ĐBQH: Chính sách nhà ở cần gắn với khả năng chi trả của người lao động

Sáng 22/10, sau khi nghe trình bày Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Nhà ở (sửa đổi) tại hội trường, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án luật này cùng các dự án Luật Đất đai (sửa đổi) và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

Thảo luận tại tổ, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chính sách nhà ở phải hướng đến nhu cầu thực tế của người dân, đặc biệt là người lao động và các hộ thu nhập thấp, thay vì chỉ tập trung tháo gỡ thủ tục hay tăng nguồn cung.

Phát biểu thảo luận tại Tổ 4, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) cho biết, dù các dự thảo Luật đã giải quyết nhiều vấn đề về phân cấp, cắt giảm thủ tục, giảm điều kiện kinh doanh, vẫn còn câu hỏi lớn cần được làm rõ: Vì sao giá nhà, nhất là tại các đô thị lớn, ngày càng xa khả năng chi trả của người làm công ăn lương và việc sửa luật lần này có thể tác động đến vấn đề đó đến đâu?

Theo đại biểu, đất đai là nguồn lực đặc biệt, có giới hạn và không thể tạo thêm. Vì vậy, đất đã được giao, đưa vào dự án phải được sử dụng hiệu quả. Tình trạng giữ đất không sử dụng, chỉ chờ tăng giá không chỉ gây lãng phí mà còn làm giảm nguồn cung, đẩy chi phí của xã hội lên.

Đối với đất đã giao để thực hiện dự án nhưng chậm đưa vào sử dụng, đại biểu đề nghị áp dụng chế tài đủ mạnh, rút ngắn thời gian xử lý những trường hợp chậm tiến độ do lỗi chủ quan của người sử dụng đất. 

Dự thảo luật đã có cơ chế thu tiền lũy tiến đối với đất không sử dụng hoặc chậm sử dụng, song theo đại biểu, thời hạn để đi đến thu hồi vẫn khá dài, không chỉ lãng phí đất mà còn làm giảm nguồn cung ở khu vực đó.

Từ đó, đại biểu đề nghị khoản phải nộp đối với đất chậm sử dụng cần đủ sức tác động, tăng dần theo thời gian, để việc giữ đất chờ tăng giá không còn có lợi hơn đưa đất vào sử dụng.

Đại biểu Tạ Thị Yên cũng đề cập yêu cầu bảo đảm nhà ở xã hội và nhà cho thuê đến đúng người có nhu cầu, với mức giá phù hợp. Theo đại biểu, nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội không nên chỉ dừng ở việc chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại nộp một khoản tiền thay thế. Trường hợp cho phép nộp tiền thay vì bố trí nhà ở xã hội, cần bảo đảm nguồn tiền được sử dụng đúng mục tiêu phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê.

Với quỹ đất nhà ở xã hội được bố trí ở nơi khác, đại biểu đề nghị tính đến khả năng kết nối với việc làm, giao thông và hạ tầng. Bởi một căn nhà có giá thấp nhưng nằm quá xa nơi làm việc, khiến người lao động phải mất nhiều thời gian và chi phí đi lại, chưa chắc đã giúp giảm tổng chi phí sinh hoạt.

Cùng quan tâm đến khả năng tiếp cận nhà ở của người lao động, thu nhập thấp, thảo luận tại Tổ 2 (Đoàn TP.HCM), đại biểu Nguyễn Vũ Trung cho rằng, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đã tháo gỡ một số vướng mắc về thủ tục, bổ sung cơ chế phát triển nhà cho thuê và quỹ nhà ở. 

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là người lao động, hộ thu nhập thấp có thể thuê hoặc mua nhà với chi phí phù hợp, gần nơi làm việc và không mất chỗ ở khi mất việc hoặc chuyển địa điểm làm việc.

Đại biểu nhận xét việc rút gọn số điều của luật không đồng nghĩa với tháo gỡ được tất cả điểm nghẽn. Một số vấn đề quan trọng liên quan đến khả năng chi trả, tiêu chí phân bổ nhà ở, quản lý ưu đãi và bảo vệ người thuê vẫn chưa được quy định đủ rõ trong dự thảo.

Đối với mục tiêu mọi người đều có chỗ ở tại Điều 6 dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), đại biểu đề nghị chuyển hóa thành các tiêu chuẩn có thể đo lường về khả năng chi trả; chi phí nhà ở phải phù hợp với thu nhập hộ gia đình...

Về giá thuê nhà do Quỹ nhà ở đầu tư, đại biểu đề nghị phân định rõ nhà cho thuê thương mại, nhà cho thuê giá phù hợp và nhà ở xã hội cho thuê. 

Với nhà ở sử dụng đất hoặc vốn công, giá thuê cần căn cứ vào khả năng chi trả và chi phí vòng đời; bổ sung cơ chế trợ cấp tiền thuê có thời hạn cho hộ thu nhập thấp, gắn với dữ liệu thu nhập và giá thuê tại từng khu vực.

Đối với nhà lưu trú công nhân, đề nghị mở rộng điều kiện chứng minh việc làm sang nhiều hình thức lao động hợp pháp, tính cả nhu cầu của lao động tại vùng phụ cận khu công nghiệp. Khi người lao động chấm dứt việc làm, cần có thời hạn chuyển tiếp hợp lý, thông báo trước và cơ chế hỗ trợ tìm chỗ ở khác.

Để đáp ứng đa dạng nhu cầu, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề xuất mô hình chính sách nhà ở gồm ba tầng. 

Trong đó, nhà ở thương mại phát triển theo nhu cầu thực tế; nhà ở giá phù hợp và nhà cho thuê dài hạn được hỗ trợ về đất đai, hạ tầng, tín dụng, thuế đi kèm cam kết về giá, thời gian cho thuê và chất lượng; hỗ trợ trực tiếp dành cho những hộ không đủ điều kiện vay mua nhà, thông qua trợ cấp tiền thuê hoặc hỗ trợ thuê mua có thời hạn.

Theo đại biểu, mức hỗ trợ cần căn cứ vào thu nhập, quy mô gia đình, giá thuê tại khu vực, tình trạng khuyết tật hoặc nguy cơ bị di dời. Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế về các đơn vị xây dựng, vận hành nhà cho thuê để hỗ trợ công nhân và người thu nhập thấp.