Đầu tư cao tốc Bảo Hà - Lai Châu: Gỡ “nút thắt” hạ tầng, mở không gian phát triển mới

Mở "đường lớn" khai phá tiềm năng Tây Bắc

Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu vừa có văn bản đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ cùng các Bộ: Xây dựng, Tài chính quan tâm đầu tư dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (CT.13).

Đề cập sự cần thiết đầu tư tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu cho biết, đây là công trình hạ tầng giao thông chiến lược đã được xác định trong Quy hoạch mạng lưới đường bộ và Quy hoạch tỉnh Lai Châu thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Đặc biệt, dự án đã được đưa vào danh mục các công trình, dự án quan trọng thực hiện giai đoạn 2026 - 2030 thuộc Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, phù hợp mục tiêu đến năm 2030 cả nước đưa vào khai thác trên 5.000km đường bộ cao tốc.

Lai Châu có vị trí chiến lược, với đường biên giới dài hơn 265km tiếp giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Tuy nhiên, kết nối với Hà Nội và các tỉnh miền xuôi hiện chủ yếu qua các tuyến quốc lộ QL.279, QL.32, QL.4D, QL.12 có địa hình đèo dốc, thường xuyên sạt lở do mưa bão, gây gián đoạn giao thông, đẩy chi phí logistics lên cao và làm giảm năng lực cạnh tranh. Đây cũng là một trong những lực cản lớn đối với mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân từ 10%/năm trở lên của tỉnh giai đoạn 2026 - 2030.

Theo đánh giá, bên cạnh ý nghĩa quan trọng về an ninh - quốc phòng, cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (CT.13) sẽ kết nối trực tiếp với cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng, cửa ngõ thông thương chiến lược giữa Việt Nam với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Đây là thị trường tiêu thụ lớn, giàu tiềm năng đối với nông sản và hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Việc tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng được kỳ vọng tạo sức bật cho hoạt động biên mậu, thu ngân sách, đồng thời mở rộng không gian phát triển công nghiệp, logistics và du lịch cho toàn vùng Tây Bắc.

Đáng chú ý, tuyến cao tốc còn được kỳ vọng tạo điều kiện khai thác hiệu quả các nguồn tài nguyên chiến lược như năng lượng tái tạo, khoáng sản, đặc biệt là các mỏ đất hiếm quy mô lớn trên địa bàn Lai Châu như Đông Pao, Nậm Xe, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh tài nguyên.

"Cao tốc Bảo Hà - Lai Châu không chỉ là công trình giao thông mà còn là biểu tượng của niềm tin, khát vọng phát triển sau 40 năm đổi mới, hội nhập và vươn lên của Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu.

Hiện tại, tỉnh chưa có km đường cao tốc nào đi qua. Tuyến đường được đầu tư sẽ mở ra cơ hội tạo việc làm, giảm nghèo bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc", Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu khẳng định.

Sẵn sàng triển khai ngay khi được quyết định đầu tư, bố trí vốn

Khái quát về phương án đầu tư được đề xuất, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu cho biết, dự án đường bộ cao tốc Bảo Hà - Lai Châu có tổng chiều dài khoảng 162 km, đi qua 8 xã của tỉnh Lào Cai (dài 49,5km) và 12 xã, phường của tỉnh Lai Châu (112,5km).

Dự án có điểm đầu giao với cao tốc Nội Bài - Lào Cai tại xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai. Điểm cuối tại ranh giới quy hoạch khu vực cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng, xã Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.

Tuyến cao tốc sẽ có quy mô 4 làn xe, vận tốc thiết kế 80-100km/h, tổng mức đầu tư khoảng 65.518 tỷ đồng, hình thức đầu tư công bằng 100% vốn ngân sách trung ương.

Trong đó, nhu cầu bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 khoảng gần 46.000 tỷ đồng. Phần vốn còn lại dự kiến chuyển tiếp và bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2031 - 2035.

Dự kiến, dự án sẽ được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư trong quý IV/2026, khởi công trong quý IV/2027, hoàn thành, đưa vào khai thác trong năm 2031.

Theo báo cáo, trên cơ sở kết luận của Thường trực Chính phủ, tỉnh Lai Châu đã và đang khẩn trương triển khai công tác chuẩn bị đầu tư dự án.

Mặc dù là địa phương còn nhiều khó khăn, ngân sách hạn hẹp nhưng tỉnh đã linh hoạt tạm ứng Quỹ dự trữ tài chính để giao nhiệm vụ lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, bố trí kinh phí phục vụ công tác chuẩn bị đầu tư.

