Vật liệu phát thải carbon thấp cho nhà ở xã hội: Không thể "xanh" bằng mọi giá

Tuy nhiên, với NOXH, yêu cầu quan trọng nhất vẫn là đảm bảo chất lượng, độ bền công trình và khả năng chi trả của người dân thay vì chạy theo "mác xanh" bằng mọi giá. Đây là thông điệp xuyên suốt tại Hội thảo "Nhà ở xã hội phát thải các bon thấp - Định hướng và giải pháp cho Việt Nam" do Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng (IBST) tổ chức ngày 22/5 tại TP.HCM.

Nhà ở xã hội không thể là công trình "chất lượng thấp"

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết quá trình đô thị hóa nhanh chóng mở rộng áp lực về môi trường, tiêu thụ năng lượng và phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực xây dựng. Trong bối cảnh đó, việc phát triển công trình xanh và vật liệu giảm phát thải là xu hướng tất yếu.

Theo ông Tiến, Đảng và Nhà nước đã xác định rõ định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; khuyến khích phát triển hạ tầng xanh, đô thị, công trình xanh, sử dụng vật liệu tái chế, vật liệu tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Tuy nhiên, ông Tiến cũng lưu ý, với NOXH, yếu tố cốt lõi vẫn phải là chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng thực tế. "Vật liệu làm NOXH, dù là gì, trước hết phải đảm bảo chất lượng, an toàn, độ bền và phù hợp điều kiện sử dụng lâu dài của người dân", ông Tiến nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, đây là quan điểm rất quan trọng trong bối cảnh thị trường đang xuất hiện nhiều vật liệu xanh. Nếu thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và chứng chỉ kiểm tra, một số vật liệu mới có thể tăng chi phí nhưng hiệu quả hoạt động lại không tương xứng.

Ông Nguyễn Hồng Hải, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ xây dựng cũng cho rằng: Phát triển NOXH cho người dân, người lao động và thúc đẩy chuyển đổi xanh trong lĩnh vực xây dựng, đây không còn là hai yêu cầu tách rời. NOXH trong giai đoạn mới cần được phát triển theo hướng vừa bảo đảm khả năng tiếp cận, vừa nâng cao chất lượng sống, vừa tiết kiệm năng lượng, sử dụng tài nguyên hiệu quả và giảm phát thải trong suốt vòng đời công trình.

Tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng, nhóm vật liệu được xem có tiềm năng ứng dụng rộng rãi trong NOXH hiện nay bao gồm xi măng phát thải thấp, bê tông carbon nền, gạch không nung, vật liệu tái chế và các dòng vật liệu cách nhiệt như bông sợi đá Rockwool, sơn...

Trong đó, bê tông carbon thấp đang được đánh giá là giải pháp tiềm năng cho NOXH. Vật liệu này sử dụng tro bay, xỉ lò cao và một số phụ gia khoáng để giảm lượng clinker trong xi măng Portland, qua đó cắt giảm đáng kể phát thải CO₂ nhưng vẫn đảm bảo cường độ và độ bền công trình nếu được kiểm soát đúng kỹ thuật.

Đối với bông sợi đá Rockwool được nhanh chóng đưa ra giải pháp hỗ trợ tiết kiệm năng lượng vận hành. Loại vật liệu này có khả năng cách âm, cách nhiệt, chống cháy và giảm hấp thụ nhiệt cho công trình, giúp giảm nhu cầu sử dụng điều hòa không khí (nguồn tiêu hao năng lượng lớn trong khu nhà ở mật độ cao).

Giá vật liệu xanh cao hơn bao nhiêu?

Một trong những vấn đề được nhiều doanh nghiệp và chủ đầu tư quan tâm là chi phí vật liệu xanh làm tăng giá NOXH.

Theo các chuyên gia tại hội thảo, giá trị chênh lệch không còn quá lớn như trước đây. Cụ thể, gạch không nung hiện có mức giá tương đương hoặc chỉ cao hơn khoảng 5-10% so với gạch đất sét nung truyền thống, trong khi giúp giảm khai thác đất sét và tiết kiệm nhiên liệu đốt.

Tương tự, bê tông carbon thấp có thể cao hơn bê tông thông thường khoảng 3-8% tùy nhà phân phối vật liệu và tỷ lệ phụ gia thay thế xi măng. Tuy nhiên, nếu tính toàn bộ vòng đời công trình, chi phí vận hành và bảo trì có thể giảm đáng kể nhờ hiệu quả cách nhiệt, độ bền và khả năng tiết kiệm năng lượng tốt hơn.

Riêng vật liệu cách nhiệt như bông sợi đá Rockwool có giá cao hơn vật liệu thông thường khoảng 10-20%, song hiệu quả tiết kiệm điện và tăng khả năng chống cháy được đánh giá phù hợp với các dự án NOXH cao tầng quy mô lớn.

Theo ông Nguyễn Hồng Hải, điều quan trọng không phải là cố gắng đưa thật nhiều công nghệ giảm tiền vào NOXH, mà là lựa chọn các giải pháp "có thể áp dụng ngay mà không làm tăng chi phí vượt quá khả năng tiếp cận của người dân".

Các chuyên gia cũng lưu ý, cần thay đổi tư duy đánh giá chi phí NOXH. Nếu chỉ nhìn vào giá đầu tư ban đầu, vật liệu xanh có thể cao hơn đôi chút. Nhưng nếu tính cả vòng đời, bao gồm điện năng, bảo trì, chống nóng và chất lượng môi trường sống thì tổng chi phí lại có thể thấp hơn đáng kể.

Một khó khăn lớn hiện nay là Việt Nam vẫn thiếu hệ thống dữ liệu và tiêu chuẩn đồng bộ cho vật liệu carbon thấp.

Theo ông Nguyễn Hồng Hải, thông qua các dự án nghiên cứu của Bộ Xây dựng, một hệ thống tài liệu hướng dẫn bao gồm sổ tay vật liệu carbon thấp, các tiêu chuẩn kiểm định EPD và chỉ số xanh (Lotus) đang được xây dựng nhằm lấp đầy những khoảng trống về dữ liệu nội địa. Mục tiêu cốt lõi là tạo ra một bộ quy tắc đồng bộ từ quy hoạch đến thiết kế, giúp giảm thiểu dấu chân carbon đồng thời đảm bảo chất lượng không khí và tối ưu chi phí cho các phân khúc nhà ở diện tích hạn chế.

Giới chuyên gia nhận định, trong bối cảnh Việt Nam triển khai mục tiêu xây dựng ít nhất 1 triệu căn NOXH giai đoạn 2021-2030, đây là cơ hội lớn để tái cấu trúc mô hình phát triển nhà ở theo hướng xanh hơn và bền vững hơn. Đòi hỏi phải chuyển đổi tư duy quản lý từ giai đoạn thi công sang việc chú trọng toàn bộ vòng đời công trình, đặc biệt là quá trình vận hành để tối ưu hóa hiệu quả năng lượng và sức khỏe người sử dụng.

Tuy nhiên, "xanh" không thể trở thành cuộc đua hình thức hay mang nặng chi phí cho người thu nhập thấp. Với NOXH, yêu cầu quan trọng nhất vẫn là công nghệ phải bền vững, an toàn, tiết kiệm vận hành và bảo đảm chất lượng sống lâu dài cho người dân.

Vật liệu xanh “lép vế” vì giá thành và thói quen tiêu dùng

Hiện một số doanh nghiệp đã chủ động phát triển vật liệu xây dựng xanh, phát thải thấp. Tuy nhiên, chủng loại chưa đa dạng và gặp nhiều thách thức do giá thành cao và thói quen của người tiêu dùng…