tạo thêm sự xao nhãng trong quá trình điều khiển phương tiện.

Anh Nguyễn Văn Q chủ chiếc xe Mercedes - Benz nhấn mạnh tiêu chí lựa chọn xe cũng đang thay đổi. Bên cạnh thiết kế, động cơ hay khả năng vận hành, người mua sẽ quan tâm nhiều hơn đến việc chiếc xe được cập nhật phần mềm trong bao lâu, trợ lý AI có hỗ trợ tiếng Việt đến mức nào, dữ liệu cá nhân được bảo vệ ra sao và những tính năng nào sẽ phải trả phí trong tương lai.

Điều này cho thấy, AI đang giúp chiếc ô tô trở nên thông minh hơn, nhưng công nghệ này chưa phải "phép màu". Giá trị thực sự của trợ lý AI sẽ không được đo bằng những màn trình diễn tại triển lãm hay các đoạn video quảng bá, mà bằng khả năng đồng hành với người lái trong hàng triệu kilomet vận hành thực tế, nơi sự an toàn, độ tin cậy và tính minh bạch luôn quan trọng hơn mọi lời hứa về công nghệ.