Đô thị Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới
Quá trình đô thị hóa ở Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả.

Quá trình đô thị hóa ở Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới (Ảnh minh họa).
Các vấn đề về kết nối vùng, năng lực cạnh tranh, chất lượng hạ tầng, môi trường, không gian xanh, nhà ở và dịch vụ xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến sức hấp dẫn của đô thị.
Đô thị không chỉ là nơi tập trung dân cư và hoạt động kinh tế mà trở thành một hệ sinh thái phát triển, trong đó con người, hạ tầng, công nghệ, môi trường, kinh tế và văn hóa có quan hệ tương tác chặt chẽ.
Bên cạnh đó, không gian phát triển của đô thị ngày càng vượt qua ranh giới hành chính. Sự phát triển của các vùng đô thị lớn cho thấy các dòng di chuyển về lao động, vốn, hàng hóa, dịch vụ, tri thức và dữ liệu không vận hành theo ranh giới hành chính. Một khu vực đô thị có thể nằm trong nhiều đơn vị hành chính nhưng vẫn tạo thành một không gian kinh tế - xã hội thống nhất.
Vì vậy, tư duy quy hoạch cần chuyển từ "địa giới hành chính" sang "không gian chức năng và không gian phát triển". Đây là vấn đề đặc biệt có ý nghĩa trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Việc giảm các tầng trung gian trong quản lý hành chính đòi hỏi quy hoạch phải xác định rõ hơn các không gian chức năng, các mối liên kết và cơ chế phối hợp phát triển.
Chất lượng sống trở thành tiêu chí quan trọng của phát triển đô thị. Một đô thị có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhưng chưa chắc là một đô thị đáng sống, nếu người dân phải mất quá nhiều thời gian cho giao thông, thiếu không gian xanh, khó tiếp cận trường học, y tế, văn hóa, thể thao và các dịch vụ thiết yếu.
Vì vậy, thước đo của phát triển đô thị cần mở rộng từ quy mô xây dựng và tăng trưởng kinh tế sang chất lượng sống, khả năng tiếp cận dịch vụ, môi trường và mức độ hài lòng của người dân.
Chuyển từ quản lý không gian sang kiến tạo không gian phát triển
Theo ông Trương Văn Quảng, Phó Tổng thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, có 10 yêu cầu đặt ra đối với công tác quy hoạch và phát triển đô thị Việt Nam hiện nay.

Ông Trương Văn Quảng, Phó Tổng thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam.
Một là đổi mới tư duy quy hoạch, chuyển từ quản lý không gian sang kiến tạo không gian phát triển. Đây là yêu cầu có tính nền tảng.
Trong cách tiếp cận truyền thống, quy hoạch thường được nhìn nhận như công cụ xác định chức năng sử dụng đất, chỉ tiêu xây dựng và kiểm soát quá trình phát triển.
Nhưng trong giai đoạn mới, quy hoạch cần chuyển mạnh sang vai trò kiến tạo không gian phát triển, trong đó xác định trước các động lực phát triển, cấu trúc không gian, mạng lưới hạ tầng chiến lược, các cực tăng trưởng và những khu vực có khả năng tạo ra giá trị mới.
Hai là quy hoạch phải đi trước một bước, dẫn dắt phát triển. Quy hoạch cần xác định rõ cấu trúc không gian dài hạn, các trục phát triển, hành lang kinh tế, cực tăng trưởng, hệ thống hạ tầng khung và các khu vực ưu tiên đầu tư. Trên cơ sở đó, các chương trình và dự án đầu tư được tổ chức theo một cấu trúc thống nhất.
Ba là chuyển từ mô hình tập trung sang đô thị đa cực, đa trung tâm. Mô hình này sẽ cho phép phân bố hợp lý hơn các chức năng đô thị, tạo ra nhiều cực phát triển, rút ngắn khoảng cách tiếp cận dịch vụ và giảm áp lực lên khu vực trung tâm.
Tuy nhiên, đa cực không có nghĩa là phát triển các khu đô thị riêng lẻ, thiếu liên kết. Điều quan trọng phải hình thành mạng lưới các trung tâm có chức năng bổ trợ, được kết nối bằng hệ thống giao thông công cộng và hạ tầng kỹ thuật - xã hội đồng bộ.
Bốn là tích hợp đô thị - nông thôn thành một hệ thống không gian phát triển thống nhất. Trên thực tế, đô thị và nông thôn ngày càng có mối quan hệ chặt chẽ về lao động, thị trường, sản xuất, dịch vụ, sinh thái và hạ tầng.
Do đó, cần hình thành tư duy "đô thị - nông thôn tích hợp". Trong đó, đô thị đóng vai trò động lực, còn nông thôn không chỉ là khu vực cung cấp đất đai và lao động mà còn là không gian sinh thái, sản xuất, văn hóa và bảo đảm an ninh lương thực.
Năm là lấy con người và chất lượng sống làm trung tâm của quy hoạch và phát triển đô thị. Việc đánh giá chất lượng quy hoạch cần chuyển từ việc chỉ xem xét các chỉ tiêu về đất đai và xây dựng sang đánh giá khả năng tiếp cận và chất lượng dịch vụ đô thị.
Một đô thị thành công không chỉ là đô thị xây dựng được nhiều công trình, mà là đô thị tạo ra giá trị sống tốt hơn cho người dân.
Sáu là gắn quy hoạch đô thị với phát triển giao thông công cộng và mô hình TOD. Giao thông và cấu trúc đô thị có quan hệ hai chiều. Giao thông có khả năng định hình không gian đô thị. Ngược lại, cấu trúc đô thị quyết định hiệu quả của hệ thống giao thông.
Do đó, việc phát triển đường sắt đô thị, giao thông công cộng khối lượng lớn và mô hình TOD cần được đặt ngay trong quá trình xây dựng cấu trúc đô thị.

Trong bối cảnh mới, cần đổi mới tư duy quy hoạch, chuyển từ quản lý không gian sang kiến tạo không gian phát triển (Ảnh minh họa).
Bảy là phát triển đô thị xanh, thông minh, sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu. Quy hoạch phải chuyển từ tư duy "chống lại tự nhiên" sang "sống cùng tự nhiên", tăng cường hệ thống không gian xanh, mặt nước, hành lang sinh thái, hạ tầng xanh…
Song song với đó là thúc đẩy chuyển đổi số, quản trị dữ liệu, cảm biến đô thị, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng quản trị thông minh.
Tám là khai thác hiệu quả giá trị đất đai và giá trị không gian. Hạ tầng mới, đặc biệt là giao thông công cộng và các tuyến đường chiến lược, thường tạo ra sự gia tăng đáng kể giá trị đất đai. Do đó, quy hoạch cần được gắn với cơ chế tạo lập, thu hồi và phân bổ hợp lý giá trị gia tăng từ đất đai và không gian đô thị.
Chín là bảo tồn bản sắc và hình thành những đô thị có bản sắc Việt Nam. Quá trình hiện đại hóa không đồng nghĩa với việc phải sao chép mô hình của các đô thị quốc tế. Mỗi đô thị ở Việt Nam cần dựa trên điều kiện tự nhiên, lịch sử, văn hóa, cảnh quan và đặc điểm cộng đồng để hình thành bản sắc riêng.
Mười là đổi mới quản trị và tổ chức thực hiện quy hoạch. Việc đổi mới quy hoạch phải đi cùng với đổi mới quản trị, tăng cường cơ sở dữ liệu và nền tảng thông tin quy hoạch; công khai, minh bạch thông tin; sự tham gia thực chất của cộng đồng; cơ chế giám sát thực hiện; đánh giá định kỳ; khả năng điều chỉnh linh hoạt khi điều kiện phát triển thay đổi; gắn quy hoạch với nguồn lực và chương trình đầu tư.
Bình luận bài viết (0)
Gửi bình luận