Chủ tịch Quốc hội: Trợ giúp pháp lý cần hướng đến đối tượng yếu thế, khó khăn tài chính

Mở rộng đối tượng thụ hưởng trợ giúp pháp lý

Sáng 8/4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý.

Tham gia thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý liên quan trực tiếp người dân, do đó, cần có cái nhìn đa chiều từ cả góc độ người thụ hưởng và người thực hiện. Đồng thời, phải tăng cường sự tham gia của đội ngũ luật sư trong hoạt động trợ giúp pháp lý.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay, các tỉnh đều có trung tâm trợ giúp pháp lý, đối tượng thụ hưởng là những người yếu thế, cần được hỗ trợ như người già neo đơn, trẻ em không nơi nương tựa.

Để dự án luật có thể được thông qua theo quy trình rút gọn tại một kỳ họp, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo lưu ý 5 vấn đề chính.

Trước hết, mở rộng đối tượng thụ hưởng, bổ sung nhóm người có mức sống trung bình nhưng gặp biến cố, không thuộc diện hộ nghèo hoặc cận nghèo nhưng đang đối mặt hoàn cảnh tài chính khó khăn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu thực tế hiện nay, tỷ lệ hộ nghèo của nước ta khoảng 1,3%, nhưng tỷ lệ cận nghèo cao gấp khoảng ba lần; tình trạng thoát nghèo rồi tái nghèo vẫn còn xảy ra, nên đặc biệt lưu ý nhóm đối tượng này.

Ngoài ra, ông cũng cho rằng, nên xem xét mở rộng trợ giúp pháp lý cho tất cả trẻ em trong những vụ án hình sự, dân sự liên quan quyền lợi của các em, thay vì chỉ giới hạn trong một số điều kiện nhất định; xem xét đưa vào diện được trợ giúp pháp lý đối với người lao động bị sa thải hoặc liên quan tranh chấp lao động tập thể.

"Tóm lại, cần nghiên cứu kỹ để mở rộng đối tượng thụ hưởng, bao gồm người có mức sống trung bình gặp khó khăn, trẻ em và người lao động", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Ông cũng lưu ý bổ sung quy định nhằm nâng cao chất lượng và địa vị pháp lý của trợ giúp viên pháp lý, theo hướng chuẩn hóa chức danh, chế độ đãi ngộ và quyền tiếp cận thông tin của đội ngũ trợ giúp viên pháp lý, bởi đây là lực lượng rất quan trọng trong hệ thống trợ giúp pháp lý. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế xã hội hóa và huy động nguồn lực.

Chủ tịch Quốc hội phân tích, hiện nay, sự tham gia của các tổ chức hành nghề luật sư trong trợ giúp pháp lý vẫn còn mang tính hình thức, một phần do thủ tục thanh quyết toán còn phức tạp.

Nguồn kinh phí có thể có, nhưng thủ tục thanh toán rất khó khăn. Vì vậy, cần cải cách thủ tục thanh toán, đơn giản hóa hồ sơ quyết toán chi phí thực hiện vụ việc cho luật sư, bảo đảm cơ chế chi trả thông qua Trung tâm trợ giúp pháp lý. Mức phí chi trả cũng nên tiếp cận với giá trị thị trường để khuyến khích luật sư tham gia.

Bên cạnh đó, tạo hành lang pháp lý để đẩy mạnh xã hội hoá, khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức xã hội, các quỹ từ thiện tham gia tài trợ cho hoạt động trợ giúp pháp lý.

Cần hệ thống đánh giá độc lập, đo lường độ hài lòng của người dân

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy trợ giúp pháp lý số.

"Hiện nay, hầu hết lĩnh vực đều đang chuyển đổi số. Người dân ở nông thôn, miền núi cũng đã sử dụng công nghệ số để làm du lịch, giới thiệu sản phẩm, bán hàng. Vì vậy, Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi cũng phải chú trọng đến chuyển đổi số", ông nói.

Theo Chủ tịch Quốc hội, trợ giúp pháp lý gắn với sử dụng định danh điện tử, xây dựng ứng dụng hoặc nền tảng cho phép tư vấn trực tuyến, nộp hồ sơ điện tử với giá trị pháp lý tương đương hồ sơ giấy, qua đó rút ngắn thời gian đi lại cho người dân.

Đặc biệt, ông cho rằng, cần có hệ thống đánh giá độc lập, đồng thời lấy ý kiến phản hồi từ người thụ hưởng.

"Luật nên quy định bắt buộc việc đánh giá mức độ hài lòng của người dân. Hiện nay, trong nhiều chương trình đánh giá năng lực cạnh tranh của địa phương cũng đều có tiêu chí đo lường sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp, nên hoạt động trợ giúp pháp lý phải bám vào những tiêu chí này", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh.

Ông cũng đề nghị cân nhắc mở rộng đại diện người tố tụng cho những vụ việc hành chính, đất đai phức tạp, vì đây là lĩnh vực người dân cần được hỗ trợ nhiều nhất, góp phần hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài.