Đại biểu Quốc hội đề nghị hoàn thiện chế độ, chính sách đối với viên chức cấp xã

Phát biểu thảo luận, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (Đoàn Đà Nẵng) đánh giá, Chính phủ đã có nhiều nỗ lực tháo gỡ điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc, ban hành các chính sách thiết thực, giúp chính quyền cấp xã vận hành ngày càng hiệu quả theo mô hình mới.

Theo đại biểu, phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cấp xã là cần thiết nhằm tăng tính chủ động, giảm khâu trung gian, đưa chính quyền gần dân hơn. Tuy nhiên, việc giao nhiệm vụ phải căn cứ vào năng lực và điều kiện thực thi, tránh tình trạng cấp xã quá tải, lúng túng, ảnh hưởng chất lượng công việc.

Đại biểu đề nghị thực hiện phân cấp theo lộ trình phù hợp, bởi năng lực giữa các địa bàn có sự khác nhau, nhất là giữa đồng bằng với miền núi, nông thôn với đô thị. Do đó, cần rà soát, phân định rõ nhiệm vụ giữa cấp tỉnh và cấp xã; chỉ giao những nhiệm vụ cấp xã đủ khả năng thực hiện, nhất là công việc đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật cao, tiềm ẩn rủi ro lớn; đồng thời hoàn thiện cơ chế ủy quyền có điều kiện từ cấp tỉnh.

Một yêu cầu quan trọng là phân cấp phải đi đôi với nguồn lực. Đại biểu đề nghị xác định rõ kinh phí, nhân lực, cơ sở vật chất, dữ liệu và quy trình phối hợp cho từng nhiệm vụ; đồng thời làm rõ trách nhiệm của cơ quan chuyển giao trong hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, kiểm soát, không để cấp xã tự xoay xở với công việc vượt quá khả năng.

Về tổ chức bộ máy, đại biểu đồng tình với chủ trương tinh gọn nhưng cho rằng phải bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và khả năng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Thực tế, một số phòng chuyên môn cấp xã phải phụ trách nhiều lĩnh vực, vừa giải quyết công việc thường xuyên, vừa tiếp nhận nhiệm vụ mới và phối hợp với nhiều sở, ngành. 

Vì vậy, cần rà soát chức năng, nhiệm vụ, tổ chức các phòng chuyên môn phù hợp, phân định rõ trách nhiệm, giảm đầu mối, tránh chồng chéo. Việc bố trí biên chế cần căn cứ khối lượng công việc, mức độ phân cấp và đặc điểm địa bàn, nhất là miền núi, biên giới, hải đảo.

Cùng quan tâm đến chất lượng hoạt động của chính quyền cấp xã, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị Chính phủ nghiên cứu chế độ, chính sách phù hợp đối với đội ngũ viên chức làm việc tại cấp xã.

Theo đại biểu, sau hơn một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cấp xã không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính mà còn trực tiếp tổ chức các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh và cung ứng dịch vụ công. 

Viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập đảm nhiệm những lĩnh vực thiết yếu như văn hóa, thể thao, thông tin, truyền thông, nông nghiệp, môi trường, quản lý, duy tu công trình và dịch vụ công cộng.

Đây là lực lượng trực tiếp đưa chủ trương, chính sách vào cuộc sống. Tuy nhiên, nhiều viên chức phải đảm nhận khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn ngày càng cao, trong khi điều kiện làm việc còn khó khăn và phải thích ứng với thay đổi sau sắp xếp tổ chức bộ máy.

Đại biểu cho biết, theo Nghị định số 34/2026, phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức cấp xã được điều chỉnh từ 25% lên 55%, áp dụng từ ngày 1/7/2026 đến khi thực hiện cải cách chính sách tiền lương. 

Tuy nhiên, viên chức tại các đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã chưa thuộc đối tượng áp dụng chế độ phụ cấp này, trong khi có những vị trí đòi hỏi trình độ chuyên môn, trách nhiệm nghề nghiệp và khối lượng công việc không kém cán bộ, công chức.

Đáng chú ý, các đơn vị sự nghiệp công lập này, nhất là ở cấp xã, hầu như chỉ thực hiện nhiệm vụ chính trị, không có nguồn thu để cải thiện thu nhập cho viên chức.

Vì vậy, đại biểu kiến nghị Chính phủ nghiên cứu cơ chế phụ cấp, hỗ trợ phù hợp, trước mắt xem xét các vị trí có khối lượng công việc lớn, yêu cầu chuyên môn cao, trực tiếp phục vụ người dân. Chính sách cần căn cứ tính chất công việc, mức độ trách nhiệm, thu nhập hiện có và khả năng cân đối ngân sách.

Đồng thời, khi xây dựng và triển khai Đề án cải cách chính sách tiền lương, cần đánh giá đồng thời chính sách đối với cán bộ, công chức và viên chức cấp xã trên cơ sở vị trí việc làm, trách nhiệm và điều kiện thực hiện nhiệm vụ; nghiên cứu bảo đảm tương quan thu nhập hợp lý đối với những vị trí có tính chất công việc tương đương.