Vật liệu xây dựng và mặt bằng tiếp tục là "nút thắt" với đầu tư công

Phân bổ vốn đạt gần 98% kế hoạch

Năm 2026, Quốc hội giao kế hoạch vốn đầu tư công là 1,08 triệu tỷ đồng, cao hơn khoảng 175 nghìn tỷ đồng so với năm trước. Trên cơ sở đó, Thủ tướng Chính phủ đã giao chi tiết cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương hơn 1,01 triệu tỷ đồng để triển khai các nhiệm vụ, dự án.

Đến hết tháng 5/2026, tổng số vốn đã được các bộ, ngành và địa phương phân bổ chi tiết cho từng dự án đạt hơn 1.004 nghìn tỷ đồng. Nếu loại trừ phần vốn cân đối ngân sách địa phương giao tăng thêm, số vốn đã được phân bổ đạt khoảng 990,7 nghìn tỷ đồng, tương đương 97,8% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao.

Tuy nhiên, vẫn còn hơn 22,7 nghìn tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết tại 12 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương. Nguyên nhân chủ yếu do nhiều dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư nên chưa đủ điều kiện bố trí vốn. Một số cơ quan cũng đề xuất điều chỉnh giảm kế hoạch vốn để điều chuyển cho các đơn vị có nhu cầu và khả năng giải ngân tốt hơn.

Theo Bộ Tài chính, lũy kế giải ngân vốn đầu tư công từ đầu năm đến ngày 31/5/2026 đạt 219.358,8 tỷ đồng, tương đương 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân đạt 70.643,8 tỷ đồng, tương đương 19,4% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương đạt 148.715,1 tỷ đồng, tương đương 22,9%.

So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ giải ngân cơ bản tương đương nhưng giá trị tuyệt đối tăng thêm 34.816,6 tỷ đồng. Trong 5 tháng đầu năm 2025, tổng vốn giải ngân đạt 184.542,3 tỷ đồng, bằng 22,3% kế hoạch.

Kết quả trên cho thấy nỗ lực của các bộ, ngành và địa phương trong việc thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công. Tuy nhiên, tốc độ giải ngân hiện nay vẫn thấp hơn kỳ vọng khi khối lượng vốn cần thực hiện trong năm 2026 ở mức cao kỷ lục.

Vật liệu xây dựng và mặt bằng tiếp tục là "nút thắt"

Theo phản ánh của các bộ, ngành và địa phương, thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng đang là một trong những khó khăn lớn nhất đối với các dự án đầu tư công. Nhu cầu vật liệu tăng mạnh khi hàng loạt dự án hạ tầng giao thông và công trình trọng điểm được triển khai đồng thời khiến nhiều địa phương gặp khó trong việc bảo đảm nguồn cung.

Bên cạnh đó, giá nguyên vật liệu xây dựng tăng cao so với dự toán được phê duyệt làm phát sinh chênh lệch chi phí, buộc nhiều dự án phải điều chỉnh hợp đồng và ảnh hưởng đến tiến độ thi công.

Một điểm nghẽn khác là công tác giải phóng mặt bằng. Nhiều dự án vẫn vướng mắc trong xác định nguồn gốc đất, đơn giá bồi thường, hỗ trợ tái định cư và phương án đền bù, khiến việc bàn giao mặt bằng không đạt tiến độ đề ra.

Ngoài những khó khăn khách quan, một số hạn chế nội tại cũng ảnh hưởng đến kết quả giải ngân. Những tháng đầu năm, nhiều chủ đầu tư tập trung hoàn thiện các thủ tục thiết kế, thẩm định, phê duyệt dự toán và lựa chọn nhà thầu nên khối lượng nghiệm thu, thanh toán chưa lớn.

Công tác chuẩn bị đầu tư tại một số dự án còn chưa sát thực tế, dẫn đến phải điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn. Trong khi đó, năng lực của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án và nhà thầu còn hạn chế; nhiều xã, phường thiếu cán bộ chuyên trách về đầu tư công, phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tiếp tục nâng cao trách nhiệm người đứng đầu, chủ động xử lý các khó khăn phát sinh. Đối với lĩnh vực vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng được giao theo dõi sát diễn biến thị trường, tăng cường quản lý, kiểm tra và bình ổn giá; đồng thời phối hợp với các địa phương bảo đảm nguồn cung cho các dự án trọng điểm.

Cùng với đó, các địa phương cần đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về quản lý giá nhiên liệu, nguyên liệu, vật liệu xây dựng và tháo gỡ khó khăn cho các công trình trọng điểm quốc gia. Đồng thời, siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công, xử lý nghiêm các trường hợp gây chậm trễ, thiếu trách nhiệm để bảo đảm hoàn thành mục tiêu giải ngân của năm 2026.