Đẩy mạnh phân cấp, để địa phương chủ động thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia

Dự án nhỏ không nên "gánh" thủ tục lớn

Sáng 19/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại tổ về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Tham gia thảo luận, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho rằng, qua thực tiễn triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia thời gian qua, cần rà soát lại cách thức tổ chức thực hiện, đặc biệt là các tầng nấc trung gian và cơ chế quản lý.

Bộ trưởng cho rằng, một trong những bất cập hiện nay là các chương trình được chia thành nhiều dự án, tiểu dự án với danh mục nhỏ lẻ. Khi xuống địa phương, từng dự án, tiểu dự án lại phải thực hiện nhiều quy trình về đầu tư công, đấu thầu và các thủ tục khác.

Chính vì vậy, từ việc giải ngân đến hiệu quả của các dự án, tiểu dự án trong thời gian qua, theo Bộ trưởng nhìn nhận là không đạt.

Từ thực tế tại địa phương, Bộ trưởng Trần Hồng Minh dẫn chứng lĩnh vực giao thông nông thôn, có nơi mỗi huyện phải triển khai hàng trăm dự án, trong đó nhiều dự án chỉ có quy mô từ 1-3 tỷ đồng.

Nhiều công trình thực hiện không tuân theo tiêu chuẩn, quy trình rõ ràng, dẫn đến khi làm xong, hiệu quả đầu tư chưa tương xứng, chất lượng chưa bảo đảm như kỳ vọng.

Tương tự, đối với các chương trình bảo đảm nước sạch, có địa phương quy định xây dựng bể chứa, có nơi hỗ trợ thiết bị chứa nước cho người dân. Tuy nhiên, với những khoản mua sắm nhỏ, địa phương vẫn phải thực hiện quy trình đấu thầu, dẫn tới khó khăn trong việc đưa chính sách đến người dân.

"Chương trình mục tiêu là để bảo đảm mục tiêu người dân được hưởng lợi", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo Bộ trưởng, đây là chương trình chính sách có ý nghĩa đặc biệt đối với đồng bào dân tộc thiểu số và các địa bàn còn nhiều khó khăn, vì vậy phương thức thực hiện phải thực sự phù hợp với điều kiện thực tế.

Từ thực tiễn trên, Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề nghị thực hiện mạnh mẽ hơn nữa chủ trương phân cấp, phân quyền.

Theo đó, Trung ương nên tập trung xây dựng khung chương trình, trên cơ sở đó, địa phương được chủ động lựa chọn những nội dung cần ưu tiên đầu tư, phù hợp với điều kiện và những vấn đề cấp thiết của từng địa bàn.

Theo Bộ trưởng, với mô hình chính quyền địa phương hiện nay, cần phát huy vai trò của cấp ủy, HĐND và UBND địa phương, trao quyền chủ động nhưng đồng thời gắn với trách nhiệm về kết quả.

"Phải thực hiện triệt để nội dung phân cấp, phân cấp cho địa phương", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế thực hiện đặc thù đối với một số dự án, tiểu dự án và khoản mua sắm quy mô nhỏ trong các chương trình mục tiêu quốc gia.

Theo Bộ trưởng, nếu các dự án nhỏ vẫn phải tuân thủ toàn bộ quy trình đầu tư công, đấu thầu như hiện nay thì địa phương sẽ tiếp tục gặp khó khăn, làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Do đó, cần nghiên cứu các phương thức thực hiện linh hoạt, trong đó có thể áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với một số trường hợp mua sắm, dự án nhỏ phù hợp, đồng thời bảo đảm đúng quy định pháp luật, công khai và minh bạch.

Phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm

Cùng thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh (đoàn Tuyên Quang) đánh giá cao việc dự thảo nghị quyết chú trọng phân cấp, phân quyền cho địa phương. Theo đại biểu, phân cấp mạnh sẽ giúp giảm khâu trung gian, rút ngắn thủ tục và nâng cao hiệu quả triển khai.

Tuy nhiên, phân cấp phải đi liền với trách nhiệm. Địa phương được quyền chủ động điều chỉnh nguồn lực, cách thức thực hiện nhưng không được làm ảnh hưởng đến đối tượng thụ hưởng cốt lõi hoặc khiến mục tiêu chung không đạt được.

Đại biểu lấy ví dụ, nếu địa phương điều chỉnh nguồn lực khiến đồng bào dân tộc thiểu số không còn được hưởng đầy đủ chính sách đã được xác định thì địa phương phải chịu trách nhiệm.

Theo đó, cần thiết lập rõ các nguyên tắc "khóa" để địa phương có không gian chủ động nhưng vẫn bảo đảm mục tiêu, đối tượng và hiệu quả chung của chương trình.

Đại biểu Nguyễn Hoàng Giang (đoàn Đắk Lắk) cũng cho rằng, việc thống nhất cơ chế cần đi kèm với phân cấp, phân quyền rõ ràng, nhất là cho cấp xã. Các sở, ngành chủ yếu làm nhiệm vụ định hướng, kiểm tra, giám sát và hỗ trợ; cấp cơ sở phải được trao đủ thẩm quyền và nguồn lực để trực tiếp tổ chức thực hiện những dự án phù hợp.

Đồng tình với nguyên tắc "địa phương quyết, địa phương tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả", đại biểu Giang đề nghị quy định rõ trách nhiệm của HĐND và UBND cấp tỉnh trong quyết định, phân bổ, điều hành và giám sát nguồn lực.

Đối với các dự án thuộc phạm vi một xã, cần ưu tiên giao cấp xã chủ động tổ chức thực hiện khi đủ năng lực.

Đề nghị Bộ Tài chính làm đầu mối nguồn lực

Về cơ chế điều phối, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang đề nghị nghiên cứu giao Bộ Tài chính làm cơ quan thường trực và đầu mối tổng hợp chung. Các bộ, ngành chuyên môn chịu trách nhiệm về chính sách, tiêu chuẩn, mục tiêu và sản phẩm đầu ra theo từng lĩnh vực nhằm giảm tầng nấc trung gian và làm rõ trách nhiệm giải trình.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (đoàn Đắk Lắk) cũng đề nghị nghiên cứu giao Bộ Tài chính làm cơ quan đầu mối quản lý và điều phối nguồn lực của chương trình.

Theo đại biểu, sau khi tích hợp bốn chương trình, việc giao một cơ quan chủ trì điều hành chung về nguồn lực sẽ thuận lợi hơn trong phân bổ, điều tiết và kiểm soát nguồn vốn.

Trong khi đó, các bộ chuyên ngành vẫn giữ vai trò chủ trì về chính sách, mục tiêu và nội dung chuyên môn thuộc lĩnh vực được giao.

Cách làm này, theo đại biểu, sẽ giúp bảo đảm nguồn lực được phân bổ theo đúng mục tiêu, hạn chế tình trạng phân tán, đồng thời tạo điều kiện để các chương trình được điều phối thống nhất.

Cũng quan tâm nội dung này, đại biểu Nguyễn Đắc Vinh cho rằng, có thể giao Bộ Tài chính làm đầu mối điều phối về nguồn lực và một số thủ tục đầu tư, bảo đảm dòng vốn được vận hành thông suốt, đúng quy định.

Trong khi đó, các bộ chuyên ngành vẫn phải giữ vai trò nòng cốt về nội dung. Bộ Giáo dục và Đào tạo chịu trách nhiệm chính đối với các mục tiêu, chính sách về giáo dục; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu trách nhiệm về lĩnh vực văn hóa; ngành y tế tiếp tục giữ vai trò chính trong tổ chức thực hiện các mục tiêu về chăm sóc sức khỏe nhân dân…

"Chúng ta chỉ cần một cơ quan điều phối để làm sao nguồn lực đi cho nhanh, nguồn lực đi cho thông suốt, làm cho đúng thủ tục", đại biểu nêu.