Cần gì để bỏ hoàn toàn barie thu phí cao tốc?

Bất ngờ với mô hình thu phí mới

Đợt nghỉ tết Dương lịch vừa qua, anh Nguyễn Trung Thu (Yên Hòa, Hà Nội) tự lái xe đưa gia đình đi lu lịch các tỉnh khu vực miền Trung. Lưu thông trên cao tốc Nha Trang - Cam Lâm, anh bất ngờ vì trạm thu phí đầu vào tuyến cao tốc này không có barie.

"Tốc độ lưu thông qua trạm nhanh hơn, thuận tiện hơn. Tuy vậy, tại đầu ra vẫn bị chậm, thậm chí có nơi ùn ứ, do phải chờ barie", anh Thu nói.

Từ giữa năm 2024, Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) đã cho phép thí điểm mô hình hệ thống thu phí điện tử không dừng đầu vào ETC đa làn tự do (không có barie), đầu ra ETC đơn làn (có barie) và không có làn thu phí thủ công trên 3 tuyến cao tốc Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, đại diện pháp luật Công ty TNHH Đầu tư đường cao tốc Nha Trang - Cam Lâm (Tập đoàn Sơn Hải), mô hình thu phí ETC mới đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực trong tổ chức giao thông và quản lý khai thác tuyến cao tốc.

Tuy vậy, vẫn còn tình trạng nhiều phương tiện chưa dán thẻ ETC hoặc tài khoản giao thông không đủ số dư khi đi vào cao tốc. Những trường hợp này làm gián đoạn quy trình thu phí tự động, buộc phải xử lý phát sinh tại trạm.

Ông Đỗ Văn Thao, Phó tổng giám đốc Công ty CP Cao tốc Cam Lâm - Vĩnh Hảo cho biết thêm, việc nhận diện biển số khi thời tiết bất lợi, phương tiện di chuyển sát nhau hoặc biển số không rõ nét có thể làm giảm độ chính xác của hệ thống camera và phần mềm nhận dạng, phát sinh khâu đối soát sau thu phí.

Phát sinh tình huống chưa có trong kịch bản

Đánh giá tổng kết mô hình thí điểm, ông Tô Nam Toàn, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ Môi trường và Hợp tác quốc tế, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, hệ thống vận hành cơ bản ổn định, thông suốt, các chỉ số KPI (độ chính xác) đáp ứng yêu cầu.

Trong đó, chỉ số KPI tuyến Cam Lâm - Vĩnh Hảo và Diễn Châu - Bãi Vọt đạt 100%, tuyến Nha Trang - Cam Lâm đạt 99,99%. Giải pháp thiết kế và lắp đặt thiết bị được đánh giá là phù hợp, bảo đảm độ bao phủ, độ dự phòng và khả năng nhận dạng biển số xe cao.

Tuy vậy, do đây là mô hình thu phí mới, phát sinh các trường hợp không có trong kịch bản tính toán trước đó. Việc hậu kiểm, đối soát phối hợp xử lý liên tuyến do các phương tiện không đủ điều kiện thu phí đi vào tuyến.

Quá trình thí điểm còn nhiều phương tiện chưa có tài khoản giao thông; không đủ tiền trong tài khoản, không có thông tin đầu vào, không đọc được thẻ, gây ùn tại các làn thu phí đầu ra. Với những trường hợp này, các đơn vị vận hành thu phí hỗ trợ chủ phương tiện thực hiện dán thẻ, nạp tiền vào tài khoản để hoàn tất giao dịch thu phí.

Nhân rộng triển khai nhiều tuyến khác

Theo các chuyên gia, đến nay, hệ thống thu phí tự động không dừng dã hoạt động ổn định với hơn 95% chủ phương tiện sử dụng dịch vụ. Đây được xem là yếu tố quan trọng cho lộ trình chuyển sang các giai đoạn tiếp theo (bỏ barie đầu ra tại đầu ra trạm thu phí). Tuy vậy, để mục tiêu này thành hiện thực vẫn còn nhiều việc phải làm.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, từ thực tiễn khai thác, cần triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và quản lý. Trong đó, xây dựng cơ chế xử lý, truy thu và chế tài đối với các trường hợp không đủ điều kiện giao dịch.

Trong khi đó, ông Đỗ Văn Thao cho rằng, để có thể chuyển sang giai đoạn 2 của thu phí không dừng, cần giải quyết dứt điểm tình trạng xe chưa dán thẻ hoặc không đủ số dư bằng việc áp dụng phạt nguội, khóa một số dịch vụ công. Về lâu dài, cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hình thức thanh toán trả sau, tạo thêm sự linh hoạt cho người sử dụng.

Theo ông Tô Nam Toàn, kết quả thí điểm là cơ sở để nghiên cứu, hoàn thiện và đã được triển khai mô hình đầu vào đa làn tự do (đầu vào không có barie) trên 5 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam gồm: Cao tốc Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây, tiến tới nhân rộng ra các tuyến khác.

Hoàn thiện pháp lý, gỡ vướng mắc

Nói về việc chuyển sang giai đoạn 2 và 3 của thu phí tự động không dừng, ông Toàn cho hay, về mặt kỹ thuật công nghệ, đã đủ điều kiện để triển khai theo lộ trình dự kiến.

Tuy nhiên, khi chuyển sang giai đoạn 2 và giai đoạn 3, việc thanh toán thu phí phải được thực hiện theo hình thức thanh toán trả sau (hiện đang áp dụng hình thức thanh toán trả trước).

Để thực hiện được hình thức này, cần có hành lang pháp lý đầy đủ và cơ chế thanh toán được đồng thuận. Trong đó, muốn chuyển được sang trả sau phải thống nhất về điều chỉnh phương án tài chính của nhà đầu tư dự án BOT bị chậm thanh toán, ngân hàng cho vay bị chậm trả nợ vay.

"Cùng đó, cần có cơ chế phạt do chậm nộp, ngoài phạt xử lý vi phạm hành chính thì phạt do phát sinh lãi do chậm thanh toán ra sao? Khoản phạt này được xử lý trả cho nhà đầu tư và cho ngân hàng do bị chậm thanh toán và trả nợ vay thế nào?", ông Toàn nói.

Hiện Cục Đường bộ Việt Nam đã báo cáo Bộ Xây dựng cho phép kết thúc thí điểm mô hình thu phí điện tử không dừng bỏ barie đầu vào trên 3 tuyến cao tốc. Đồng thời giao Cục hoàn thiện tiêu chuẩn về thu phí điện tử không dừng sử dụng công nghệ RFID; hoàn thiện quy phạm pháp luật nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc.