Bộ trưởng Trần Hồng Minh: Từ đường mòn đến siêu dự án định hình vị thế quốc gia

Từ khí thế mở đường tiếp lương, tải đạn giữa mưa bom, bão đạn, đưa sức mạnh từ hậu phương ra tiền tuyến, Bộ Xây dựng ngày nay tiếp nối sứ mệnh vẻ vang của những "người mở đường", kiến thiết hạ tầng, kiến tạo không gian, thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững với những công trình tầm vóc thế kỷ.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh chia sẻ với Báo Xây dựng và bạn đọc trong và ngoài ngành về sứ mệnh cùng đất nước vượt vũ môn hóa rồng.

Miệt mài "xẻ núi, bắc cầu", thần tốc xây hạ tầng đất nước

Thưa Bộ trưởng, ông đánh giá thế nào về thành tựu và những đóng góp của những "người mở đường" và của ngành Xây dựng trong suốt 81 năm xây dựng và phát triển đất nước?

Bộ trưởng Trần Hồng Minh:

Hơn 80 năm kể từ ngày Bác Hồ đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, lớp lớp thế hệ lãnh đạo, cán bộ, kỹ sư, công nhân ngành GTVT trước đây và toàn ngành Xây dựng hiện nay đã, đang nỗ lực thực hiện sứ mệnh "đi trước mở đường".

Từ những con "đường máu" mở trong "tuyến lửa" để vận chuyển lương thực, thực phẩm thiết yếu, vũ khí, đạn dược, phục vụ công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, các kỹ sư, công nhân giao thông - xây dựng lại mang tinh thần "xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước" vào công cuộc khôi phục đường sá, nhà ga, sân bay, bến cảng, miệt mài "xẻ núi, bắc cầu", nhanh chóng mở rộng mạng lưới giao thông kết nối, đưa đất nước bước sang thời kỳ đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hóa.

Từ Đại hội Đảng lần thứ XI, XII, XIII đến XIV, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã dành sự quan tâm lớn cho đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông, xác định phát triển "kết cấu hạ tầng đi trước một bước" để tạo tiền đề, thúc đẩy kinh tế phát triển.

Định hướng của Đảng trở thành kim chỉ nam, sự quan tâm cân đối nguồn lực của Quốc hội là nền tảng, sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ là động lực, sự đồng hành của các bộ, ngành, địa phương tiếp thêm sức mạnh vượt khó để ngành Xây dựng tạo kỳ tích và bứt phá, thần tốc hình thành một mạng lưới giao thông liên hoàn, đa phương thức.

Cho đến nay, mạng lưới đường bộ trên cả nước dài khoảng 630.000km, trong đó có hơn 25.000km quốc lộ. Hệ thống đường bộ cao tốc được thần tốc triển khai với 3.345km ở thời điểm hiện tại so với con số 89km ở giai đoạn 2001 - 2010.

Về hệ thống cảng biển, cả nước hiện có 23 cảng biển với 309 bến cảng và 14 cảng dầu khí ngoài khơi được quy hoạch gắn liền với các trung tâm, vùng kinh tế lớn của cả nước, tăng gần 10 lần trong hơn 20 năm. Trong đó, 3 cảng: TP.HCM, Hải Phòng và Cái Mép - Thị Vải nằm trong danh sách 50 cảng container có sản lượng thông qua lớn nhất thế giới. Từ các cảng biển, hàng hóa Việt Nam hiện có hơn 40 tuyến vận tải biển quốc tế kết nối tới châu Mỹ, châu Âu và hàng trăm tuyến vận tải kết nối khu vực nội Á. Nhiều bến cảng hiện đại đang được tiếp tục đầu tư như: Lạch Huyện, siêu cảng Cần Giờ.

Là "mảnh ghép" quan trọng trong bức tranh vận tải đa phương thức, hệ thống đường thủy nội địa cũng phát triển rộng khắp với 310 cảng, 6.274 bến thủy nội địa và khoảng 2.526 bến khách ngang sông; 2 âu tàu. Theo quy hoạch đến năm 2030 cả nước sẽ phát triển 10 hành lang vận tải chính, 55 tuyến đường thủy trên 128 sông, kênh, 27 cụm cảng hàng hóa, 30 cụm cảng hành khách chính.

Hàng không được xác định là mũi nhọn chiến lược, là một trong những lĩnh vực kinh tế sôi động nhất với đường bay trục Hà Nội - TP.HCM nằm trong tốp 10 đường bay nội địa bận rộn nhất thế giới. Đến nay, cả nước có 22 cảng hàng không, sân bay với sự tham gia của 77 hãng hàng không nước ngoài thiết lập 157 đường bay, khai thác các chuyến bay thường lệ đến Việt Nam. Trong nước có 4 hãng hàng không (Vietnam Airlines, Vietjet Air, Vietravel Airlines và Sun PhuQuoc Airways) khai thác các chuyến thường lệ quốc tế đến 22 quốc gia và vùng lãnh thổ với trên 103 đường bay.

