Cảnh báo gia tăng rối loạn lo âu, trầm cảm ở học sinh mùa thi

Trẻ thu mình vì áp lực học tập, thi cử

Mới đây, các bác sĩ khoa Vị Thành niên - Trung tâm Y học phát triển và sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương đã tiếp nhận và điều trị cho một bé gái 13 tuổi có hành vi gây hại cho bản thân bằng cách uống thuốc giảm đau liều cao, phải nhập viện điều trị rối loạn hành vi cảm xúc.

Theo gia đình, bé gái vốn là học sinh chăm ngoan, có học lực khá tốt. Tuy nhiên, thời gian gần đây, em thường xuyên thức khuya để học, có xu hướng thu mình trong phòng riêng. Sau khi kết quả một bài thi không như kỳ vọng, em rơi vào trạng thái buồn chán và căng thẳng. Trong lúc tâm lý khủng hoảng, bé gái đã sử dụng thuốc giảm đau quá liều với mong muốn chấm dứt những đau khổ của bản thân. Khi phát hiện sự việc, gia đình vội vàng đưa đi cấp cứu. Nhờ được can thiệp y tế kịp thời, sức khỏe của em hiện đã ổn định, tuy nhiên, những tổn thương về tâm lý có thể còn ảnh hưởng lâu dài nếu không được quan tâm, hỗ trợ đúng cách.

Cũng tại đây, một bé gái 14 tuổi khác đang được điều trị tình trạng lo âu kéo dài, kèm theo các cơn hoảng sợ tái diễn. Các bác sĩ cho biết, em học trường chuyên, ngoan và học lực tốt, nhưng gần một năm nay bắt đầu lo lắng về áp lực học tập, thi cử và xuất hiện tình trạng hồi hộp, tim đập nhanh, run tay chân, đau bụng, mất ngủ và sợ hãi vô cớ. Các biểu hiện lo âu xuất hiện dày hơn khi kỳ thi đến gần. Gần đây, trẻ có xu hướng thu mình, không muốn giao tiếp với mọi người và có hành vi tự gây tổn thương, làm đau bản thân bằng cách dùng vật sắc nhọn cắt vào tay của mình.

PGS.TS. Ngô Anh Vinh, Trưởng khoa Vị thành niên cho biết: Đây chỉ là số ít trong các bệnh nhi đang được thăm khám, điều trị tại khoa. Mỗi ngày, khoa tiếp nhận hơn 50 trẻ đến khám, chủ yếu ở độ tuổi từ 10 đến 15 tuổi. Đây là giai đoạn vị thành niên với những sự thay đổi mạnh mẽ về tâm lý và sinh lý nên rất dễ mắc các rối loạn về cảm xúc.

"Áp lực học tập hiện nay không chỉ đến từ kiến thức sách vở hay thi cử mà còn xuất phát từ tâm lý phải thành công của cả học sinh và phụ huynh. Trong môi trường cạnh tranh, nhiều em luôn đặt mục tiêu phải đạt điểm cao, đứng đầu lớp hoặc đỗ trường chuyên, từ đó dễ rơi vào trạng thái lo lắng, căng thẳng khi kết quả không như mong muốn. Bên cạnh đó, sự kỳ vọng từ gia đình đôi khi vô tình tạo thêm gánh nặng tâm lý cho trẻ", BS Vinh cho hay.

Làm sao để phát hiện sớm và "cứu" trẻ kịp thời?

Theo PGS.TS Ngô Anh Vinh, rối loạn lo âu và trầm cảm ở các em học sinh thường hình thành do sự kết hợp của nhiều yếu tố như di truyền, đặc điểm tâm lý cá nhân và môi trường sống. Trong đó, áp lực học tập, kỳ vọng "con ngoan, trò giỏi" từ gia đình và nhà trường, cùng với thiếu sự chia sẻ và hỗ trợ tâm lý phù hợp, có thể vô tình tạo nên gánh nặng tinh thần kéo dài cho các em. Nhiều em đến khám có xu hướng cố gắng duy trì hình ảnh học sinh giỏi. Khi không đạt kỳ vọng, các em dễ rơi vào căng thẳng kéo dài, lo âu hoặc trầm cảm.

Còn theo BS.CKII Lâm Hiếu Minh, Đơn vị tâm lý lâm sàng Bệnh viện Đại học Y dược TPHCM, áp lực thi cử có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn học tập nào và kéo dài nếu không được giải tỏa đúng cách. Có trường hợp chỉ lo âu trong thời gian ngắn, nhưng cũng không ít học sinh rơi vào tình trạng stress kéo dài, dẫn đến rối loạn lo âu hoặc trầm cảm. Ghi nhận thực tế cho thấy, nhiều em vẫn cố "gồng mình" vượt qua kỳ thi. Tuy nhiên, sau khi thi xong hoặc khi nhận kết quả, số lượng học sinh đến khám tâm lý thường tăng cao do kết quả không đạt được như kỳ vọng, không đỗ vào trường mong muốn hoặc cảm thấy bản thân chưa đáp ứng được mong đợi của gia đình…

Ban đầu, các em thường xuất hiện cảm giác buồn bã, chán nản, lo lắng thoáng qua, mệt mỏi. Tuy nhiên, nếu tình trạng căng thẳng kéo dài, học sinh có thể rơi vào trạng thái lo âu quá mức, rối loạn giấc ngủ, giảm tập trung, hay quên và xuất hiện những suy nghĩ tiêu cực.

Chia sẻ thêm về dấu hiệu nhận biết rối loạn lo âu, BS Vinh cho hay: Trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng cơ thể như: hồi hộp, tim đập nhanh, run tay chân, vã mồ hôi, chóng mặt, hụt hơi, đau đầu, đau bụng hoặc đau ngực không rõ nguyên nhân. Tình trạng lo âu, trầm cảm cũng có thể khiến trẻ thu mình, ngại giao tiếp, né tránh hoạt động xã hội. Ngược lại, một số em lại có hành vi bốc đồng, tìm cảm giác mạnh như một cách đối phó với căng thẳng.

Lứa tuổi học đường, đặc biệt là học sinh cuối cấp thường phải đối mặt với nhiều áp lực. Vì vậy, cha mẹ cần hiểu rõ năng lực, sở trường của con để định hướng mục tiêu, lựa chọn trường lớp phù hợp; đồng thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của con để hỗ trợ, động viên và giúp trẻ giải tỏa căng thẳng trong quá trình học tập. Bên cạnh đó, phụ huynh cần đảm bảo cho trẻ chế độ dinh dưỡng hợp lý, ngủ đủ giấc và duy trì tập luyện thể dục, thể thao để nâng cao sức khỏe tinh thần, giúp trẻ tự tin vượt qua kỳ thi.

"Khi trẻ có dấu hiệu lo âu hoặc trầm cảm, cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và can thiệp kịp thời", BS Vinh khuyến cáo.