ĐBQH: Cần ngăn nguy cơ lợi dụng chia tách dự án để né đấu giá đất

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, đại biểu Trịnh Ngọc Phương (Đoàn Tây Ninh) cho rằng, cơ chế tiếp cận đất đai liên quan trực tiếp đến việc lựa chọn nhà đầu tư và hiệu quả sử dụng đất, không đơn thuần là thủ tục hành chính.

Đại biểu lưu ý những dự án có nhiều loại đất xen kẽ, gồm đất nhà đầu tư tự thỏa thuận nhận chuyển nhượng, đất công và đất thuộc diện Nhà nước thu hồi. Dự thảo chưa quy định rõ cách xử lý đối với trường hợp này.

Dẫn ví dụ dự án đô thị 50ha, gồm 30ha đất nhà đầu tư thỏa thuận nhận chuyển nhượng, 10ha đất công và 10ha đất Nhà nước thu hồi, đại biểu phân tích: Nếu căn cứ vào phần đất đã thỏa thuận để xem xét toàn bộ dự án, cơ chế cạnh tranh đối với phần đất công có thể bị bỏ qua. Ngược lại, nếu xử lý riêng từng loại đất mà không xem xét tính thống nhất của dự án, nguy cơ chia tách dự án, phát sinh khiếu kiện có thể xảy ra.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 23 nguyên tắc xem xét tổng thể tính chất, mục tiêu, quy mô và tính thống nhất của dự án; đồng thời xác định hình thức tiếp cận đối với từng diện tích đất theo pháp luật về đất đai. Việc nhận chuyển nhượng một phần diện tích không đương nhiên làm phát sinh quyền thực hiện dự án trên phần đất còn lại. Cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, tránh chia tách hoặc xác định ranh giới dự án để né đấu giá, đấu thầu.

Đại biểu cũng đề nghị phân định rõ thủ tục đầu tư đặc biệt với điều kiện tiếp cận đất đai. Việc áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt không đồng nghĩa nhà đầu tư đương nhiên được lựa chọn mà không qua đấu thầu; quỹ đất đã thu hồi, giao tổ chức phát triển quỹ đất quản lý cũng không mặc nhiên được giao cho nhà đầu tư mà không qua đấu giá, đấu thầu. Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư chỉ là căn cứ thực hiện các thủ tục đất đai tiếp theo; việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất vẫn phải tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật.

Về bảo đảm thực hiện dự án, đại biểu cho rằng, miễn ký quỹ đối với nhà đầu tư trúng đấu giá, trúng thầu hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo điều kiện luật định là hợp lý, nhưng cần phân biệt quyền tiếp cận đất với năng lực tài chính. Tránh tình trạng nhà đầu tư nhận chuyển nhượng đất, được miễn ký quỹ nhưng không huy động được vốn, để dự án kéo dài nhiều năm. Vì vậy, cần có cơ chế thay thế bảo đảm cam kết về tiến độ, vốn đầu tư và sử dụng đất đúng mục đích.

Cùng đề cập vấn đề đất đai, đại biểu Nguyễn Trúc Sơn (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị xem xét lại cơ chế đấu giá cho thuê đất tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp được đầu tư bằng vốn ngân sách nhà nước.

Theo đại biểu, hiện có hai hình thức đầu tư khu công nghiệp, cụm công nghiệp là đầu tư công và đầu tư tư nhân. Nếu khu công nghiệp, cụm công nghiệp do Nhà nước đầu tư cũng phải tổ chức đấu giá cho thuê đất thì chưa thực sự tạo thuận lợi cho thu hút đầu tư. Bởi giá trị của những khu vực này không chỉ nằm ở việc cho thuê đất mà chủ yếu ở các dự án đầu tư được triển khai, tạo ra giá trị phát triển kinh tế.

Đại biểu đề nghị phân biệt quỹ đất được đầu tư bằng vốn ngân sách Nhà nước với quỹ đất được thu hồi để tổ chức đấu giá, nhất là tại những địa phương khó khăn về ngân sách, cần thu hút đầu tư. Nếu áp dụng đấu giá theo cách trên, việc lấp đầy khu công nghiệp, cụm công nghiệp có thể kéo dài.

Đại biểu Nguyễn Trúc Sơn cũng đề nghị thống nhất đầu mối quản lý nhà nước đối với khu công nghiệp, cụm công nghiệp và khu chế xuất trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời làm rõ vai trò của Sở Công thương hoặc Bộ Công thương nhằm bảo đảm thống nhất trong quản lý.

Không chỉ quan tâm đến điều kiện tiếp cận đất đai, các đại biểu còn đề nghị siết trách nhiệm thực hiện cam kết của nhà đầu tư khi hưởng ưu đãi đặc biệt.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, khoản 4 Điều 17 dự thảo đã quy định ưu đãi đầu tư đặc biệt gắn với cam kết về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, hỗ trợ doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh và nâng cao giá trị gia tăng trong nước.

Tuy nhiên, dự thảo chưa làm rõ mức độ hoàn thành cam kết được xác định như thế nào; trường hợp nhà đầu tư chỉ hoàn thành một phần thì thu hồi toàn bộ ưu đãi hay chỉ phần tương ứng với nghĩa vụ chưa thực hiện.

Đại biểu dẫn ví dụ dự án công nghệ cao được hưởng ưu đãi lớn nhưng không đạt cam kết về đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ và phát triển nhà cung cấp trong nước. Nếu chỉ căn cứ vốn giải ngân và sản lượng, dự án vẫn có thể được đánh giá thành công dù lợi ích lan tỏa chưa đạt yêu cầu.

Do đó, cần bổ sung quy định đánh giá theo từng cam kết, mức độ hoàn thành và trách nhiệm xử lý tương ứng; giao Chính phủ quy định việc điều chỉnh, thu hồi ưu đãi phù hợp với mức độ vi phạm, tránh để cam kết trở thành hình thức.

Về đánh giá hiệu quả dự án, đại biểu Nguyễn Văn Huy cho rằng, khoản 4a Điều 45 đã đề cập giá trị gia tăng, tính bền vững và tác động lan tỏa nhưng chưa có chỉ tiêu cụ thể.

Theo đại biểu, hai dự án cùng quy mô vốn nhưng mức độ đóng góp có thể rất khác nhau. Một dự án chủ yếu gia công, nhập khẩu linh kiện, trong khi dự án khác có nghiên cứu và phát triển, đào tạo kỹ sư, sử dụng nhà cung cấp trong nước. Vì vậy, vốn đăng ký và kim ngạch xuất khẩu chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả đầu tư.

Đại biểu đề nghị giao Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá theo từng ngành, lĩnh vực, chú trọng giá trị gia tăng trong nước, nghiên cứu và phát triển, chuyển giao công nghệ, chất lượng nhân lực, liên kết doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Kết quả đánh giá là căn cứ xem xét tiếp tục áp dụng hoặc điều chỉnh ưu đãi đầu tư.