Xử lý nghiêm việc cố ý can thiệp để gian lận số liệu quan trắc môi trường

Sáng 22/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) cho ý kiến về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Hai dự luật sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026).

Trình bày tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường (BVMT), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cho biết, đối với các nội dung sửa đổi, bổ sung, về đánh giá môi trường chiến lược (ĐMC), bổ sung việc giao Chính phủ quy định chi tiết nội dung thẩm định, xem xét, cho ý kiến về kết quả ĐMC, góp phần làm rõ trách nhiệm và nâng cao hiệu quả phòng ngừa ô nhiễm.

Về đánh giá sơ bộ tác động môi trường (ĐTM), giảm từ ba xuống hai nhóm tiêu chí môi trường và giao Chính phủ quy định chi tiết; đơn giản hóa phân loại dự án từ bốn xuống ba nhóm (Nhóm I - có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao; Nhóm II - có nguy cơ tác động xấu đến môi trường; Nhóm III - ít có nguy cơ tác động xấu đến môi trường). 

Cùng với đó, cắt giảm mạnh đối tượng phải ĐTM, bổ sung thêm nhiều đối tượng được miễn ĐTM và chuyển một số đối tượng sang đăng ký môi trường; đơn giản hóa nội dung báo cáo và trình tự thẩm định ĐTM, phân định rõ thẩm quyền thẩm định; giao Chính phủ quy định phạm vi, hiệu lực của quyết định phê duyệt kết quả thẩm định ĐTM để tránh chồng chéo với các công cụ quản lý khác. Cụ thể hóa đánh giá sơ bộ tác động môi trường, tập trung vào việc lựa chọn địa điểm và tính khả thi, hiệu quả của dự án.

Về giấy phép môi trường, cắt giảm mạnh đối tượng phải có giấy phép môi trường theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, chuyển từ "tiền kiểm" sang tăng cường "hậu kiểm"; đơn giản hóa nội dung, hồ sơ cấp phép, kéo dài thời hạn giấy phép môi trường đối với một số đối tượng và phân quyền cấp phép cho địa phương.

Về đăng ký môi trường, chuyển mạnh các đối tượng từ phải thực hiện ĐTM, phải có giấy phép môi trường sang đăng ký môi trường (không phải TTHC); làm rõ trách nhiệm của chủ dự án, cơ sở sau đăng ký và giao Chính phủ quy định thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận.

Đối với BVMT không khí, bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm, kiểm kê khí thải, vùng phát thải thấp và trách nhiệm của địa phương trong điều tiết phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Trình bày báo cáo thẩm tra dự luật này, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BVMT như lý do nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Với những nội dung cụ thể, về đối tượng phải thực hiện ĐTM (khoản 12 Điều 1), Thường trực Ủy ban cho rằng đây là quy định cải cách quan trọng nhằm khắc phục tình trạng còn nặng về tiền kiểm, chưa hiệu quả trong hậu kiểm. Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ việc miễn ĐTM đối với dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, do đó, cần thiết phải phân loại chi tiết trong nhóm dự án này để xác định loại dự án có lưu lượng khí thải lớn vẫn phải thực hiện ĐTM để quản lý chặt chẽ nguồn phát sinh khí thải lớn.

Về thực hiện ĐTM (khoản 13 Điều 1), đề nghị đánh giá về tính hợp lý và sự phù hợp với chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh khi đặt ra yêu cầu năng lực đối với tổ chức cung cấp dịch vụ tư vấn môi trường. Đề nghị cân nhắc bỏ yêu cầu này, chuyển sang cơ chế quản trị bằng công khai uy tín, minh bạch thông tin và tăng cường chế tài xử lý vi phạm đối với đơn vị tư vấn gian dối; trường hợp vẫn giữ nội dung này, đề nghị quy định rõ ngay trong Luật các tiêu chí năng lực cơ bản, không giao toàn bộ cho Chính phủ quy định.

Về quan trắc môi trường (các khoản 54, 55, 56 Điều 1), bà Nguyễn Thanh Hải cho biết đây là vấn đề nhạy cảm, thời gian vừa qua có rất nhiều vụ án, vụ việc liên quan đến nội dung này. Vì vậy, Thường trực Ủy ban đề nghị cần nghiên cứu, bổ sung thêm các quy định về công khai năng lực đơn vị quan trắc trên cơ sở dữ liệu quốc gia và giao hội nghề nghiệp giám sát độc lập, xử lý nghiêm khắc và cấm hành nghề đơn vị cố ý can thiệp phần mềm trạm quan trắc tự động để gian lận số liệu như đã xảy ra trong thời gian qua gây bức xúc trong dư luận; quy định cụ thể điều kiện sử dụng dữ liệu quan trắc truyền trực tiếp về hệ thống làm căn cứ pháp lý trực tiếp để xử phạt vi phạm hành chính; xác định đối tượng quan trắc tự động theo lưu lượng xả thực tế tại điểm xả cuối cùng (không cộng dồn công suất thiết kế các trạm độc lập).

Với các quy định liên quan đến giấy phép môi trường, Thường trực Ủy ban đề nghị cần bảo đảm theo hướng chuyển từ tư duy "giấy phép xả thải" sang "giấy phép vận hành môi trường". GPMT phải quy định rõ ràng, đồng bộ nghĩa vụ, điều kiện phát thải, vận hành công trình BVMT, quan trắc tự động và quản lý rủi ro.

Về phân loại chất thải rắn sinh hoạt (khoản 42 và 45 Điều 1), đề nghị quy định thời hạn bắt buộc thực hiện phân loại rác thải sinh hoạt (hoặc lộ trình riêng đối với đô thị đặc biệt và loại I), cần ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật khung thống nhất áp dụng toàn quốc về thu gom, vận chuyển và xử lý rác sinh hoạt để tiết kiệm ngân sách cho các địa phương.