Viện Khoa học công nghệ xây dựng thúc đẩy nghiên cứu khoa học gắn với ứng dụng thực tiễn

Gần 700 dự thảo quy chuẩn, tiêu chuẩn

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để phát triển đất nước. 

Đối với ngành Xây dựng, tinh thần đó được chuyển hóa thành công nghệ mới có khả năng ứng dụng, hệ thống quy chuẩn - tiêu chuẩn có cơ sở khoa học, dữ liệu số có thể khai thác và những giải pháp kỹ thuật giải quyết trực tiếp các vấn đề thực tiễn của ngành.

Quán triệt tinh thần đó, Viện Khoa học công nghệ xây dựng xác định phương châm: nghiên cứu phải tạo ra sản phẩm; sản phẩm phải có địa chỉ ứng dụng; kết quả nghiên cứu phải được chuyển hóa thành công cụ phục vụ quản lý Nhà nước và phát triển sản xuất.

Trên cơ sở Kế hoạch hành động của Bộ Xây dựng, Viện đã ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết 57 và tập trung vào 3 hướng chính: đổi mới công tác nghiên cứu và tiêu chuẩn hóa; đẩy mạnh ứng dụng, chuyển giao công nghệ; thúc đẩy chuyển đổi số, công nghiệp hóa và chuyển đổi xanh trong xây dựng.

Một trong những nhiệm vụ có tính đặc thù và cũng là thế mạnh của Viện là nghiên cứu để hình thành quy chuẩn, tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật cho ngành Xây dựng. Trong những năm qua, Viện đã chủ trì biên soạn gần 700 dự thảo quy chuẩn, tiêu chuẩn, bao phủ những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng đối với ngành như tải trọng và tác động, kết cấu bê tông cốt thép, kết cấu thép, động đất, móng, vật liệu, an toàn cháy, hiệu quả năng lượng, nhà ở và nhiều lĩnh vực kỹ thuật khác.

Điểm mới mà Viện đang tập trung là chuyển từ phương pháp biên soạn đơn thuần sang mô hình: Nghiên cứu - Mô phỏng - Thử nghiệm - Kiểm chứng - Tiêu chuẩn hóa - Áp dụng - Đánh giá và cập nhật.

Để thực hiện được chuỗi này, Viện có 653 viên chức, người lao động, trong đó có 36 tiến sĩ và 152 thạc sĩ; 10 phòng thí nghiệm chuyên ngành, trong đó có 3 phòng thí nghiệm trọng điểm về cháy, gió bão và động đất.

Một số kết quả gần đây có thể kể đến như xây dựng Sửa đổi 01:2026 QCVN 04:2021/BXD về nhà chung cư, trong đó có các yêu cầu mới liên quan đến trạm sạc và chỗ đỗ xe điện; QCVN 04-3:2026/BXD về công trình sử dụng năng lượng hiệu quả; cùng các tài liệu kỹ thuật nâng cao an toàn phòng cháy, chữa cháy cho công trình hiện hữu.

Hiện nay, Viện đang triển khai 15 đề tài khoa học và công nghệ cấp Bộ và 62 nhiệm vụ xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn, tập trung vào những vấn đề mới và cấp thiết của ngành.

Từ "số hóa hồ sơ" đến "quản trị công trình bằng dữ liệu"

Một kết quả quan trọng khác là Viện đã thành lập đơn vị chuyên môn nghiên cứu sâu về BIM và công nghệ số, triển khai cho cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các dự án thực tế.

Viện đang tiếp cận BIM không chỉ ở mô hình 3D mà theo hướng tích hợp 4D về tiến độ, 5D về chi phí, 6D về vận hành và bảo trì, đồng thời nghiên cứu khả năng liên kết BIM với GIS, dữ liệu quan trắc và dữ liệu chuyên ngành.

Điểm Viện đặc biệt quan tâm là xây dựng dữ liệu có cấu trúc và có khả năng tái sử dụng trong toàn bộ vòng đời công trình. Trong đó có thể nghiên cứu tích hợp dữ liệu điều kiện tự nhiên, địa chất, thí nghiệm, kiểm định và quan trắc vào hệ thống BIM để phục vụ thẩm định, quản lý chất lượng, bảo trì và ứng phó sự cố.

Đây là bước chuyển quan trọng từ "số hóa hồ sơ" sang "quản trị công trình bằng dữ liệu". Viện kiến nghị trong thời gian tới cần triển khai các yêu cầu về IFC (định dạng dữ liệu mở trong BIM), môi trường dữ liệu chung, giao nộp và kiểm tra mô hình BIM, để áp dụng rộng rãi trên toàn ngành.

26 nhiệm vụ hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ

Nghị quyết 57 đặt yêu cầu rất rõ: kết quả nghiên cứu phải đi vào sản xuất, kinh doanh và đời sống. Từ khi Nghị quyết được ban hành đến nay, Viện đã triển khai 26 nhiệm vụ hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ với doanh nghiệp.

Nội dung tập trung vào các lĩnh vực như tiêu chuẩn cơ sở cho sản phẩm và công nghệ mới, kiểm soát chất lượng bê tông, vật liệu mới, vật liệu tái chế, sử dụng phế thải xây dựng, bê tông siêu tính năng trong sửa chữa - gia cường công trình, công trình xanh và sử dụng năng lượng hiệu quả.

Thông qua các nhiệm vụ này, Viện đã từng bước chuyển từ "nghiên cứu theo đề tài" sang "nghiên cứu theo bài toán và sản phẩm".

Một số mô hình công nghệ lắp ghép cũng đã được triển khai thực nghiệm, trong đó có nhà mẫu kết cấu gỗ lắp ghép và nhà mẫu khung thép nhẹ lắp ghép. 

Các mô hình này cho phép đồng thời kiểm chứng thiết kế, chế tạo, thi công và hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật để chuyển giao.

Song song với công nghiệp hóa, Viện đang nghiên cứu nhà ở xã hội phát thải các-bon thấp và lộ trình giảm phát thải khí nhà kính trong xây dựng, hướng tới gắn khoa học công nghệ, công nghiệp hóa xây dựng với mục tiêu tăng trưởng xanh của ngành.

Qua thực tiễn triển khai Nghị quyết 57, Viện Khoa học công nghệ xây dựng nhận thức rõ rằng: thước đo cuối cùng của khoa học công nghệ không chỉ là số lượng đề tài hay công trình nghiên cứu, mà là khả năng tạo ra sản phẩm khoa học có giá trị, được tiêu chuẩn hóa, được ứng dụng và tạo ra tác động thực tế cho ngành.

Với vai trò là Viện nghiên cứu đầu ngành của Bộ Xây dựng, Viện sẽ tập trung nguồn lực vào 3 nhiệm vụ: nghiên cứu để giải quyết các bài toán lớn và mới của ngành; chuyển kết quả nghiên cứu thành quy chuẩn, tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật và các công cụ phục vụ quản lý Nhà nước; đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm vào dự án, từ nghiên cứu đến thị trường, thông qua hợp tác thực chất với doanh nghiệp.