Hai tỉnh Lai Châu và Lào Cai cũng đã phối hợp khảo sát thực địa, trao đổi, thống nhất về hướng tuyến, quy mô, cơ quan chuẩn bị đầu tư và phương án tổ chức thực hiện dự án.

"Đến nay, Hồ sơ Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đã được hoàn thiện và gửi lấy ý kiến các bộ, ngành Trung ương. Tỉnh Lai Châu đã nghiêm túc tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến tham gia của các cơ quan trung ương để rà soát, hoàn chỉnh hồ sơ theo đúng quy định của pháp luật.

Điều đó thể hiện quyết tâm chính trị rất lớn, tinh thần chủ động, trách nhiệm cao, khát vọng của địa phương nhằm chuẩn bị sẵn sàng các điều kiện tốt nhất, bảo đảm dự án có thể triển khai ngay sau khi được cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư và bố trí vốn", văn bản nêu rõ.

Trên cơ sở phân tích, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ sớm

Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội trình chủ trương đầu tư dự án để Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư dự án cao tốc Bảo Hà - Lai Châu tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI (dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026).

Bổ sung nghiên cứu phương án đầu tư phân kỳ

Liên quan đến việc đầu tư cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, báo cáo lãnh đạo Chính phủ tại văn bản số 12172 ngày 4/8/2026, Bộ Xây dựng thống nhất về sự cần thiết đầu tư, quy mô đầu tư dự án.

Tuy vậy, Bộ Xây dựng cũng lưu ý, theo kết quả dự báo nhu cầu vận tải đoạn từ trung tâm Lai Châu đến cửa khẩu Mà Lù Thàng có nhu cầu vận tải dự báo chưa cao (đến 2050 chỉ có 8.502 PCU/ngày đêm) và đã có các tuyến đường hiện hữu.

Địa phương cần căn cứ khả năng cân đối nguồn lực để nghiên cứu bổ sung thêm phương án phân kỳ đầu tư.

Trước mắt ưu tiên đầu tư đoạn từ Bảo Hà đến trung tâm Lai Châu dài khoảng 120km. Đoạn từ trung tâm Lai Châu đến cửa khẩu Ma Lù Thàng sẽ đầu tư trong giai đoạn sau khi nhu cầu vận tải tăng cao và bảo đảm khả năng cân đối nguồn lực.

Nhìn nhận nhu cầu vận tải thời gian đầu đưa vào khai thác chưa cao, tổng mức đầu tư dự án lớn, thời gian thu phí hoàn vốn kéo dài, không hấp dẫn các nhà đầu tư tham gia thực hiện dự án, Bộ Xây dựng đồng thuận với với kiến nghị của UBND tỉnh Lai Châu về việc lựa chọn hình thức đầu tư dự án theo hình thức đầu tư công, sau khi hoàn thành sẽ nghiên cứu phương án tổ chức thu phí để thu hồi vốn Nhà nước theo quy định.

Bộ Xây dựng đồng thời đề nghị cấp có thẩm quyền địa phương chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan tiếp tục rà soát, hoàn thiện nội dung đánh giá hiệu quả đầu tư; làm rõ phương pháp tính toán, nguồn số liệu, các giả định đầu vào và cơ sở lượng hóa các lợi ích KT-XH, bảo đảm khách quan, chính xác, phù hợp với thực tiễn làm căn cứ xác định hiệu quả làm căn cứ để cấp có thẩm quyền xem xét, đưa ra quyết định về dự án.

Cơ chế, chính sách đặc thù chỉ đề xuất những nội dung thật sự không thể giải quyết bằng quy định hiện hành, có phân tích rõ lợi ích, tác động và biện pháp kiểm soát rủi ro khi áp dụng.

"Trong giai đoạn tiếp theo, UBND tỉnh Lai Châu cần yêu cầu chủ đầu tư tiếp tục nghiên cứu giải pháp thiết kế các hạng mục công trình bảo đảm an toàn chịu lực, ổn định lâu dài, kinh tế - kỹ thuật, tiết kiệm kinh phí, phù hợp với điều kiện địa chất, địa hình, thủy văn; cập nhật đơn giá, định mức, chế độ chính sách trong các chi phí của tổng mức đầu tư phù hợp với thời điểm phê duyệt", Bộ Xây dựng đề nghị.