Đại biểu hiến kế bịt kẽ hở, kiểm soát an toàn thực phẩm từ gốc

Chiều 11/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Đánh giá cao việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật, các đại biểu đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn thực phẩm xuyên suốt từ sản xuất đến tiêu dùng.

Đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn TP Hà Nội) nhấn mạnh, quản lý an toàn thực phẩm cần được thực hiện theo chuỗi giá trị, từ nuôi trồng, đánh bắt, giết mổ đến chế biến, bảo quản và lưu thông, thay vì chỉ kiểm tra từng khâu riêng lẻ.

Để bảo đảm tính thống nhất, đại biểu đề nghị làm rõ nguyên tắc một sản phẩm, một chuỗi và một đầu mối chịu trách nhiệm chính, thực hiện đúng Kết luận số 114 ngày 3/11/2026 của Bộ Chính trị. Cùng với đó, cần bổ sung cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu giữa Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương, tránh chồng chéo trong quản lý, nhất là tại các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ, chợ đầu mối và thực phẩm tươi sống bao gói sẵn.

Ở góc độ kiểm soát nguy cơ, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ) đề nghị thiết kế chặt chẽ hơn các quy định về quản lý thực phẩm, nguyên liệu nhập khẩu tại Điều 6, 7, 8 và Điều 11, tập trung kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng, chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý kỹ thuật số.

Một trong những yêu cầu quan trọng của quản lý theo chuỗi là truy xuất được nguồn gốc thực phẩm. Đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị quy định lộ trình cụ thể, khả thi, nhất là đối với thực phẩm nguy cơ cao; bổ sung quy định về hộ chiếu sản phẩm hoặc mã QR truy xuất nguồn gốc tối thiểu đối với các sản phẩm thiết yếu. Đồng thời, cần hỗ trợ công nghệ, đào tạo cho cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, hộ gia đình để các chủ thể này không bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số.

Cùng đề cập đến việc minh bạch thông tin, đại biểu Tô Ái Vang phân tích, người tiêu dùng còn thiếu thông tin và công cụ để tự bảo vệ mình trước thị trường thực phẩm thật, giả lẫn lộn. Vì vậy, đại biểu kiến nghị giao Bộ Y tế chủ trì vận hành nền tảng số truy xuất nguồn gốc quốc gia, công khai ứng dụng trên điện thoại để người dân quét mã QR, tra cứu nhật ký sản xuất, chứng nhận an toàn và lịch sử xử phạt của cơ sở.

Không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin, đại biểu còn đề xuất xây dựng cơ chế cảnh báo luồng đỏ liên thông. Khi cơ sở bị kết luận vi phạm nghiêm trọng, hệ thống dữ liệu quốc gia phải tự động cập nhật trong vòng 24 giờ; các sàn thương mại điện tử, ứng dụng giao đồ ăn trực tuyến phải ngắt kết nối hoặc hiển thị cảnh báo đối với nhà hàng vi phạm. Đồng thời, cần công khai hằng tuần danh sách xanh các cơ sở an toàn, danh sách đỏ các cơ sở vi phạm; nghiên cứu trích một tỷ lệ phần trăm tiền xử phạt để thưởng người dân tố giác chính xác.

Từ yêu cầu kiểm soát thông tin đến giám sát thực tế, vấn đề quản lý các cơ sở nhỏ lẻ và thức ăn đường phố cũng được đại biểu Tô Ái Vang lưu ý. Việc không thuộc diện cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm không đồng nghĩa với nới lỏng kiểm soát. Do đó, cần bổ sung các tiêu chí kỹ thuật bắt buộc về vật tư đầu vào, chất lượng nguồn nước tưới tiêu và nước sử dụng tại Điều 26, Điều 27.

Đồng thời, đại biểu đề nghị giao UBND cấp xã chủ trì, phối hợp với hợp tác xã, Hội Nông dân và tổ chức giám sát cộng đồng định kỳ lấy mẫu, kiểm tra xác suất các chỉ tiêu kỹ thuật, thay vì chỉ tiếp nhận thông báo của cơ sở.

Cùng với tăng cường giám sát tại cơ sở, việc phân định trách nhiệm của cơ quan quản lý cũng cần được quy định rõ. Đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị luật hóa nguyên tắc một sản phẩm, một khâu, một cơ quan chủ trì và chịu trách nhiệm đến cùng; cá thể hóa trách nhiệm của cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp khi để xảy ra tình trạng thực phẩm bẩn, lò mổ chui hoặc ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng, kéo dài trên địa bàn.

Về công tác hậu kiểm, đại biểu đề nghị bỏ giới hạn tần suất kiểm tra không quá một lần trong năm tại khoản 8 Điều 57 đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống tập thể, bếp ăn trường học, bệnh viện, khu công nghiệp và các cơ sở nguy cơ cao. Theo đại biểu, việc hậu kiểm cần được thực hiện đột xuất, dựa trên phân tích nguy cơ và phản ánh của nhân dân.

Đối với xử lý vi phạm, đại biểu kiến nghị tăng cường chế tài tài chính đối với hành vi cố ý sử dụng chất cấm, hóa chất độc hại, làm giả hồ sơ thực phẩm; đồng thời nghiên cứu quy định cấm vĩnh viễn cá nhân là chủ sở hữu thành lập hoặc quản lý cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Bên cạnh các vấn đề về quản lý và kiểm soát nguy cơ, đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn Ninh Bình) tập trung góp ý về tiêu chuẩn tương đương thực hành tốt sản xuất (GMP) đối với cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Cụ thể, tại khoản 1 Điều 32, dự thảo quy định cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải đáp ứng GMP hoặc tương đương theo hướng dẫn của Bộ trưởng Bộ Y tế. Tuy nhiên, dù Báo cáo số 2097 cho biết đã tiếp thu, sửa cụm từ này thành "theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế" tại khoản 1 Điều 32 và điểm b khoản 3 Điều 34, dự thảo ngày 10/11 vẫn giữ cách diễn đạt cũ. Đại biểu đề nghị cập nhật để bảo đảm thống nhất.

Một bất cập khác được đại biểu chỉ ra là dự thảo chưa quy định tiêu chí, cách thức công nhận tiêu chuẩn tương đương GMP, cũng như chưa làm rõ cơ sở được công nhận đạt tiêu chuẩn này có thuộc diện miễn giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm theo mục 11 Phụ lục II hay không.

Để khắc phục, đại biểu đề nghị sửa khoản 1 Điều 32 theo hướng cơ sở phải đáp ứng GMP hoặc tiêu chuẩn tương đương được Bộ trưởng Bộ Y tế công nhận, bảo đảm mức kiểm soát chất lượng không thấp hơn GMP. Đồng thời, bổ sung quy định giấy chứng nhận theo tiêu chuẩn tương đương đã được công nhận, còn hiệu lực và đúng phạm vi sản phẩm cũng là căn cứ miễn giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.