ĐBQH đề nghị lấy ý kiến người dân về kế hoạch sử dụng đất cấp xã

Sáng 30/10, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận ở Hội trường về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Thảo luận về dự thảo Luật, đại biểu Lý Thị Lan (Đoàn Tuyên Quang) cho rằng, khoản 2 Điều 17 quy định nhân dân tham gia ý kiến đối với dự thảo quy hoạch sử dụng đất và phương án điều chỉnh nhưng chưa đề cập đến kế hoạch sử dụng đất.

Theo đại biểu, việc khoản 2 đã tách riêng lĩnh vực đất đai nhưng chỉ nêu quy hoạch, không nêu kế hoạch sử dụng đất có thể dẫn đến cách hiểu đây không phải là nội dung bắt buộc lấy ý kiến theo luật.

Đại biểu dẫn quy định tại Điều 17 Luật Đất đai năm 2024 về việc lấy ý kiến nhân dân đối với quy hoạch sử dụng đất cấp huyện và kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện. Trong khi đó, dự thảo Luật Đất đai đang được Quốc hội xem xét tiếp tục thiết kế kế hoạch sử dụng đất cấp xã trong thời kỳ 5 năm.

Kế hoạch này xác định chỉ tiêu sử dụng đất, diện tích, khu vực được khoanh vùng, ranh giới và vị trí khu dân cư, do đó có thể liên quan trực tiếp đến đất ở, đất sản xuất và sinh kế của người dân.

Đại biểu nhấn mạnh, việc HĐND cấp xã thông qua kế hoạch, nếu được lựa chọn trong phương án cuối cùng, là hình thức dân chủ đại diện, không thể thay thế việc người dân, nhất là những người trực tiếp chịu tác động, được tham gia ý kiến trước khi kế hoạch được quyết định phê duyệt.

Từ thực tiễn các xã miền núi, biên giới có địa bàn rộng, dân cư phân tán, đại biểu cho rằng, nếu chỉ niêm yết bản đồ và hồ sơ kỹ thuật tại trụ sở thì người dân khó xác định khu đất, diện tích và quyền lợi của mình bị tác động như thế nào. Việc lấy ý kiến cần kèm theo giải trình trực tiếp, cung cấp thông tin dễ hiểu và lựa chọn hình thức phù hợp với từng khu vực dân cư.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 17, bổ sung các nội dung nhân dân tham gia ý kiến gồm: dự thảo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; phương án điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; việc quản lý, sử dụng quỹ đất được giao cho UBND cấp xã quản lý.

Về hình thức, trình tự, thời hạn lấy ý kiến và công khai kết quả tiếp thu, giải trình, đại biểu Lý Thị Lan đề nghị thực hiện theo Điều 18, Điều 19 của luật này và pháp luật về đất đai, bảo đảm quyền tham gia của người dân nhưng không phát sinh thủ tục lấy ý kiến trùng lặp.

Cùng góp ý về quyền tham gia ý kiến của người dân, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) đề nghị hoàn thiện quy định thực hiện dân chủ ở cơ sở trên nền tảng số. Theo đại biểu, cần nhất quán nguyên tắc nền tảng số là để mở rộng quyền dân chủ, không phải điều kiện để người dân mới được thực hiện quyền này.

Đại biểu đồng tình với quy định ứng dụng nền tảng số phải tạo thuận lợi, không hạn chế quyền tham gia dân chủ; đồng thời quan tâm đến người cao tuổi, người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ và người dân ở nơi hạ tầng số còn hạn chế.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc thực hiện dân chủ trên nền tảng số không được làm mất hoặc hạn chế quyền lựa chọn các hình thức tham gia dân chủ khác theo quy định pháp luật. Việc ứng dụng công nghệ cần mở thêm cách tham gia, không thay thế hoàn toàn hình thức trực tiếp.

Đại biểu cũng đề nghị phân biệt rõ công khai trực tuyến, lấy ý kiến trực tuyến và biểu quyết trực tuyến. Trong đó, công khai là để người dân biết; lấy ý kiến là để cơ quan có trách nhiệm tổng hợp, tiếp thu và giải trình; còn biểu quyết là hành vi thể hiện ý chí, có thể trực tiếp làm hình thành quyết định của cộng đồng dân cư. Ba hoạt động này không thể có cùng giá trị pháp lý.

Từ đó, đại biểu đề nghị Điều 14 và Điều 18 làm rõ hình thức lấy ý kiến, biểu quyết, giá trị pháp lý và điều kiện để một kết quả điện tử được coi là hợp lệ. Một lượt đồng ý trên mạng xã hội không thể mặc nhiên được coi là một phiếu biểu quyết có giá trị pháp lý…

Cũng quan tâm đến hình thức lấy ý kiến, đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa (Đoàn Vĩnh Long) thống nhất với việc mở rộng các hình thức lấy ý kiến, nhất là thông qua ứng dụng công nghệ số. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, việc lựa chọn hình thức cần tính đến đặc điểm, điều kiện và khả năng tham gia của người dân, không chỉ căn cứ vào điều kiện tổ chức của địa phương.

Theo đại biểu, người dân có điều kiện lao động, trách nhiệm và mức độ chịu ảnh hưởng khác nhau, nhất là đối với các chính sách liên quan đến môi trường, an sinh, dịch vụ công. Việc tiếp nhận đầy đủ các góc nhìn, từ phụ nữ, nam giới đến những người trực tiếp chịu tác động, sẽ giúp chính sách sát thực tiễn hơn.

Do đó, đại biểu Kim Thoa đề nghị bổ sung tại khoản 2 Điều 18 nguyên tắc lựa chọn hình thức lấy ý kiến phù hợp với điều kiện, khả năng tiếp cận của người tham gia, bảo đảm cơ hội tham gia bình đẳng thực chất và không phát sinh thêm thủ tục. Khi ứng dụng công nghệ số cũng cần chú trọng phòng ngừa các hành vi, tác động làm sai lệch kết quả, bảo đảm ý kiến được ghi nhận trung thực, khách quan và có kiểm chứng.

Đối với quy định tại Điều 19 về tổng hợp, tiếp thu và giải trình ý kiến của nhân dân, đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa đề nghị chú trọng chất lượng tổng hợp, nhất là với những chủ trương mang lại lợi ích chung nhưng có một bộ phận người dân chịu ảnh hưởng về đời sống, việc làm hoặc sinh kế.

Đại biểu Kim Thoa lưu ý, người dân chưa đồng thuận với phương án thực hiện không có nghĩa là phản đối chủ trương; ngược lại, sự đồng thuận của số đông cũng không thay thế trách nhiệm xem xét những kiến nghị có căn cứ của nhóm thiểu số và người chịu tác động trực tiếp.

Vì vậy, cần làm rõ nguyên tắc tổng hợp ý kiến theo hướng trung thực, khách quan, phản ánh đầy đủ những nội dung, ý kiến khác nhau; đồng thời phân tích nguyên nhân để các kiến nghị liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân được xem xét, giải trình theo đúng quy định.