Vì sao nhiều người trẻ khỏe vẫn có nguy cơ ngừng tim trên đường chạy?

Biến cố tim mạch trên đường chạy

PGS. TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9 - Bệnh viện Bạch Mai cho biết, ngừng tim khi chơi thể thao không phải là tình huống hiếm gặp, đặc biệt trong bối cảnh phong trào chạy bộ phát triển mạnh nhưng nhiều người chưa được trang bị đầy đủ kiến thức an toàn.

Chạy bộ là hình thức rèn luyện sức khỏe hiệu quả, song các biến cố tim mạch cấp tính, đặc biệt là ngừng tim đột ngột, vẫn có thể xảy ra, kể cả ở người không có triệu chứng trước đó. Nguy cơ này gia tăng khi vận động quá sức, mất nước, thiếu ngủ hoặc tập luyện trong điều kiện thời tiết nắng nóng.

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, vài năm gần đây, phong trào chạy bộ đường dài, bán marathon (21,1km) và marathon (42,195km) bùng nổ tại Việt Nam. Nhiều bạn trẻ hoàn toàn không có tiền sử bệnh, body "6 múi", tập gym đều… vẫn có thể bất tỉnh, ngừng tim ngay trên đường chạy hoặc sau khi về đích.

Y học gọi đây là "ngừng tim đột ngột do gắng sức" (Sudden Cardiac Arrest – SCA). Đây là tình trạng tim ngừng bơm máu gần như ngay lập tức, khác với "đột quỵ" do tắc mạch máu não. SCA thường xảy ra ở người dưới 35 tuổi khi chơi thể thao cường độ cao. Nguyên nhân không phải do cơ thể "yếu" mà thường do các bệnh lý tiềm ẩn, nhiều khi không có triệu chứng trước đó.

Về bản chất, SCA là kết quả của một "cơn bão hoàn hảo": một trái tim có vấn đề tiềm ẩn, stress gắng sức quá lớn và các yếu tố như mất nước, rối loạn điện giải, thiếu ngủ, cố gắng ráng về đích. Khi ba yếu tố này gặp nhau, tim có thể rơi vào loạn nhịp, rung thất, dẫn tới ngừng tim chỉ trong vài giây.

Những dấu hiệu "đèn đỏ" trên đường chạy

Theo BS Hoàng, các triệu chứng báo trước biến cố tim mạch đôi khi rất giống… mệt mỏi khi chạy. Tuy nhiên, vẫn có một số dấu hiệu "đỏ" mà runner cần thuộc nằm lòng, nhận ra và dừng lại đúng lúc có thể là ranh giới giữa nhẹ và tử vong.

Đó là cảm giác khó chịu vùng ngực, thường xuất hiện khi gắng sức, giảm khi nghỉ; Hụt hơi nhiều bất thường, có thể là dấu hiệu tim bơm máu kém, ứ dịch ở phổi, hoặc loạn nhịp; Chóng mặt, choáng, nhìn mờ với cảm giác "muốn xỉu", mất thăng bằng, mắt tối sầm. Điều này cho thấy máu lên não không đủ, thường liên quan tới tụt huyết áp, loạn nhịp, hoặc tim bơm yếu; Tim đập loạn nhịp; Đổ mồ hôi lạnh, buồn nôn, cảm giác bất an. Khác với mồ hôi nóng do vận động, mồ hôi lạnh đi kèm run, nôn nao, lo lắng vô cớ là phản ứng nguy hiểm của hệ thần kinh trước một cơn nhồi máu cơ tim hoặc ngừng tim sắp xảy ra.

"Trong đời thường, đôi khi các triệu chứng này thoáng qua rồi tự hết. Nhưng trong cuộc đua đường dài, nhất là khi bạn đang gần đến ngưỡng chịu đựng, hãy coi đó là "lệnh dừng khẩn cấp", BS Hoàng nhấn mạnh.

Theo PGS. TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9, người tham gia chạy cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo như chóng mặt, đau ngực, khó thở, tim đập bất thường, mệt lả hoặc lú lẫn. Khi xuất hiện những biểu hiện này, cần dừng vận động ngay và tìm kiếm hỗ trợ y tế.

Trong trường hợp ngừng tim, cấp cứu ban đầu có ý nghĩa quyết định. Khi tim ngừng đập, não có thể bắt đầu tổn thương sau khoảng 4-6 phút nếu không được cung cấp máu. Vì vậy, hồi sinh tim phổi (CPR) và sử dụng máy khử rung tim tự động (AED) cần được thực hiện càng sớm càng tốt. Can thiệp kịp thời có thể cải thiện đáng kể cơ hội sống cho người bệnh.

Mùa hè là thời điểm nhiều hoạt động thể thao diễn ra cũng là giai đoạn nguy cơ cao. Các chuyên gia khuyến cáo người tham gia nên kiểm tra sức khỏe trước khi thi đấu, đặc biệt là người trên 35 tuổi hoặc có bệnh nền như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường.

Bên cạnh đó, cần đảm bảo ngủ đủ, không sử dụng chất kích thích, tập luyện phù hợp thể trạng, uống đủ nước và điều chỉnh cường độ khi thời tiết nắng nóng. Quan trọng nhất là lắng nghe cơ thể và không cố gắng vượt quá giới hạn an toàn.

Việc phổ cập kiến thức hồi sinh tim phổi trong cộng đồng cũng được đánh giá là yếu tố then chốt, góp phần nâng cao khả năng cứu sống người bệnh ngay tại hiện trường.