Cà Mau huy động hơn 35.000 tỷ đồng chống ngập úng và di dời dân cư

Chiều 23/10, UBND tỉnh Cà Mau tổ chức Hội thảo triển khai đề án thực hiện các giải pháp chống ngập úng, kết hợp chỉnh trang, di dời nhà ở ven sông tại các đô thị trung tâm. Đề án mở ra tư duy mới trong quản lý không gian đô thị, thích ứng với biến đổi khí hậu và huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng kỹ thuật bền vững.

Giải pháp cấp bách, nhiệm vụ mang tính sống còn

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhấn mạnh, việc triển khai Đề án chống ngập úng kết hợp chỉnh trang, di dời nhà ở ven sông tại các đô thị trung tâm không chỉ là giải pháp cấp bách trước mắt mà còn là nhiệm vụ mang tính sống còn đối với sự phát triển bền vững của địa phương.

Quan điểm xuyên suốt của tỉnh là kiên quyết giải tỏa, tái thiết không gian đô thị an toàn; tuyệt đối không để người dân sống tại các khu vực có nguy cơ sạt lở cao. Tuy nhiên, quá trình kiểm soát ngập úng phải gắn liền với việc bảo vệ sinh kế của nhân dân, không để xảy ra tình trạng đô thị hết ngập nhưng nông dân mất sinh kế.

Lãnh đạo UBND tỉnh chỉ đạo áp dụng mô hình thoát nước bền vững (SUDS) làm tiêu chí bắt buộc khi thẩm định, cấp phép các dự án phát triển đô thị mới. Các chủ đầu tư bắt buộc phải dành quỹ đất xây dựng hồ điều hòa, sử dụng vật liệu thấm nước, chấm dứt hoàn toàn tình trạng bê tông hóa tràn lan.

Phó chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau giao Sở Xây dựng làm cơ quan thường trực, chịu trách nhiệm điều phối, theo dõi tiến độ (báo cáo định kỳ hằng quý) và tham mưu khung pháp lý áp dụng hạ tầng xanh. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đẩy nhanh tiến độ đê, kè, xây dựng quy trình vận hành cống tự động và siết chặt quản lý đất ven sông, chống tái lấn chiếm. Chính quyền các địa phương tập trung hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, chuẩn bị hạ tầng tái định cư và xử lý dứt điểm các vi phạm hành lang thoát nước.

Chuyển tư duy từ "ngăn triều triệt để" sang "kiểm soát triều linh hoạt"

Trình bày tham luận tại hội thảo, ông Trần Quốc Thống, Phó giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Cà Mau cho biết, thực trạng ngập úng tại vùng đô thị Cà Mau và Bạc Liêu có tính đặc thù rất cao. Do địa hình thấp trũng (cao độ phổ biến chỉ từ 0,2 - 1,3m), lại chịu tác động song trùng của cơ chế bán nhật triều Biển Đông và nhật triều Biển Tây.

Giải pháp thoát nước nội ô thông thường không thể giải quyết dứt điểm. Bài toán đặt ra là phải kết hợp đồng bộ giữa giải pháp thoát nước nội ô (bao trong) với hệ thống đê bao, cống ngăn triều (bao ngoài). Đồng thời, đề xuất chuyển đổi tư duy quy hoạch từ ngăn triều triệt để sang kiểm soát triều linh hoạt.

Phó giám đốc Sở Xây dựng đề xuất thiết lập hành lang đệm sinh thái, ứng dụng công nghệ giám sát thời gian thực (IoT) trong vận hành liên ngành để chủ động đóng cống từ xa khi xuất hiện tổ hợp nguy hiểm (mưa lớn kết hợp triều cường).

Theo tính toán, tổng nhu cầu vốn đầu tư cho toàn bộ Đề án hơn 35.280 tỷ đồng. Riêng, giai đoạn 2026 - 2030 cần khoảng 23.193 tỷ đồng để tập trung vào các cụm dự án trọng điểm: Cống ngăn triều trên các sông lớn; hệ thống đê bao kết hợp giao thông; kè chống sạt lở ven sông (Tắc Thủ, Gành Hào, Quản Lộ - Phụng Hiệp...) và các ô bao khép kín kết hợp trạm bơm nội đô.

Để khơi thông nguồn lực này, Sở Xây dựng tỉnh Cà Mau xác định ba giải pháp đột phá: Thay đổi phương thức quy hoạch - Áp dụng mô hình thoát nước bền vững (SUDS) làm tiêu chí bắt buộc; Khai thác giá trị chênh lệch từ đất và hình thức Đối tác công tư (PPP); Tranh thủ tối đa nguồn vốn quốc tế (ODA) gắn với yếu tố biến đổi khí hậu.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, công tác di dời, sắp xếp dân cư vùng sạt lở, thiên tai cũng là nội dung trọng tâm được thảo luận.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, bà Nguyễn Kiên Nhẫn, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau) đề xuất 6 nhóm giải pháp: Rà soát đúng đối tượng rủi ro; chủ động quỹ đất và hạ tầng; gắn tái định cư với tạo việc làm; huy động đa dạng nguồn lực; hoàn thiện cơ chế chính sách và nâng cao hiệu quả quản lý sau tái định cư.

Ở góc độ nghiên cứu khoa học, TS Hồng Minh Hoàng (Viện Mekong, Đại học Cần Thơ) kiến nghị Cà Mau cần áp dụng chiến lược "Thoái lui có kiểm soát theo vùng rủi ro và ngưỡng kích hoạt, ưu tiên giữ sinh kế".

Do đó, TS Hồng Minh Hoàng đề xuất tỉnh Cà Mau nên bố trí dân cư linh hoạt theo 4 mô hình: Bảo vệ tại chỗ; thích ứng tại chỗ; xen ghép vào tuyến dân cư hoặc khu dân cư hiện hữu an toàn; di dời có kế hoạch. Chỉ thực hiện di dời khi vi phạm các ngưỡng cảnh báo sạt lở đã định sẵn, nhằm tối ưu hóa chi phí và bảo vệ sinh kế cho người dân.