Siêu sân bay Long Thành đang về đích, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế 100 triệu khách/năm. Theo quy hoạch, đến năm 2030, Việt Nam sẽ có 36 cảng hàng không (trong đó có 19 cảng hàng không quốc tế, 17 cảng hàng không nội địa).

Với mạng lưới đường sắt quốc gia, tổng chiều dài toàn mạng lên tới 3.143km với 277 ga trải dài trên địa bàn của 34 tỉnh, thành phố, kết nối 4/6 vùng kinh tế của cả nước. Trong đó, có 7 tuyến chính: Hà Nội - TP.HCM, Gia Lâm - Hải Phòng, Hà Nội - Đồng Đăng, Yên Viên - Lào Cai, Đông Anh - Quán Triều, Kép - Lưu Xá, Kép - Hạ Long - Cái Lân và một số tuyến nhánh.

Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam đang gấp rút triển khai thủ tục chuẩn bị đầu tư, phấn đấu khởi công một số dự án thành phần cuối năm 2027, đầu năm 2028.

Dự án Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã trình Quốc hội xem xét, thông qua việc điều chỉnh chủ trương đầu tư, phấn đấu khởi công tuyến chính trong năm 2026. Các dự án đường sắt đô thị đã và đang tiếp tục hoàn thành tại Hà Nội, TP.HCM.

Định hướng đến năm 2050 mạng lưới đường sắt quốc gia gồm 25 tuyến, chiều dài khoảng 6.658km. Trong đó, nhiều tuyến đường sắt mới sẽ được đầu tư như: Hà Nội - Đồng Đăng, Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, Vũng Áng - Mụ Giạ, Biên Hòa - Vũng Tàu, TP.HCM - Cần Thơ, TP.HCM - Mộc Bài (Tây Ninh)…

Đóng góp của ngành trong phát triển KT-XH thể hiện rõ trong việc giảm chi phí logistics từ 21% vào năm 2018, đến nay chỉ còn khoảng 17 - 18% GDP; Chỉ số năng lực cạnh tranh hạ tầng quốc gia được cải thiện đáng kể.

Không chỉ kiến thiết hạ tầng kết nối, mở không gian phát triển, trong bối cảnh mới, Bộ Xây dựng tích cực cụ thể hóa chủ trương, chiến lược để an sinh xã hội với Đề án đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội phấn đấu về đích trước 2 năm (2028); nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân thông qua nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, công tác dự báo, đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án; phát triển đô thị bền vững, hiện đại, sáng - xanh - sạch - đẹp.

Tiên phong kiến tạo hạ tầng số

Thực hiện sứ mệnh mở đường, ngành Xây dựng tiếp tục nhiệm vụ lớn trong thời đại mới, đó là phát triển đột phá dựa trên khoa học công nghệ. Chủ trương này đang được Bộ cụ thể hóa thế nào, thưa Bộ trưởng?

Bộ trưởng Trần Hồng Minh:

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được Ban Chấp hành Trung ương Đảng đưa vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển với Nghị quyết 57-NQ/TW.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cùng với Nghị quyết số 71/NQ-CP của Chính phủ về chương trình hành động được ban hành trong một thời điểm đặc biệt - khi khoa học công nghệ và chuyển đổi số đã trở thành xu thế toàn cầu, là yếu tố quyết định sự phát triển nhanh, bền vững của mỗi quốc gia.

Đối với ngành Xây dựng, Nghị quyết càng có ý nghĩa khi hạ tầng kỹ thuật cần hiện đại hóa mạnh mẽ hơn, tốc độ đô thị hóa ngày càng cao, yêu cầu phát triển xanh - thông minh - bền vững ngày càng cấp thiết.

Tinh thần "đi trước mở đường" đang được Bộ Xây dựng khẳng định trong kiến tạo không gian số, thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo.

Tính đến nay, Bộ đã hoàn thành xây dựng, đưa vào sử dụng hệ thống cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia về hoạt động xây dựng và 9/9 CSDL chuyên ngành.

Bộ đã hoàn thành 5/10 bộ CSDL và đang thực hiện rà soát 5/10 bộ CSDL khác. Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị được Bộ tích cực triển khai với 17 nhiệm vụ trọng tâm thuộc 7 nhóm lĩnh vực.

Bộ Xây dựng đã tổ chức triển khai Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính theo mô hình tập trung đối với các thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của Bộ tại cấp tỉnh, cấp xã. Trong 7 tháng đầu năm 2026, hệ thống đã cung cấp dịch vụ công trực tuyến đối với 424/438 thủ tục hành chính (đạt tỷ lệ gần 97%); tạo lập hơn 68.000 tài khoản cho cán bộ giải quyết thủ tục hành chính của các địa phương; Tiếp nhận và xử lý 416.178 hồ sơ, trong đó, số hồ sơ trực tuyến đạt tỷ lệ hơn 81%.

