Bộ trưởng Trần Hồng Minh: Tạo năng lực nội sinh cho công nghiệp đường sắt Việt Nam

6 công nghệ chiến lược mở đường cho đường sắt tốc độ cao

Chiều nay (10/9), Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh chủ trì cuộc họp xem xét các nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị của Bộ Xây dựng.

Báo cáo tại cuộc họp, ông Lê Văn Dương, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng đề xuất 6 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực này.

Trong đó, nhiệm vụ đầu tiên tập trung vào ray, phụ kiện liên kết ray và bộ ghi. Mục tiêu đặt ra là làm chủ thiết kế, sản xuất và kiểm soát chất lượng ray, liên kết ray, phần cơ khí của bộ ghi; chứng minh khả năng sản xuất ổn định, đồng nhất giữa các lô và sẵn sàng cung ứng ở quy mô công nghiệp cho đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao.

Nhiệm vụ thứ hai tập trung vào tà vẹt và đường không đá ba lát, hướng tới làm chủ thiết kế, vật liệu, chế tạo, lắp đặt và kiểm soát chất lượng; kiểm chứng thông qua một cấu hình bê tông dự ứng lực và một hệ đường ray bản bê tông (slab track), đồng thời xây dựng hồ sơ kỹ thuật để dự án xem xét tích hợp.

Đối với xử lý nền đất yếu và vùng chuyển tiếp, nhiệm vụ thứ ba hướng tới kiểm soát lún dài hạn, ổn định hình học tuyến và bảo đảm an toàn khai thác.

Mục tiêu là làm chủ một công nghệ xử lý nền đất yếu và một công nghệ xử lý vùng chuyển tiếp, phù hợp với điều kiện địa chất, khí hậu, vật liệu và năng lực thi công trong nước. Các giải pháp sẽ được kiểm chứng trong miền điều kiện áp dụng xác định.

Theo ông Dương, một trong những nhiệm vụ có tính nền tảng đối với đường sắt tốc độ cao là phát triển mạng 5G dành cho đường sắt, tạo hạ tầng truyền thông số phục vụ vận hành đường sắt hiện đại theo định hướng hệ thống thông tin di động đường sắt tương lai (FRMCS).

Nhiệm vụ thứ năm tập trung phát triển hệ thống liên khoá máy tính (CBI) - nền tảng điều khiển an toàn tại các ga đường sắt quốc gia, đồng thời định hướng ứng dụng cho đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao.

Nhiệm vụ thứ sáu tập trung nghiên cứu, phát triển các chi tiết, cụm chi tiết cốt lõi của phương tiện đường sắt, từng bước nội địa hóa các cấu phần về cơ khí, vật liệu, tiếp điện và phanh. Mục tiêu là làm chủ thiết kế, chế tạo, kiểm tra và thử nghiệm một số chi tiết, cụm chi tiết; trước mắt phục vụ đường sắt đô thị, tạo tiền đề mở rộng ứng dụng cho đường sắt điện khí hóa và đường sắt tốc độ cao. Đồng thời, xây dựng tài liệu thiết kế, quy trình công nghệ và phương án chuyển giao.

Theo Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng, quá trình xây dựng, thẩm định và hoàn thiện các nhiệm vụ đã trải qua các bước chủ yếu, từ đề xuất, xác định nhiệm vụ, thẩm định của Bộ Khoa học và Công nghệ đến tiếp thu, hoàn thiện sau thẩm định theo quy định chuyển tiếp.

Trên cơ sở kết quả thẩm định, hồ sơ có thể tiếp tục được trình Hội đồng xem xét các nội dung điều chỉnh, bổ sung và thực hiện thủ tục phê duyệt nội dung đặt hàng theo thẩm quyền.

Về tiêu chí đối với nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, các nhiệm vụ đã được hoàn thiện theo hướng đáp ứng các yêu cầu quy định tại Nghị định số 260/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành một số điều của Luật Công nghệ cao.

Các nhiệm vụ cũng được xây dựng phù hợp với mục tiêu của Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, đặc biệt là các công nghệ chiến lược, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1493/QĐ-TTg.

Để bảo đảm hồ sơ phê duyệt nội dung đặt hàng thống nhất với kết quả xác định nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu của Nghị định số 260/2026/NĐ-CP và phù hợp với Chương trình được phê duyệt tại Quyết định số 1493/QĐ-TTg, Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng đề nghị Hội đồng xem xét, xác nhận các nội dung đã được điều chỉnh, bổ sung sau thẩm định trước khi trình Bộ trưởng phê duyệt.

Gắn nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo với nhu cầu thực tiễn

Tại cuộc họp, các cơ quan, đơn vị liên quan đã đóng góp nhiều ý kiến. Đa số cơ quan, đơn vị thống nhất đối với đề xuất 6 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh 6 nhiệm vụ được đề xuất là hoàn toàn phù hợp, đồng thời yêu cầu đổi mới tư duy nghiên cứu khoa học, thực sự làm chủ công nghệ, thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Bộ trưởng đề nghị các đơn vị cần chủ động xác định những công nghệ cần ưu tiên nghiên cứu, làm chủ và ứng dụng; gắn hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo với nhu cầu thực tiễn.

Ngoài ra, các đơn vị cần tăng cường hợp tác giữa cơ quan quản lý Nhà nước, viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp nhằm từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, vận hành và làm chủ công nghệ.

Qua đó, góp phần phát triển công nghiệp đường sắt trong nước, tạo năng lực nội sinh và từng bước làm chủ những công nghệ quan trọng phục vụ đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao.