Cần phòng ngừa chủ động bệnh lây truyền qua đường hô hấp ở trẻ em

Gánh nặng bệnh lây qua đường hô hấp ở trẻ

Bệnh nhi H.P.A. (5 tháng tuổi, trú tại Hà Nội) được gia đình đưa tới Bệnh viện Nhi Trung ương khám trong tình trạng ho nhiều, sốt cao, khò khè, thở nhanh kèm sổ mũi. Trước đó, người nhà đã tự đi mua thuốc cho bệnh nhi uống nhưng không đỡ nên mới đưa trẻ tới bệnh viện. Tại đây, bệnh nhi được bác sĩ thăm khám và chỉ định làm xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu (dịch mũi họng) mọc vi khuẩn phế cầu, cùng chẩn đoán viêm phổi, bé đã được điều trị theo phác đồ.

Theo các bác sĩ Nhi khoa, phế cầu khuẩn trú ngụ ở vùng mũi họng của tất cả những người khỏe mạnh bình thường. Có đến gần 50% trẻ khỏe mạnh mang vi khuẩn phế cầu trong mũi họng, chỉ chờ gây bệnh ngay khi có điều kiện thuận lợi.

Phế cầu khuẩn gây ra các bệnh phế cầu xâm lấn (IPD - viêm màng não, nhiễm trùng huyết, viêm phổi…) có tỉ lệ tử vong cao, di chứng nặng nề. Ở những trường hợp nặng, IPD có thể dẫn đến suy hô hấp, suy đa cơ quan và phải nhập viện. Một số trường hợp viêm màng não do phế cầu khuẩn có thể gây tử vong rất nhanh kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Chưa kể, những bệnh IPD cũng có thể để lại những di chứng và tổn thương lâu dài trên chức năng phổi, não, suy giảm nhận thức, mất thính lực…

Tại hội thảo Khoa học Quốc tế PediaConnect 2026 với chủ đề "Những tiến bộ trong phòng ngừa bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường hô hấp ở trẻ em" do Pfizer Việt Nam phối hợp cùng Hội Nhi khoa Việt Nam và Bệnh viện Nhi Trung ương tổ chức mới đây, TS. BS Phan Hữu Phúc, Phó giám đốc Phụ trách chuyên môn Bệnh viện Nhi Trung ương, Tổng thư ký Hội Nhi khoa Việt Nam cho biết: Hiện nay, bức tranh dịch tễ do phế cầu khuẩn đang có nhiều thay đổi, dữ liệu từ nhiều quốc gia Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, đã ghi nhận tình trạng thay thế típ huyết thanh do sự phổ biến của các típ nằm ngoài phạm vi bao phủ của các vaccine phế cầu trước đó. Tại Việt Nam, nghiên cứu kéo dài 3 năm tại Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận 18 típ huyết thanh phế cầu khuẩn gây các bệnh phế cầu xâm lấn ở trẻ em.

Bên cạnh đó, virus hợp bào hô hấp (RSV) là một trong những nguyên nhân gây bệnh và tử vong hàng đầu ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, đặc biệt ở các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Nhiễm trùng do RSV cũng để lại gánh nặng y tế lâu dài. Do đó, cần triển khai các giải pháp phòng ngừa sớm và hiệu quả cho trẻ nhằm giảm thiểu tác hại của RSV.

Tình trạng đề kháng kháng sinh ở phế cầu khuẩn cũng là một vấn đề đáng lo ngại. Các bệnh viện tại Việt Nam đã ghi nhận tình trạng phế cầu khuẩn kháng lại các loại kháng sinh phổ biến, thậm chí là kháng đa kháng sinh, dẫn đến điều trị phức tạp, tốn kém và mất nhiều thời gian hơn

Cần giải pháp phòng bệnh chủ động

Biến đổi khí hậu, đô thị hóa và ô nhiễm không khí là những yếu tố khiến các bệnh lây truyền qua đường hô hấp ngày càng gia tăng và diễn biến phức tạp. Trước những tác động này, trẻ nhỏ, vốn có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, nên thường dễ mắc bệnh và có nguy cơ diễn tiến nặng hơn, từ đó có thể tạo gánh nặng cho hệ thống y tế công cộng.

Trước thực trạng này, GS. TS. BS Trần Minh Điển nhấn mạnh: "Để giảm gánh nặng bệnh tật, cần chuyển từ tư duy tập trung điều trị sang chủ động phòng ngừa, đồng thời tăng cường giám sát dịch tễ và nâng cao nhận thức cộng đồng về các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ em". Đây cũng là những nội dung phù hợp với chủ trương của Nghị quyết số 72-NQ/TW do Bộ Chính trị ban hành ngày 9/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, trong đó nhấn mạnh quan điểm chuyển mạnh từ tư duy "khám, chữa bệnh" sang "quản lý sức khỏe và phòng bệnh chủ động".

Cũng tại hội thảo PediaConnect 2026, PGS Nusrat Homaira - Trường Y, UNSW Medicine & Health, Nhà nghiên cứu về Hô hấp, Bệnh viện Nhi Sydney, Australia cho hay, bệnh do phế cầu, não mô cầu và RSV ở trẻ em không chỉ là gánh nặng y tế, mà còn tạo ra những tác động lâu dài đến gia đình, giáo dục và xã hội ở khu vực Đông Nam Á. Vì vậy, các chương trình nâng cao nhận thức và hợp tác đa ngành nhằm tăng cường giám sát dịch bệnh, cải thiện khả năng tiếp cận các biện pháp dự phòng phù hợp cần được triển khai đồng bộ, liên tục để tạo nền tảng chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho trẻ em tại từng quốc gia.

Còn theo GS Ron Dagan, Giáo sư danh dự Gunzburger về Nghiên cứu Bệnh truyền nhiễm, Khoa Vi sinh, Miễn dịch và Di truyền học Shraga Segal, khoa Khoa học sức khỏe, Đại học Ben-Gurion, Be'er-Sheva, Israel, "nhiều quốc gia đang quan tâm hơn đến việc cập nhật các chiến lược phòng ngừa dựa trên dữ liệu dịch tễ học mới trước sự thay đổi của các típ huyết thanh lưu hành và tình trạng đề kháng kháng sinh gia tăng. Một chiến lược dự phòng hiệu quả cần kết hợp giữa khoa học, giám sát dịch tễ, truyền thông cộng đồng và khả năng tiếp cận phù hợp nhằm đảm bảo nhiều trẻ em hơn được bảo vệ trước các bệnh lý hô hấp".