Hệ thống thông tin chỉ đạo điều hành của Bộ được thiết lập thành 5 nhóm: Thông tin công tác đảng, thông tin hành chính, thông tin chuyên ngành, thông tin tổng hợp, thông tin địa phương. Thông tin tổng quan về kết quả thực hiện nhiệm vụ của toàn ngành, từng lĩnh vực, đơn vị được cập nhật thường xuyên, chi tiết, làm cơ sở đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị.

Trung tâm Đổi mới sáng tạo của Bộ Xây dựng cũng đang được nghiên cứu hình thành, đóng vai trò đơn vị đầu mối tập hợp các kết quả nghiên cứu khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nước và quốc tế, kết nối cơ quan quản lý, nhà khoa học với doanh nghiệp.

Đổi mới tư duy, lấy hiệu quả làm thước đo

Đất nước bước vào kỷ nguyên mới với yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, đề cao tính hiệu quả, thực chất. Đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số, đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững, Bộ trưởng nhìn nhận thế nào về vai trò của Bộ Xây dựng?

Bộ trưởng Trần Hồng Minh:

Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng - là năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV với các yêu cầu đặt ra rất cao để hiện thực hóa mục tiêu đưa nước ta cơ bản thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại.

Đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: Năm 2025, đã thiết lập nền móng thể chế vững chắc. Năm 2026 phải là năm hành động đột phá, chuyển từ nền tảng sang kết quả, từ chính sách sang sản phẩm, từ ý tưởng sang giá trị thực tế cho người dân và doanh nghiệp.

Bộ Xây dựng đang đứng trước khối lượng công việc vô cùng lớn khi tiếp tục là một trong các Bộ, ngành được phân bổ kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công cao nhất; Công tác hoàn thiện thể chế còn nhiều việc phải làm, trước mắt là hoàn thiện, trình cấp có thẩm quyền 4 Luật: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Nhà ở; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bất động sản; Luật Kiến trúc; Bộ Luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam.

Công tác đầu tư cần tiếp tục đẩy mạnh để thực hiện thắng lợi mục tiêu cả nước có 5.000km đường bộ cao tốc vào năm 2030.

Đặc biệt, trong các chỉ đạo mới nhất về phát triển kinh tế biển và công nghiệp hàng hải, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu phải đặt biển vào vị trí là một trong những động lực phát triển chiến lược trong thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng; Đặt công nghiệp hàng hải quốc gia đúng vị trí trong chiến lược xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư đặt ra yêu cầu: ngành Xây dựng phải phối hợp chặt chẽ, có sự nghiên cứu chuyên sâu, kỹ lưỡng và toàn diện, phải chuyển từ "có làm" sang "làm đến nơi đến chốn" để đưa ra được báo cáo cụ thể, sản phẩm cụ thể.

Riêng với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, Bộ Xây dựng xác định 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm lớn cần thực hiện trên tinh thần: Nhanh - Đúng - Trúng - Chuẩn - Hiệu quả - An toàn.

Thứ nhất, hiệu quả đầu tư cần được tiếp tục tối ưu hoá. Mỗi dự án phải được tính toán kỹ lưỡng hơn hiệu quả KT-XH, lan tỏa vùng, khả năng kết nối, phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Thứ hai, công tác phát triển kết cấu hạ tầng cần tiếp tục đẩy mạnh, phát huy vai trò lớn dẫn dắt tăng trưởng thông qua duy trì tốc độ giải ngân vốn đầu tư công cao, thúc đẩy tăng trưởng các lĩnh vực khác, tạo niềm tin thu hút vốn tư nhân, kích hoạt dòng vốn xã hội, nâng cao năng lực sản xuất, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong trung hạn và dài hạn.

Thứ ba, công tác tái cấu trúc ngành Xây dựng tiếp tục được thực hiện theo hướng hiện đại, bền vững, thúc đẩy phát triển vật liệu mới, tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi số trong thiết kế, thi công và quản lý dự án.

Thứ tư là chủ động điều tiết thị trường và ổn định các cân đối lớn, phối hợp với các Bộ, ngành, địa phương tăng cường kiểm soát thị trường vật liệu xây dựng, bất động sản, bảo đảm cung - cầu hợp lý, tổ chức tốt vận tải…

Thứ năm là phát huy tối đa vai trò của thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đồng hành cùng địa phương để thực hiện hiệu quả công tác quản lý Nhà nước…

Nguyên tắc chỉ đạo của Bộ Xây dựng là mọi giải pháp đều phải hướng tới đáp ứng yêu cầu phục vụ người dân và doanh nghiệp; lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp, lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm thước đo kết quả thực hiện.

Trân trọng cảm ơn Bộ trưởng!