Việt Nam muốn Samsung, Qualcomm nghiên cứu công nghệ ngay trong nước

Theo Reuters, Việt Nam đang thúc đẩy các tập đoàn công nghệ toàn cầu tăng đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D), trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, trong nỗ lực nâng vị trí từ một cứ điểm sản xuất lên trung tâm công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thông điệp này được thể hiện qua các cuộc làm việc gần đây giữa lãnh đạo Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ với Samsung và Qualcomm. Bên cạnh mở rộng đầu tư, Việt Nam đề nghị các tập đoàn tăng hoạt động R&D, đào tạo nhân lực chất lượng cao, hợp tác với viện nghiên cứu, trường đại học và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu thu hút đầu tư công nghệ đang dịch chuyển. Quy mô vốn, số nhà máy, việc làm hay kim ngạch xuất khẩu vẫn quan trọng, nhưng Việt Nam muốn có thêm những giá trị nằm ở phần cao hơn của chuỗi công nghệ: Nghiên cứu, thiết kế, phát triển sản phẩm và nhân lực R&D.

Từ các điểm sản xuất đến trung tâm R&D

Samsung là một trong những trường hợp thể hiện rõ sự chuyển dịch này. Sau 17 năm sản xuất tại Việt Nam, tổng vốn đầu tư lũy kế của tập đoàn Hàn Quốc đạt khoảng 24 tỷ USD tính đến cuối năm 2025. Đến cuối tháng 6/2026, các pháp nhân sản xuất điện thoại của Samsung tại Bắc Ninh và Thái Nguyên đạt kim ngạch xuất khẩu lũy kế khoảng 500 tỷ USD.

Sau dấu mốc này, Chính phủ kỳ vọng Samsung tiếp tục mở rộng đầu tư nhưng theo chiều sâu hơn, đặc biệt trong R&D, đào tạo kỹ sư và hỗ trợ doanh nghiệp Việt nâng năng lực công nghệ, quản trị.

Tại cuộc gặp lãnh đạo Samsung, Chính phủ Việt Nam đề nghị tập đoàn tăng cường chuyển giao công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, không chỉ tại Việt Nam mà cả các thị trường khác.

Việt Nam cũng muốn Samsung đẩy mạnh hợp tác với các trường đại học, cơ sở nghiên cứu trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và nghiên cứu những lĩnh vực công nghệ mới.

Qualcomm đang đi theo hướng tương tự. Tập đoàn thiết kế chip của Mỹ có kế hoạch đưa Việt Nam trở thành trung tâm R&D AI lớn thứ ba của hãng trên toàn cầu, đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực bán dẫn, AI, 5G/6G và công nghệ thế hệ mới.

Với Qualcomm, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đề nghị hoạt động R&D cần gắn với thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển nguồn nhân lực và kết nối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.

Có trung tâm R&D chưa đủ, việc các tập đoàn công nghệ toàn cầu tăng hiện diện R&D diễn ra trong bối cảnh nguồn lực dành cho nghiên cứu của Việt Nam vẫn còn khoảng cách khá lớn so với mục tiêu đặt ra.

Theo thông tin Bộ Khoa học và Công nghệ, tỷ lệ chi cho R&D của Việt Nam ở các kỳ thống kê gần đây khoảng 0,42% GDP. Trong khi đó, mục tiêu đến năm 2030 là tổng đầu tư xã hội cho nghiên cứu và phát triển đạt tối thiểu 2% GDP, trong đó nguồn ngoài ngân sách Nhà nước chiếm trên 60%.

Khoảng cách này cho thấy nguồn lực R&D từ khu vực doanh nghiệp, trong đó có các tập đoàn công nghệ nước ngoài, có vai trò đáng kể. So với một dự án đầu tư chủ yếu tập trung vào sản xuất, hoạt động R&D có khả năng tạo nhu cầu lớn hơn về kỹ sư trình độ cao, thúc đẩy hợp tác với viện, trường và mở thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng cao.

Tuy nhiên, việc có thêm trung tâm R&D mới chỉ là điều kiện ban đầu.

Một trung tâm nghiên cứu của tập đoàn quốc tế đặt tại Việt Nam không mặc nhiên đồng nghĩa với việc công nghệ hoặc tài sản trí tuệ được chuyển giao cho doanh nghiệp trong nước. Giá trị lan tỏa còn phụ thuộc vào mức độ kỹ sư Việt Nam được tham gia các công đoạn công nghệ lõi, quy mô hợp tác với viện, trường và khả năng doanh nghiệp nội địa trở thành nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ công nghệ cho các tập đoàn này.

Vì thế, bên cạnh quy mô vốn R&D, một vấn đề quan trọng là khả năng kết nối khu vực đầu tư nước ngoài với năng lực nghiên cứu và sản xuất trong nước.

Đưa doanh nghiệp Việt vào chuỗi nghiên cứu

Đây cũng là nội dung được Chính phủ nhấn mạnh trong các cuộc làm việc với những tập đoàn công nghệ lớn.

Với Samsung, Việt Nam đề nghị tập đoàn hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực công nghệ và quản trị, tăng tỷ lệ sản phẩm, dịch vụ được cung cấp tại Việt Nam, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng của Samsung ở các thị trường khác.

Với Qualcomm, yêu cầu không chỉ dừng ở mở rộng trung tâm nghiên cứu mà còn hướng đến liên kết R&D với các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và hoạt động thương mại hóa.

Nếu các liên kết này được hình thành, dòng vốn R&D có thể tạo hiệu ứng khác so với mô hình FDI chủ yếu dựa vào sản xuất và xuất khẩu. Kỹ sư Việt Nam có thêm cơ hội tham gia quá trình nghiên cứu sản phẩm, các trường đại học có thêm đầu ra cho nghiên cứu và đào tạo, còn doanh nghiệp trong nước có cơ hội tiến lên những khâu có giá trị gia tăng cao hơn.

Do đó, hiệu quả của dòng vốn công nghệ trong giai đoạn mới có thể cần được nhìn rộng hơn các chỉ số truyền thống như vốn đăng ký, số việc làm hay kim ngạch xuất khẩu.

Khả năng hình thành đội ngũ R&D tại Việt Nam, số dự án nghiên cứu hợp tác với viện, trường, số doanh nghiệp Việt trở thành nhà cung cấp công nghệ, kết quả thương mại hóa nghiên cứu và mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi giá trị là những yếu tố cho thấy mức độ lan tỏa thực sự.

Sau hàng trăm tỷ USD xuất khẩu từ những cứ điểm sản xuất công nghệ, bài toán tiếp theo của Việt Nam khó hơn: Không chỉ thu hút thêm bao nhiêu tỷ USD, mà là bao nhiêu hoạt động nghiên cứu được thực hiện tại Việt Nam, bao nhiêu kỹ sư Việt tham gia tạo ra công nghệ và bao nhiêu doanh nghiệp trong nước đủ năng lực cùng các tập đoàn toàn cầu bước lên những nấc cao hơn của chuỗi giá trị.