Xây dựng hồ sơ số, mã QR để bảo vệ người lao động làm việc ở nước ngoài

Sáng 10/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Tham gia thảo luận, đại biểu Trần Đình Gia (đoàn Hà Tĩnh) cho rằng, việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý người lao động ở nước ngoài, cùng với chia sẻ, liên thông thông tin giữa các cơ quan, bộ, ngành, địa phương là hết sức quan trọng.

Theo đại biểu, ngoài các cơ quan được quy định trong luật, những cơ quan như ngành du lịch, y tế và các cơ quan khác có dữ liệu liên quan cũng cần chia sẻ, liên thông thông tin để nâng cao hiệu quả quản lý người lao động Việt Nam ở nước ngoài.

Đại biểu Trần Đình Gia cũng đề nghị pháp luật có cơ chế nghiêm khắc hơn đối với người vi phạm pháp luật lao động ở nước ngoài, qua đó yêu cầu người Việt Nam khi ra nước ngoài phải tôn trọng, chấp hành pháp luật nước sở tại. Điều này vừa góp phần xây dựng hình ảnh người Việt Nam ở nước ngoài, vừa bảo vệ những người có nhu cầu chính đáng đi làm việc ở nước ngoài.

Trong khi đó, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) đề nghị hoàn thiện các quy định về phòng, chống chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, làm rõ trách nhiệm của cơ quan chức năng trong xử lý nợ đọng, đồng thời tăng cường các giải pháp bảo đảm quyền lợi người lao động.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị xây dựng công cụ tra cứu tập trung trên ứng dụng bảo hiểm xã hội số VssID để người lao động theo dõi quá trình đóng bảo hiểm xã hội của doanh nghiệp; nghiên cứu công khai thông tin về doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội nhằm tăng cường giám sát.

Còn đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn TP.HCM) thì cho rằng, dự thảo Luật đã có bước chuyển từ thủ tục hành chính sang tăng cường phân cấp, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp và đẩy mạnh quản lý trên nền tảng dữ liệu.

Theo đại biểu, cần chuyển từ cách tiếp cận đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài sang chính sách tuần hoàn nguồn nhân lực. Người lao động sau khi trở về mang theo ngoại ngữ, kỹ năng nghề, công nghệ, tác phong công nghiệp và kinh nghiệm quản trị, do đó cần được coi là nguồn vốn con người của quốc gia.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị bổ sung nguyên tắc Nhà nước có chính sách công nhận, phát huy kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm người lao động tích lũy ở nước ngoài; xây dựng hồ sơ kỹ năng số, hỗ trợ công nhận, chuyển đổi kỹ năng và kết nối với thị trường lao động trong nước.

Về chuyển đổi số, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng không nên chỉ số hóa thủ tục hành chính mà phải ứng dụng công nghệ để quản lý, hỗ trợ người lao động xuyên suốt từ tuyển dụng, đào tạo, đi làm việc ở nước ngoài đến khi trở về và tìm việc trong nước.

Đại biểu đề nghị, mỗi người lao động có một hồ sơ dữ liệu, một nhu cầu tuyển dụng hoặc đơn hàng và một mã định danh; dữ liệu được cập nhật, liên thông và lưu vết trong toàn bộ quá trình. Người lao động chỉ cần quét mã có thể biết doanh nghiệp có được phép tuyển hay không, đơn hàng thật hay giả, nơi làm việc, mức lương, tổng chi phí và đầu mối chịu trách nhiệm.

Theo đại biểu, hậu kiểm cũng cần dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt được giảm kiểm tra; doanh nghiệp có nhiều phản ánh, chi phí bất thường hoặc dấu hiệu vi phạm thì hệ thống cảnh báo để tập trung thanh tra.

"Hiệu quả của chính sách không chỉ nằm ở số người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, mà quan trọng hơn là người lao động được đi làm việc minh bạch, an toàn, có thu nhập và kỹ năng tốt hơn; khi trở về trở thành nguồn nhân lực có giá trị cao hơn cho đất nước", đại biểu Trung nhấn mạnh.

Cùng thảo luận, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (đoàn TP.HCM) đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền lợi người lao động.

Theo đại biểu, việc quy định doanh nghiệp chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động được phía nước ngoài tuyển chọn giúp hạn chế tình trạng thu tiền khi chưa có việc làm cụ thể. Tuy nhiên, cần giải quyết trường hợp người lao động đã được tuyển chọn, đã nộp phí nhưng sau đó không thể đi làm việc ở nước ngoài vì nguyên nhân không thuộc lỗi của mình.

Đại biểu đề nghị doanh nghiệp phải hoàn trả các khoản phí đã thu tương ứng với nội dung chưa thực hiện hoặc chi phí chưa thực tế phát sinh; đồng thời quy định rõ thời hạn hoàn trả và trách nhiệm cung cấp chứng từ, bảng kê chi phí thực tế.

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội để tiếp thu, hoàn thiện dự thảo trên cơ sở các ý kiến đóng góp của đại biểu.

Về xây dựng, quản lý và vận hành cơ sở dữ liệu người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến để xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, kết nối giữa các cơ quan Trung ương, địa phương và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ, cơ sở dữ liệu không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn hỗ trợ người lao động khi gặp rủi ro và kết nối việc làm khi về nước. Hệ thống thông tin hiện có sẽ tiếp tục được đầu tư, nâng cấp nhằm bảo đảm tính chính xác, kịp thời và an toàn thông tin.